Σκληρό παζάρι με τις κυρώσεις και θρίλερ με το βέτο

Σε σκληρό παζάρι με έντονες διαβουλεύσεις εξελισσόταν η έκτακτη Σύνοδος Κορυφής για τις κυρώσεις κατά της Τουρκίας. Οι προθέσεις της Ευρωπαϊκής Ενωσης όπως φαινόνταν να διατυπώνονται στο αρχικό προσχέδιο συμπερασμάτων, βάσει του οποίου η Ευρώπη εμφανιζόταν διατεθειμένη να προσφέρει περισσότερα καρότα και λιγότερο μαστίγιο στην Τουρκία, δεν έγιναν αποδεκτές από την ελληνική και κυπριακή κυβέρνηση. Στο επίκεντρο της σκληρής διαπραγμάτευσης, που διήρκησε αρκετές ώρες, βρέθηκε η ανάγκη να δοθεί ξεκάθαρο μήνυμα στην Τουρκία να σταματήσει τις παράνομες διερευνητικές δραστηριότητες στην ΑΟΖ της Κύπρου, αλλά και να προβλεφθεί με μεγαλύτερη σαφήνεια αναφορά στο ενδεχόμενων κυρώσεων.

Το δεύτερο προσχέδιο. Επτάμισι ώρες μετά την έναρξη της Συνόδου και αφού προηγήθηκε έντονη και αποφασιστική αντίδραση από την Αθήνα και την Κύπρο έναντι του πρώτου προσχεδίου συμπερασμάτων των «27», γινόταν διαπραγμάτευση επί του δευτέρου προσχεδίου, στο οποίο είχαν μάλιστα υιοθετηθεί επιπλέον βελτιώσεις, που είχαν ζητήσει Ελλάδα και Κύπρος, με την ελληνική πλευρά να εμφανίζεται πιο αισιόδοξη για την έκβαση των συζητήσεων. Παρότι ακόμη και στο βελτιωμένο προσχέδιο των συμπερασμάτων δεν αναφερόταν ρητά η λέξη κυρώσεις, η ελληνική πλευρά φαινόταν ικανοποιημένη, καθώς προβλεπόταν ότι διατηρούνται «όλα τα εργαλεία» σε περίπτωση μονομερούς και προκλητικής δράσης από την Τουρκία σύμφωνα με τα άρθρα 29 και 215, τα οποία αναφέρονται σε οικονομικές κυρώσεις κατά τρίτων χωρών. Επιπλέον, το νέο προσχέδιο των συμπερασμάτων είχε περισσότερο μαστίγιο, καθώς περιελάμβανε αναφορά σε «σκληρή καταδίκη» της Τουρκίας για τις γεωτρήσεις, διατύπωνε ότι η ΕΕ είναι «πλήρως δεσμευμένη» για την επίλυση του θέματος της Κύπρου, ενώ παράλληλα υιοθετούσε τη διατύπωση για την «οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και τις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες». Παράλληλα, έδινε διορία μέχρι τον Δεκέμβριο ώστε να διασφαλιστεί ότι υπάρχει πράγματι αποκλιμάκωση και τηρείται από την Τουρκία προκειμένου να προχωρήσει θετική ατζέντα από την ΕΕ προς την Αγκυρα.

Οι κόκκινες γραμμές. Το πόσο σκληρό θα ήταν το παζάρι φάνηκε όταν ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Στέλιος Πέτσας δήλωνε για το πρώτο προσχέδιο ότι «δεν είναι αποδεκτό, γιατί δεν είναι ισορροπημένο». Παρουσιάζοντας τις κόκκινες γραμμές που θέτει η χώρα μας, ο Πέτσας τόνισε ότι χρειάζεται ένα σχέδιο συμπερασμάτων, το οποίο θα έχει τουλάχιστον τέσσερις πυλώνες. Πρώτον, «η έμπρακτη αλληλεγγύη απέναντι στην Ελλάδα και στην Κύπρο έναντι της τουρκικής προκλητικότητας». Δεύτερον, να καλεί η ΕΕ «την Τουρκία να σταματήσει αμέσως κάθε παράνομη εξορυκτική δραστηριότητα στην κυπριακή ΑΟΖ και να τερματίσει τις υπόλοιπες προκλητικές τις ενέργειες στην Ανατολική Μεσόγειο». Οι άλλοι δύο πυλώνες, τους οποίους ο Πέτσας χαρακτήρισε «αλληλένδετους», έχουν «να κάνουν με το καρότο, όταν η Τουρκία επιδείξει με συνέπεια και συνέχεια ότι εννοεί την αποκλιμάκωση, δηλαδή οποιαδήποτε βοήθεια μπορεί να παρασχεθεί στην Τουρκία στο πλαίσιο αυτό. Και το τελευταίο είναι το μαστίγιο αν δεν δείξει η Τουρκία τη διάθεση έμπρακτης αποκλιμάκωσης επαναλαμβάνω, με συνέπεια και συνέχεια».

Για να ξεπεραστεί το αδιέξοδο και να βρεθεί συμβιβασμός υπήρξε στο περιθώριο της Συνόδου συνάντηση μεταξύ των ηγετών της Ελλάδας, της Κύπρου, της Γαλλίας και της Γερμανίας με τη συμμετοχή του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ, η οποία διήρκεσε μέχρι λίγο πριν από το δείπνο των ηγετών. Αποφασίστηκε τότε μάλιστα να γίνει επαναδιατύπωση των συμπερασμάτων ώστε να ικανοποιούν περισσότερο την Αθήνα και τη Λευκωσία με στόχο η συζήτηση να συνεχίσει μετά το δείπνο, όπου οι ηγέτες πέρασαν στα θέματα του Ναγκόρνο Καραμπάχ και τη δηλητηρίαση του Αλεξέι Ναβάλνι.

Νωρίτερα, η Ελλάδα είχε καταθέσει συμβιβαστική πρόταση, όπου αναφερόταν μεταξύ άλλων ότι «οι μονομερείς έρευνες για υδρογονάνθρακες πρέπει να τερματιστούν αμέσως», χαρακτήριζε ως «απόλυτη προϋπόθεση» «όπως η Τουρκία δεσμευθεί στον διάλογο με καλή πίστη και απέχει από μονομερείς ενέργειες που θα έρθουν σε αντίθεση με τα συμφέροντα της ΕΕ και παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο και τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών – μελών». Κατά την ελληνική πρόταση «η ΕΕ καλωσορίζει τα βήματα οικοδόμηση εμπιστοσύνης Ελλάδας – Τουρκίας και την ανακοίνωση της επανέναρξης άμεσων διερευνητικών επαφών για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ των δύο κρατών, μέσω διαπραγματεύσεων και προσφυγής στο διεθνές δικαστήριο». Στην πρόταση τονιζόταν ακόμη ότι «η ΕΕ επαναλαμβάνει πως μονομερείς ανακοινώσεις θαλάσσιων δικαιοδοσιών όπως στον χάρτη “mavi vatan”  δεν συνάδουν με το δίκαιο της θάλασσας και δεν παράγουν έννομα αποτελέσματα για τρίτες χώρες».

Από την αρχή της Συνόδου η απόφαση του προέδρου του Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ να αλλάξει την ημερήσια διάταξη και να ξεκινήσουν οι διαβουλεύσεις των «27» από την Τουρκία, ενώ αρχικά προβλεπόταν να γίνει στο δείπνο, έδωσε έναν δραματικό τόνο στη συνάντηση, στρέφοντας τους ηγέτες στο πιο σημαντικό και περίπλοκο θέμα για τις σχέσεις της ΕΕ με την Τουρκία.