Η πόλωση και ο τρομοκράτης της διπλανής πόρτας

Η Γαλλία είναι η ευρωπαϊκή χώρα που έχει πληρώσει το μεγαλύτερο κόστος από την ισλαμιστική τρομοκρατία τα τελευταία χρόνια. Από την επίθεση στο Charlie Hebdo τον Ιανουάριο του 2015 μέχρι και τον αποκεφαλισμό του καθηγητή Σαμουέλ Πατί η Γαλλία έχει αντιμετωπίσει πολλές και διαφορετικές εκδοχές ισλαμιστικής τρομοκρατίας και εξτρεμισμού. Οργανωμένες επιθέσεις που κόστισαν εκατοντάδες ζωές, αλλά και αυτοσχέδιες πράξεις με έντονο συμβολισμό (όπως ο αποκεφαλισμός του ιερέα σε ένα χωριό της Νορμανδίας).  Ο ισλαμιστικός εξτρεμισμός, ειδικότερα στην περίπτωση της Γαλλίας, δεν πρέπει να αποκοπεί από δύο άλλα σημαντικά ζητήματα. Την έντονη κριτική στην αποτελεσματικότητα του μοντέλου των πολυπολιτισμικών πολιτικών και τον γενικότερο προβληματισμό για το Μεταναστευτικό. Οπως είναι αναμενόμενο αυτή η κατάσταση έχει προκαλέσει έντονο διχασμό και πόλωση, ευνοώντας, μεταξύ των άλλων, τον ακροδεξιό πολιτικό λαϊκισμό. Για αυτόν τον λόγο στη Γαλλία διεξάγεται ένας έντονος δημόσιος διάλογος. Πολιτικοί, δημοσιογράφοι, επιστήμονες όπως ο Ταγκιέφ, ο Κεπέλ και ο Ρουά προσεγγίζουν πολλές και διαφορετικές πτυχές της απειλής. Είναι εξαιρετικό ενδιαφέρον η μεταφορά αυτή της συζήτησης και στη λογοτεχνία. Σε μία ιδιότυπη «αντιπαράθεση» ο Ουελμπέκ στην Υποταγή και ο Αμελάλ στο Μαύρο – Ασπρο – Μπλε παρουσιάζουν μία διαφορετική υποθετική εξέλιξη της πολιτικής και της κοινωνίας στη Γαλλία.

Ο αποκεφαλισμός του καθηγητή πρέπει να προσεγγιστεί σε δύο άξονες. Ο πρώτος είναι η πόλωση, η σύγκρουση των ταυτοτήτων και οι επιπτώσεις στον άξονα των ελευθεριών, της δημοκρατίας και της συνοχής της κοινωνίας. Στους εξτρεμιστές, η θρησκεία λειτουργεί ως μία κλειστή – κυριαρχική ταυτότητα και μπορεί να οδηγήσει φανατισμένους ανθρώπους, όπως οι τζιχαντιστές, σε συγκρούσεις, στον εξτρεμισμό και στη βία. Αυτό παρατηρούμε τα τελευταία χρόνια στις έντονα διαιρεμένες ευρωπαϊκές κοινωνίες, όπως η Γαλλία. Ο ανταγωνισμός των εξτρεμισμών, η δοκιμασία και η στοχοποίηση της ελευθερίας της έκφρασης έχουν οδηγήσει από την αντιπαράθεση των ταυτοτήτων σε μία βαθιά και παρατεταμένη πόλωση. Δεν είναι τυχαία η δήλωση του Μακρόν για αυτούς που προσπαθούν να διχάσουν την κοινωνία της Γαλλίας.

Τα πράγματα είναι ακόμη δυσκολότερα όταν οι πρωταγωνιστές είναι άνθρωποι σε μετεωρισμό προσδιορισμού ή αναζήτηση ταυτότητας. Χαρακτηριστικό πολλών νέων ανθρώπων. Σε αυτή την περίπτωση, η εξτρεμιστική προσέγγιση της θρησκείας λειτουργεί ως ανήκειν, όπως για τον τρομοκράτη που ήθελε να «εκδικηθεί» για την προσβολή στον Μωάμεθ.

Ο δεύτερος άξονας είναι η τρομοκρατία στην εποχή της κρίσης ταυτότητας και των μοναχικών δρώντων. Η Al Qaeda και η DAESH ήταν οι βασικότεροι εκπρόσωποι του κύματος της θρησκευτικής τρομοκρατίας. Πλέον βρισκόμαστε σε ένα νέο κύμα: την τρομοκρατία της αναζήτησης ταυτότητας και των μοναχικών δρώντων. Μία προσέγγιση που επιβεβαιώνουν οι επιθέσεις όπως αυτή του Τσετσένου. Δυστυχώς, η κληρονομιά που άφησε η DAESH στην ισλαμιστική τρομοκρατία και στα ριζοσπαστικοποιημένα δίκτυα έχει δυσχεράνει την κατάσταση.

Πλέον, σε επίπεδο καθημερινότητας, αντιμετωπίζουμε τρομοκράτες- δράστες που δεν ανήκουν απαραίτητα και σταθερά σε μία ομάδα – οργάνωση. Εχουν σε μεγάλο βαθμό κινητοποιηθεί μέσω Διαδικτύου, όπου βρίσκουν θέση στην παγκόσμια τζιχαντόσφαιρα, πραγματοποιούν επιθέσεις κατά καθημερινών ανθρώπων, οι οποίοι δεν έχουν πάντα συμβολισμό. Χρησιμοποιούν την τεχνολογία και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τόσο για ανάληψη ευθύνης και δήλωση ταυτότητας, αλλά και για την πρόκληση μεγαλύτερου τρόμου και φόβου. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η στοχοποίηση ανθρώπων, όπως του Πατί είναι μία ακόμη κρίσιμη παράμετρος.

Βρισκόμαστε στην εποχή το do it yourself terrorism. Μία κατάσταση που κάνει δύσκολο το έργο των αρχών ασφαλείας και πληροφοριών, αλλά και οδηγεί στην ανάγκη ολιστικών πολιτικών πρόληψης και μεγαλύτερης συμμετοχής της κοινωνίας στην αντιμετώπιση του εξτρεμισμού.

Ο Τριαντάφυλλος Καρατράντος είναι διεθνολόγος, Δρ. Ευρωπαϊκής Ασφάλειας και νέων απειλών και επιστημονικός συνεργάτης στο Ελληνικό Ιδρυμα Ευρωπαϊκής & Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)