Πώς η πράσινη επανάσταση πλήττει την Αφρική

Η επιτροπή Νομπέλ έχει απονείμει το φετινό βραβείο ειρήνης στο Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών, αναφέροντας ότι ήθελε «να στρέψει τα μάτια του κόσμου προς τα εκατομμύρια ανθρώπων που υποφέρουν ή αντιμετωπίζουν την απειλή της πείνας». Αυτοί οι αριθμοί είναι τώρα μεγαλύτεροι από ποτέ – και για αυτό ευθύνεται σε μεγάλο βαθμό το δυσλειτουργικό παγκόσμιο σύστημα τροφίμων.

Ακόμη και πριν από την εμφάνιση της πανδημίας COVID-19, περίπου δύο δισεκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως βίωναν την επισιτιστική ανασφάλεια και σχεδόν 750 εκατομμύρια αντιμετώπισαν χρόνια ή σοβαρή πείνα. Οι κρίσεις στον τομέα της υγείας και της οικονομίας που ξέσπασαν το 2020 έχουν επιδεινώσει τα πράγματα, εν μέρει λόγω των επιπτώσεών τους στον εφοδιασμό με τρόφιμα, αλλά ακόμη περισσότερο λόγω της αυξανόμενης ανισότητας.

Το παγκόσμιο σύστημα τροφίμων είχε καταστραφεί πολύ πριν από την πανδημία. Τόσο τα τρόφιμα όσο και τα εισοδήματα κατανέμονται τόσο άνισα, ώστε δισεκατομμύρια άνθρωποι δεν μπορούν να αντέξουν μια υγιεινή διατροφή. Και οι παγκόσμιες εταιρείες τροφίμων έχουν αλλάξει την παραγωγή όσο και τη διανομή εις βάρος των μικρών αγροτών και των τελικών καταναλωτών.

Τα δυσμενή αποτελέσματα που σχετίζονται με πρακτικές της λεγόμενης Συμμαχίας για την Πράσινη Επανάσταση της Αφρικής (AGRA) είναι εμφανή. Η χρήση γης απομακρύνθηκε από τις πιο θρεπτικές και ανθεκτικές στο κλίμα παραδοσιακές καλλιέργειες προς το καλαμπόκι «υψηλής απόδοσης» που απαιτούσε από τους αγρότες να αγοράσουν πιο ακριβούς σπόρους, αυξάνοντας τα χρέη τους. Η μονοκαλλιέργεια και η βαριά χρήση χημικών (όπως λιπάσματα με βάση το πετρέλαιο) οδήγησαν εδαφικά και σε άλλα οικολογικά προβλήματα που επηρεάζουν τις μελλοντικές καλλιέργειες. Η μονοκαλλιέργεια έκανε επίσης τις δίαιτες λιγότερο θρεπτικές, μειώνοντας την παραγωγή βασικών καλλιεργειών όπως η γλυκοπατάτα.

Τέτοια προγράμματα πράσινης επανάστασης έχουν βασικά προβλήματα επειδή αντιμετωπίζουν τη διατροφή μόνο από την άποψη της συνολικής κατανάλωσης θερμίδων και δεν αναγνωρίζουν την ανώτερη διατροφική αξία μιας διαφορετικής διατροφής. Η πανδημία και η συνεχιζόμενη κλιματική αλλαγή θα έπρεπε να μας έχουν διδάξει τη σημασία της οικοδόμησης ανθεκτικότητας. Δυστυχώς, οι καλοπροαίρετες προσπάθειες για τη βελτίωση της επισιτιστικής ασφάλειας στην Αφρική και αλλού αυξάνουν την εξάρτηση των μικρών αγροτών από τις παγκόσμιες αγροτικές επιχειρήσεις χωρίς να αυξάνουν τα εισοδήματά τους και να κάνουν τα γεωργικά συστήματα λιγότερο ανθεκτικά.

Η Τζαϊάτι Γκος είναι καθηγήτρια Οικονομικών στο Jawaharlal Nehru University στο Νέο Δελχί, εκτελεστική γραμματέας της International Development Economics Associates και μέλος της Ανεξάρτητης Επιτροπής για τη Μεταρρύθμιση Διεθνούς Εταιρικής Φορολογίας.