«Οχι στη βαρβαρότητα» φώναζαν

Ενάντια στον τρόμο η κινητοποίηση. Σε μια Γαλλία που επιβάλλει, εξαιτίας του κορωνοϊού, νυχτερινή απαγόρευση κυκλοφορίας στην πρωτεύουσα και σε άλλες οκτώ μητροπόλεις, δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι, ανάμεσά τους ο γάλλος πρωθυπουργός, υπουργοί και εκπρόσωποι των περισσότερων κομμάτων (πλην της Ακροδεξιάς), βγήκαν χθες το μεσημέρι στους δρόμους, στο Παρίσι και σε δεκάδες ακόμα πόλεις, προκειμένου να φωνάξουν «όχι στη βαρβαρότητα». Ηθελαν να αποτίσουν φόρο τιμής στον Σαμουέλ Πατί, τον 47χρονο καθηγητή Ιστορίας – Γεωγραφίας που αποκεφαλίστηκε την Παρασκευή κοντά στο γυμνάσιο όπου δίδασκε από έναν 18χρονο τσετσένο φονταμενταλιστή επειδή έδειξε στους μαθητές του μια γελοιογραφία του προφήτη Μωάμεθ, στο πλαίσιο ενός μαθήματος για την ελευθερία της έκφρασης. Πεντέμισι χρόνια μετά τη σφαγή στο «Charlie Hebdo», το «Je Suis Charlie» έδωσε τη θέση του στο σύνθημα «Je Suis Prof» – «Είμαι Καθηγητής». Μαζί, όμως, με την αφόρητη αίσθηση του ντεζαβού, η Γαλλία δεν μπορεί να αποτινάξει και την αίσθηση της κλιμάκωσης στον πόλεμο που δέχεται από την ισλαμιστική τρομοκρατία.

Ως ένα «συμβάν ήσσονος σημασίας»: έτσι περιγράφουν οι περισσότεροι γονείς μαθητών στο γυμνάσιο του Μπουά ντ’ Ολν, στο Κονφλάν-Σεντ-Ονορίν, βορειοδυτικά του Παρισιού, την αφορμή για τη βάρβαρη δολοφονία ενός «ευγενικού», «αστείου», «παθιασμένου» καθηγητή – σοκαρισμένοι και οι ίδιοι με τα γεγονότα. O Σαμουέλ Πατί αφιέρωνε κάθε χρόνο, στο πλαίσιο του μαθήματος Ηθική και Αγωγή του Πολίτη, λίγο χρόνο ώστε να μιλήσει για την ελευθερία της έκφρασης στους μαθητές της Β’ Γυμνασίου. Κάθε χρόνο χρησιμοποιούσε την ίδια εικόνα ως αφορμή για συζήτηση. Ποτέ δεν είχε δημιουργηθεί θέμα. Επαιρνε άλλωστε προφυλάξεις.

Δευτέρα, 5 Οκτωβρίου, ο 47χρονος εκπαιδευτικός προειδοποίησε τους μαθητές του πως θα τους έδειχνε την επομένη «ένα σκίτσο ικανό να σοκάρει» όσους από αυτούς είναι μουσουλμάνοι, καλώντας τους να βγουν αν θέλουν από την τάξη ή να κλείσουν τα μάτια. Μια μαθήτρια εξερράγη φωνάζοντας πως δεν θα έβγαινε. Εκανε τόση φασαρία που πήρε διήμερη αποβολή. Δεν ήταν λοιπόν παρούσα όταν ο Πατί έδειξε το άλλο πρωί στην τάξη μια γελοιογραφία με την υπογραφή του «Charlie Hebdo», που απεικόνιζε τον Μωάμεθ γυμνό, στα τέσσερα, με ένα αστέρι πάνω στα οπίσθια και τη λεζάντα «Μωάμεθ, ένα αστέρι γεννιέται». Ο πατέρας της, ωστόσο, έστειλε σε όλους τους γονείς ένα βίντεο όπου αποκαλούσε τον Πατί «αλήτη» και υποστήριζε πως ζήτησε από τους μουσουλμάνους μαθητές να σηκώσουν το χέρι και να αποχωρήσουν πριν δείξει την εικόνα ενός γυμνού άνδρα τον οποίο εμφάνισε ως τον Μωάμεθ. Ο ίδιος κατέθεσε μάλιστα μήνυση εναντίον του καθηγητή για παιδοπορνογραφία, ενώ η κόρη του υποστήριξε σε άλλο βίντεο, όπου μιλούσε με έναν γνωστό σαλαφιστή αγκιτάτορα, τον Αμπνελχακίμ Σεφριουί, πως ο Πατί είχε δείξει τη γελοιογραφία απροειδοποίητα – με τον Σεφριουί να διαβεβαιώνει πως σκοπός του ήταν να «εξευτελίσει τους μουσουλμάνους μαθητές». Τον λόγο είχε πάρει πλέον η παραπληροφόρηση, η υποκίνηση μίσους, το δημόσιο λιντσάρισμα στα σόσιαλ μίντια: τόσο ο Πατί όσο και η διευθύντρια του σχολείου δέχθηκαν απειλές.

Θεωρητικά, βέβαια, έπειτα από πολλές συναντήσεις και διαμεσολαβήσεις, στις αρχές της περασμένης εβδομάδας τα πνεύματα είχαν πια ηρεμήσει. Το απόγευμα της Παρασκευής, ωστόσο, ένας 18χρονος Τσετσένος, που είχε γεννηθεί στη Μόσχα το 2002, είχε εγκατασταθεί πολύ μικρός μαζί με τους γονείς του ως πρόσφυγας στη Γαλλία και ζούσε 100 χιλιόμετρα μακριά, εμφανίστηκε στο σχολείο ζητώντας από τα παιδιά να του υποδείξουν τον Πατί. Λίγη ώρα αργότερα  επιτέθηκε στον καθηγητή καθώς αυτός επέστρεφε πεζός σπίτι του και τον αποκεφάλισε με ένα μαχαίρι κρεοπώλη. Ο Αμπντουλάχ Αμπουγεζίντβιτς πρόλαβε να ανεβάσει στο Τwitter μία φωτογραφία του κομμένου κεφαλιού, μαζί με ένα μήνυμα μίσους «στο όνομα του Αλλάχ», πριν πέσει και ο ίδιος νεκρός από αστυνομικά πυρά ενώ φώναζε «Αλλαχού Ακμπάρ» και κράδαινε ένα αεροβόλο.

Συνολικά 11 άτομα έχουν συλληφθεί, ανάμεσά τους ο πατέρας της μαθήτριας και ο σαλαφιστής αγκιτάτορας. «Ο σκοταδισμός και η βία που τον συνοδεύει δεν θα κερδίσουν» διαβεβαίωσε ο Εμανουέλ Μακρόν, καλώντας για μία ακόμα φορά τους Γάλλους να «γίνουν ένα», ο ίδιος όμως δέχεται από τα (ακρο)δεξιά του κατηγορίες για «υπερβολική επιείκεια» έναντι του ριζοσπαστικού Ισλάμ. Οι γάλλοι εκπαιδευτικοί υπόσχονται να συνεχίσουν να διδάσκουν «δύσκολα θέματα», κατ’ ιδίαν, ωστόσο, πολλοί εκφράζουν φόβους για μια αυριανή αυτολογοκρισία. Το γαλλικό κράτος τούς υπόσχεται ένα καλύτερο προστατευτικό πλαίσιο. Εν αναμονή, οργανώνει έναν πανεθνικό φόρο τιμής στον δολοφονημένο εκπαιδευτικό την Τετάρτη.