Τα σύγχρονα σπίτια και {LF}η παράδοση

Απρίλιος 1982. Ο  αρχιτέκτονας Δημήτρης Αντωνακάκης μιλά στον Παντελή Καψή για τη δουλειά του στο σύγχρονο Ελληνικό Σπίτι και ξεκινά τη συζήτηση από την παράδοση:

«Η έννοια παράδοση είναι για μένα φαινόμενο δυναμικό που εξελίσσεται παράλληλα με τη ζωή και η εξέλιξη αυτή πραγματοποιείται όταν οι επινοήσεις του ενός επικυρώνονται, υιοθετούνται και εξελίσσονται από τους άλλους. Τούτο σημαίνει ότι για να υπάρξει παράδοση ζωντανή πρέπει να υπάρχει κάποιος χώρος μέσα στον οποίο θα διασταυρώνονται απόψεις, θα αναπτύσσονται διαλεκτικές σχέσεις και όπου θα επιτρέπεται η εξάντληση των προσωπικών δυνατοτήτων για αναζητήσεις. Με αυτή τη λογική η παράδοση είναι ανοιχτή και αποτελεί αντικείμενο κατάκτησης για τον καθένα μας. Κάθε παλιά ή σημερινή επινόηση, από όποιο χώρο κι αν προέρχεται, αποτελεί ερέθισμα για μία δική μας δημιουργική ερμηνεία.

Στην Ελλάδα, το νήμα της αρχιτεκτονικής παράδοσης μοιάζει να κόπηκε. Κάπου ανάμεσα στα κτίρια του Τσίλερ και του Καυταντζόγλου και τις προσπάθειες των αρχιτεκτόνων του Μεσοπολέμου που, επηρεασμένοι από τις αρχές και τους στόχους του μοντέρνου κινήματος, μεταφέρανε στον ελληνικό χώρο τον διεθνή προβληματισμό. Κανείς δεν ασχολήθηκε στα σοβαρά με αυτή την τόσο κοντινή – και τόσο ενδιαφέρουσα παράδοσή μας. Αρχιτέκτονες όπως ο Μητσάκης, ο Τζελέπης, ο Παναγιωτάκος είναι άγνωστοι στο πολύ κοινό, ενώ άλλοι όπως ο Δεσποτόπουλος, ο Βαλεντής και ο Καραντινός είναι περισσότερο γνωστοί σαν δάσκαλοι. Κι όμως αυτοί οι αρχιτέκτονες έχτισαν στη δεκαετία του ’30 σημαντικότατα έργα. Η προπολεμική αθηναϊκή πολυκατοικία διαμορφώθηκε από αυτή τη γενιά και τα σχολεία που κατασκευάστηκαν γύρω στο ’30, όταν ο Γ. Παπανδρέου ήταν υπουργός Παιδείας της κυβέρνησης Βενιζέλου, ήταν έργα δικά της. Αυτή η χθεσινή μας παράδοση δεν έχει απασχολήσει κανέναν συστηματικά…

Δεν είμαι καθόλου σίγουρος ότι οι ανάγκες που ικανοποιεί το σύγχρονο σπίτι  είναι πραγματικές ανάγκες δικές μας. Σήμερα αλλάζουμε περιβάλλον από τη μία στιγμή στην άλλη και τα ερεθίσματα για την κάλυψη των αναγκών μας έχουν χαρακτήρα εμπορικό και καταναλωτικό. Επηρεάζονται αφάνταστα από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Ετσι λοιπόν, κάποιος που θέλει να φτιάξει το σπίτι του,  σπάνια παίρνει κουράγιο να σου πει τι πραγματικά θέλει. Θα πει μόνο – ανάλογα με την οικονομική άνεση που έχει – ότι θέλει τόσα δωμάτια. Αυτό όμως δεν είναι το πρόβλημα. Το θέμα είναι να μπορέσει  να εξηγήσει πώς ζει μέσα σε αυτά τα δωμάτια, πώς τα χρησιμοποιεί μέσα στον χρόνο. Γιατί ένα σπίτι δεν χρησιμοποιείται κάθε μέρα με τον ίδιο τρόπο. Αλλη χρήση το πρωί, άλλη το βράδυ. Αλλη χρήση την καθημερινή, άλλη τη γιορτή. Ολα αυτά όμως δημιουργούν κάποιες συγκεκριμένες απαιτήσεις που αν θες να τις διερευνήσεις πρέπει να κάνεις έναν διάλογο με τον άνθρωπο που σου ζητά το σπίτι. Τον ρωτάς πώς περνά τις ώρες του στο σπίτι και μερικές φορές δεν ξέρει να σου πει. Απαντά με έτοιμα κλισέ που δεν αποσαφηνίζουν κάτι.

Ζητάς να μάθεις τις μικρές λεπτομέρειες της ζωής, γιατί αυτές πρέπει να βρουν το αποτύπωμά τους στον χώρο: πού πίνεις τον καφέ σου; Ποιες ώρες σου χρησιμεύει το σαλόνι; Πού παίζουν τα παιδιά σου, πού διαβάζουν; Εκεί καταλαβαίνει κανείς πόση σιγουριά νιώθουν οι άνθρωποι, όταν αναφέρονται στην παιδική τους ηλικία, στον τόπο που μεγάλωσαν, εκεί που οι ανθρώπινες δραστηριότητες είχαν ταιριάξει κάποτε με τον χώρο»