Η κατάρα του νικητή

Η έρευνά τους για τον τρόπο με τον οποίο γίνονται οι δημοπρασίες θεωρείται ότι ωφέλησε σημαντικά αγοραστές και πωλητές σε όλο τον κόσμο. Από δημοπρασίες σε διαδικτυακές πλατφόρμες μέχρι δημοπρασίες για άδειες τηλεφωνίας, ενέργεια, εκπομπές ρύπων και δικαιωμάτων προσγείωσης σε αεροδρόμια (slots), πρόκειται για έργο ζωής που τελικά τους χάρισε το Νομπέλ Οικονομίας για το 2020. Ο λόγος για τον 83χρονο Ρόμπερτ Γουίλσον και τον 73χρονο Πολ Μίλγκρομ, ακαδημαϊκούς του Πανεπιστημίου του Στάνφορντ, οι οποίοι κέρδισαν τη μεγάλη αυτή διάκριση από τη Βασιλική Σουηδική Ακαδημία των Επιστημών – και μαζί 550.000 δολάρια ο καθένας.

«Προσωπικά δεν έχω συμμετάσχει ποτέ σε δημοπρασία» παραδέχτηκε με αφοπλιστική ειλικρίνεια ο Γουίλσον, για να σπεύσει όμως να συμπληρώσει: «Η γυναίκα μου σημειώνει ότι αγοράσαμε μπότες για σκι από το eBay. Υποθέτω ότι αυτό ήταν μια δημοπρασία». Σε πιο σοβαρό τόνο πάντως φρόντισε να εξηγήσει ότι όλοι στην εποχή του Ιντερνετ επηρεαζόμαστε από τις δημοπρασίες. Για παράδειγμα, οι διαφημίσεις που βλέπει κανείς όταν κάνει αναζήτηση στο Διαδίκτυο πιθανότατα πουλήθηκαν μέσω δημοπρασίας, εξήγησε. Ακόμη και οι διαγωνισμοί δημόσιες προμήθειες μπορούν να θεωρηθούν και να κατηγοριοποιηθούν ως δημοπρασίες, με βάση το σκεπτικό και της Ακαδημίας που έκρινε τα Νομπέλ.

Πλέον οι δημοπρασίες που γίνονται σε καθημερινή βάση είναι τόσο πολλές, που οι περισσότεροι καταναλωτές συμμετέχουν σε αυτές χωρίς να το πολυσκέφτονται, σε αντίθεση με παλιότερα. Ο Μίλγκρομ που μένει απέναντι από τον Γουίλσον στο Στάνφορντ της Καλιφόρνιας αποκάλυψε ότι ήταν ο Γουίλσον εκείνος που χτύπησε την πόρτα του τα ξημερώματα της Δευτέρας – λόγω της διαφοράς ώρας με τη Σουηδία – για να του πει ότι κέρδισαν το Νομπέλ, καθώς είχε βάλει το τηλέφωνό του στο αθόρυβο και είχε πέσει για ύπνο, όπως αποκάλυψε το Reuters.

Μιλώντας όμως σχετικά για την έρευνά του και του συναδέλφου του, ήταν αποκαλυπτικός, ειδικά όταν ρωτήθηκε για τη λεγόμενη «κατάρα του νικητή» στις δημοπρασίες. «Το θέμα είναι να το γνωρίζεις, να ξέρεις πώς θα προσαρμοστείς (…) Είναι καλό να υπάρχει λόγος που έκανες υψηλότερη προσφορά από άλλους, οπότε αυτό δεν σημαίνει ότι υπερεκτίμησες την αξία του αντικειμένου», είπε.

Τι είναι όμως η λεγόμενη «κατάρα του νικητή» που αποτέλεσε ένα από τα αντικείμενα έρευνας των δύο νομπελιστών; Το σκεπτικό των δύο οικονομολόγων παρουσίασε η ίδια η Ακαδημία δίνοντάς τους το βραβείο Νομπέλ. Ο Ρόμπερτ Γουίλσον με την έρευνά του έδειξε γιατί πολλοί από όσους συμμετέχουν σε δημοπρασίες τείνουν να υποβάλλουν προσφορές που είναι χαμηλότερες από τη δική τους καλύτερη εκτίμηση της αξίας που έχει το αντικείμενο ή η υπηρεσία. Εδειξε ότι αυτό το κάνουν επειδή ανησυχούν για τη λεγόμενη «κατάρα του νικητή» – ότι θα φτάσουν τελικά με την προσφορά τους να πληρώσουν υπερβολική τιμή για το αγαθό που ήθελαν να αποκτήσουν, βγαίνοντας τελικά εκείνοι χαμένοι.

Ο Πολ Μίλγκρομ με τη σειρά του διατύπωσε μια πιο γενική θεωρία δημοπρασιών που όχι μόνο αφορά τη λεγόμενη «κοινή αξία», αλλά και τη λεγόμενη «ιδιωτική αξία», που διαφέρει από πλειοδότη σε πλειοδότη. «Κοινή αξία» είναι μια τιμή που είναι αβέβαιη εκ των προτέρων, αλλά τελικά καταλήγει να γίνει ίδια για όλους με βάση τις τιμές που τελικά δίνονται. Τέτοια παραδείγματα τιμών είναι οι τιμές των ραδιοσυχνοτήτων ή των ορυκτών σε μια συγκεκριμένη περιοχή. Ο Μίλγκρομ με την ιδιωτική αξία έδειξε πώς ο καθένας βάζει τελικά τη δική του αξία σε ένα προϊόν. Για παράδειγμα, όταν αγοράζει κανείς ένα σπίτι, μπορεί να προσφέρει περισσότερα επειδή βρίσκεται κοντά σε περιοχή που τον βολεύει.

Επίσης ο ίδιος ανέλυσε τις στρατηγικές υποβολής προσφορών σε μια σειρά από γνωστές μορφές δημοπρασίας, δείχνοντας πότε μια μορφή δημοπρασίας θα δώσει στον πωλητή υψηλότερα αναμενόμενα έσοδα. Αυτό γίνεται, όπως κατέληξε στην έρευνά του, όταν εκείνοι που υποβάλλουν προσφορές είναι ταυτόχρονα ενήμεροι για τις εκτιμώμενες τιμές των άλλων προσώπων που συμμετέχουν στη δημοπρασία και για όσο διάστημα αυτή η δημοπρασία διαρκεί.

Το Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ ανακοίνωσε ότι η δουλειά των δύο ακαδημαϊκών του συνέβαλε στη μορφή που έχει σήμερα ολόκληρος ο τηλεπικοινωνιακός κλάδος. «Η επιρροή τους στο πώς λειτουργούμε σήμερα και πώς σκεφτόμαστε σε όρους μικροοικονομίας, ειδικά όσον αφορά τη μελέτη του μάνατζμεντ, ξεπερνά το πλαίσιο των δημοπρασιών», είπε για αυτούς ο οικονομολόγος του Στάνφορντ Ντέιβιντ Κρεπς.

Το θέμα της επιρροής τους στη σημερινή μορφή των τηλεπικοινωνιών εγείρεται για έναν ουσιαστικό λόγο. Το 1994 οι αμερικανικές Αρχές χρησιμοποίησαν μοντέλο δημοπρασιών που ανέπτυξαν οι δύο άνδρες για να πουλήσουν ραδιοσυχνότητες σε εταιρείες τηλεπικοινωνιών. Το μοντέλο ήταν τόσο πετυχημένο που στη συνέχεια ακολούθησαν το παράδειγμα των ΗΠΑ και άλλες χώρες για να διαθέσουν άδειες στον κλάδο.

Οι δύο συνεργάτες θα έχουν τώρα την ευκαιρία να χαρούν την επιτυχία τους με κάθε τρόπο. Το παραδοσιακό δείπνο των νικητών των βραβείων Νομπέλ που γίνεται κανονικά κάθε Νοέμβριο μπορεί να ακυρώθηκε φέτος λόγω της πανδημίας, αλλά οι εορτασμοί θα γίνουν διαδικτυακά. Το βραβείο Νομπέλ και τα 550.000 δολάρια που αναλογούν θα τους βοηθήσουν να παρηγορηθούν και θα έχουν άπλετο χρόνο να αναλογιστούν την επιτυχία τους. Τι θα κάνετε τα χρήματα του βραβείου τώρα που ήδη αγοράσατε μπότες για το σκι; ρωτήθηκε ο Γουίλσον. «Πιθανότατα θα τα φυλάξω για τη σύζυγο και τα παιδιά μου», αστειεύτηκε.

Το Νομπέλ Οικονομίας δεν δημιουργήθηκε το 1895 όπως τα υπόλοιπα που θεσπίστηκαν στη μνήμη του βιομηχάνου και εφευρέτη του δυναμίτη Αλφρεντ Νομπέλ, αλλά υιοθετήθηκε από το 1969 και μετά, από την κεντρική τράπεζα της Σουηδίας.