Μεταξύ κυρώσεων {LF}και διερευνητικών

Οι εξελίξεις από τη σύνοδο κορυφής και η δυναμική τους δείχνουν τον δρόμο για την προοπτική των διερευνητικών επαφών με δεδομένη τη διαπίστωση της ανάγκης προσδιορισμού των σχέσεων της Τουρκίας με την Ευρώπη και τούμπαλιν. Οπως εξελίχθηκαν οι συνθήκες, η προοπτική των διερευνητικών είναι συνάρτηση των αποφάσεων της συνόδου κορυφής, αν τελικώς συζητηθούν, περί κυρώσεων έναντι της Τουρκίας.

Η τυχόν έλλειψη ενδιαφέροντος ή ομοφωνίας ορισμένων από τα μέλη της ΕΕ θα μπορούσε να αλλάξει το πλαίσιο που διαμορφώθηκε, να λειτουργήσει ένας μοχλός πίεσης, ώστε η Τουρκία να διακόψει τις παραβιάσεις στην κυπριακή ΑΟΖ, αλλά και στις περιοχές που η Ελλάδα διεκδικεί θαλάσσιες ζώνες στην Αν. Μεσόγειο. Αυτόν τον μοχλό πίεσης ο Ερντογάν τον διαστρέβλωσε ως κίνηση σε βάρος του από τις «κακομαθημένες» ΕΕ, Ελλάδα και Ελληνες Κύπρου. Ο κατάλογος των κυρώσεων που αποφασίσθηκε από τη σύνοδο της 28ης Αυγούστου αφορούσαν στην παραβατική συμπεριφορά της Τουρκίας προκειμένου να διακοπεί η παραβίαση σε βάρος της Ελλάδας και της Κύπρου. Εξαρχής ήταν προφανές ότι οι δύο περιπτώσεις είναι διαφορετικές. Την Ελλάδα αφορούσαν μόνο δύο όροι από όσους καταγράφηκαν, η απόσυρση του Oruc Rreis από τις αμφισβητούμενες περιοχές και η δέσμευση της Τουρκίας να ξεκινήσει ο διερευνητικός διάλογος.

Η Ελλάδα έχει μάλλον ικανοποιηθεί, διότι έχουν υπάρξει τόσο η αποκλιμάκωση στην επίμαχη περιοχή όσο και οι τουρκικές δηλώσεις για έναρξη διαλόγου. Είναι προφανές ότι για την Τουρκία μέτρησε πολύ περισσότερο το αδιέξοδο στο οποίο περιήλθε. Δεν κατάφερε με την τακτική της να επιτύχει κανένα σχέδιό της. Ούτε ανανέωσε τη NAVTEX που έληγε στις 12 Σεπτεμβρίου, αποσύροντας στην Αττάλεια το Oruc Reis. Εν τούτοις η Τουρκία εκμεταλλεύτηκε την πιθανότητα των κυρώσεων και αναμένει τις αποφάσεις της συνόδου.

Η Τουρκία παρά τη φαινομενική συμμόρφωση συνεχίζει με εμπρηστική ρητορική κατά της Ελλάδας. Με επίκεντρο παραμεθόρια ελληνικά νησιά, άλλοτε προβάλλει ισχυρισμούς περί αποστρατιωτικοποίησής τους και άλλοτε ισχυρισμούς περί γκρίζων ζωνών. Αμφότερες οι δηλώσεις είναι ανυπόστατες και αβάσιμες. Ομως έχοντας ως στόχο νησιά με τους ισχυρισμούς της δυναμιτίζει τον διάλογο πριν ακόμη ξεκινήσει, δίνοντας την εσφαλμένη εντύπωση ότι και αυτά μπορεί να τα θέσει σε διερευνητικό διάλογο. Ας σημειωθεί ότι η προσφυγή στον διάλογο είναι όρος αλλά συνιστά και υποχρέωση κατά το δίκαιο θάλασσας να διαπραγματευτούν οι δύο χώρες για την οριοθέτηση.

Σχετικά με τις κυρώσεις η Κυπριακή Δημοκρατία έχει σοβαρότατο πρόβλημα, διότι τα κυριαρχικά δικαιώματά της παραβιάζονται βάναυσα από την Τουρκία. Η τελευταία δεν έχει διακόψει ούτε τις έρευνες ούτε τις γεωτρήσεις εντός των οριοθετημένων και αδειοδοτημένων θαλάσσιων τεμαχίων της κυπριακής ΑΟΖ. Η δε Κυπριακή Δημοκρατία δεν έχει άλλο τρόπο αντίδρασης παρά μόνο τις κυρώσεις.

Από τις δηλώσεις περί έναρξης των διερευνητικών μέχρι τις τελευταίες δηλώσεις, δημιουργείται ένα χάσμα. Οι  διερευνητικές αφορούν σε μια αναζήτηση βούλησης για διαπραγμάτευση όσο και διαμόρφωση της ατζέντας των διαπραγματεύσεων. Στη διερεύνηση μπορεί να τεθούν και παρεμφερή ζητήματα και να διευκρινισθούν, όπως ποιο θα είναι το εύρος της αιγιαλίτιδας ζώνης ώστε να αναδειχθεί ποια έκταση της ανοικτής θάλασσας είναι πρόσφορη για οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας. Η επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης εθνικής κυριαρχίας είναι μονομερές δικαίωμα και δεν μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Το ίδιο αφορά και στα άλλα δύο ζητήματα που και στο παρελθόν έχει θέσει η τουρκική πλευρά, αλλά έχουν αποκρουσθεί, και δεν γίνονται αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Η ατζέντα της διαπραγμάτευσης που θα οδηγήσει σε συμφωνία ή σε δικαστική παραπομπή θα καθορισθεί στη διερεύνηση.

Ο Πέτρος Λιάκουρας είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου, διευθυντής Μεταπτυχιακού Προγράμματος στις «Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές», στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς