Κανένα από {LF}τα εμβόλια δεν θα αποτελέσει πανάκεια

Οταν ο Σαίξπηρ έβαζε στο στόμα του Ριχάρδου Γ’ τη φράση για τον «χειμώνα της θλίψης μας» δεν φανταζόταν ποτέ πόσο επίκαιρος θα είναι τέσσερις αιώνες μετά. Το φθινόπωρο και ο χειμώνας της θλίψης μας είναι αυτά που έπονται, καθώς όλες οι προβλέψεις είναι ανοιχτές για την εξέλιξη της πανδημίας και η προηγούμενη εμπειρία μας δυσμενής. Παρ’ όλα αυτά βρισκόμαστε σε πολύ καλύτερη κατάσταση σε σύγκριση με πριν από εννέα μήνες. Ας απαντήσουμε στα ερωτήματα που μας απασχολούν, ελπίζοντας ότι το 2021 οι απαντήσεις της επιστημονικής κοινότητας θα είναι ακόμα περισσότερες.

Ποια είναι η πρόοδος που έχει σημειωθεί μέσα σε αυτούς
τους εννέα μήνες;

Τα τεστ ταχείας διάγνωσης είναι πλέον διαθέσιμα σε ευρεία κλίμακα και έτσι διαπιστώνεται πολύ πιο γρήγορα ποιοι μολύνονται, οι περισσότεροι πολίτες φορούν μάσκα και οι γιατροί γνωρίζουν πλέον πολύ καλύτερα πώς να χειρισθούν τους ασθενείς με Covid-19. Χάρη σε κάποια φάρμακα που έχει αποδειχθεί ότι περιορίζουν τα συμπτώματα και σε καλύτερη κατανόηση του ποιος και πότε πρέπει να διασωληνωθεί, η κατάσταση στα νοσοκομεία δεν συγκρίνεται με όσα ζήσαμε τους πρώτους μήνες της χρονιάς. Οπως λέει στους «New York Times» ο πρύτανης της Σχολής Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου Μπράουν Ασίς Τζα, σύμφωνα με τους υπολογισμούς σήμερα οι ασθενείς έχουν 30% με 50% λιγότερες πιθανότητες να πεθάνουν από Covid-19 σε σύγκριση με εκείνους που ασθένησαν τον Μάρτιο ή τον Απρίλιο.

Τι προβλέπουν τα μαθηματικά μοντέλα;

Τα μαθηματικά μοντέλα δεν αποδείχθηκαν ιδιαίτερα αξιόπιστα, εν μέρει επειδή βασίζονται σε προηγούμενη εμπειρία και, όσον αφορά τον νέο κορωνοϊό, αυτή η προτέρα εμπειρία δεν υπήρχε. Και άλλοι κορωνοϊοί έχουν περάσει από ζώα σε ανθρώπους, όμως ποτέ μέχρι τώρα δεν είχαν προκαλέσει πανδημία.

Οι επιστήμονες δεν έχουν ακόμα αρκετά στοιχεία για να διαμορφώσουν μια πλήρη εικόνα της υγειονομικής κρίσης που αντιμετωπίζει ο πλανήτης. Ο επιδημιολόγος του Χάρβαρντ Μαρκ Λίπσιτς θεωρεί ότι οι προσπάθειές του να προβλέψει πόσοι ασθενείς με Covid-19 θα χρειαζόταν να νοσηλευθούν στην εντατική μονάδα υπονομεύθηκαν από έλλειψη βασικών πληροφοριών για τον μέσο όρο νοσηλείας των ασθενών. Αλλοι ειδικοί παρατηρούν ότι δεν υπάρχει τρόπος να διαπιστώσουμε πόσα κρούσματα εντοπίζονται μέσω ιχνηλατήσεων σε αντίθεση με εκείνα που βρίσκονται από κλινικές διαγνώσεις.

Ο Μάικλ Οστερχολμ, διευθυντής του Κέντρου Ερευνας Λοιμωδών Νόσων του Πανεπιστημίου της Μινεσότα, μιλώντας στο «Politico» τονίζει ότι η περιγραφή της πανδημίας με πρώτο, δεύτερο και τρίτο κύμα είναι λανθασμένη. Πιστεύει πως είναι πολύ πιο ακριβές να σκεφτόμαστε την πανδημία σαν μια πυρκαγιά. Μπορούμε να την ελέγχουμε σε κάποια σημεία, αλλά δεν την έχουμε σβήσει. «Θα καίει όσο καιρό υπάρχουν ξύλα», τονίζει. «Σε αυτή την περίπτωση τα ξύλα είναι άνθρωποι ευάλωτοι στη μόλυνση».

Τι θεωρείται σίγουρο;

Σίγουρο θεωρείται ότι ο αριθμός των κρουσμάτων θα αυξηθεί τους επόμενους μήνες, καθώς ο κρύος καιρός θα κάνει τους ανθρώπους να μένουν περισσότερο σε κλειστούς χώρους (στα κράτη του βορείου ημισφαιρίου), ενώ μαθητές, δάσκαλοι και καθηγητές θα επιστρέφουν στα σχολεία. Σε πολλές χώρες όπου έχουν αρχίσει τα μαθήματα στα πανεπιστήμια, παρουσιάζονται αρκετά κρούσματα και οι φοιτητές επιστρέφουν σπίτια τους απ’ όπου θα παρακολουθούν διαδικτυακά τα μαθήματα – αυτό σημαίνει ότι δυνητικά μεταφέρουν τον ιό στις κοινότητές τους.

Πότε μπορούμε να περιμένουμε μια σημαντική αύξηση των κρουσμάτων;

«Ο αριθμός των κρουσμάτων θα σημειώσει αισθητή αύξηση σε μερικές εβδομάδες από τώρα», προβλέπει ο Πίτερ Χότεζ, πρύτανης της Ιατρικής Σχολής του κολεγίου Μπέιλορ του Τέξας. Μαζί τους σίγουρα θα αυξηθεί και ο αριθμός των θανάτων.

Στη Βρετανία ο επιστημονικός σύμβουλος της κυβέρνησης έκανε λόγο για 40.000 κρούσματα την ημέρα εάν δεν ληφθούν αμέσως αυστηρά μέτρα, ενώ  στις ΗΠΑ περιμένουν από τον επόμενο μήνα και μετά να επαναληφθούν οι ζοφεροί αριθμοί που καταγράφηκαν στην καλοκαιρινή κορύφωση: περίπου 70.000 κρούσματα κάθε μέρα.

Μα πότε επιτέλους θα επιτευχθεί αυτή η περίφημη ανοσία της αγέλης;

Οι πολιτικοί ήλπιζαν ότι θα επιτευχθεί νωρίτερα. Ομως υπάρχουν προβλήματα με αυτή την ελπίδα. Κατ’ αρχάς δεν ξέρουμε πόσο διαρκεί η ανοσία κάποιου στον ιό. Οι περισσότεροι επιστήμονες θεωρούν πιθανό ότι διαρκεί αρκετούς μήνες ή και χρόνο. Ομως ήδη υπάρχουν κάποιες περιπτώσεις επαναλαμβανόμενης μόλυνσης και, σε ορισμένες εξ αυτών, η δεύτερη μόλυνση αποδείχθηκε πιο σοβαρή από την πρώτη.

Η ανοσία της αγέλης δεν είναι μια μαγική στιγμή που θα μας επαναφέρει στην κατάσταση που ζούσαμε πέρυσι. «Ο κόσμος νομίζει ότι εάν φθάσουμε σε αυτό το ποσοστό θα μπορούμε να επιστρέψουμε στη ζωή που ζούσαμε επειδή ο συναγερμός θα έχει τελειώσει», λέει ο δρ Τζα. «Ομως δεν ισχύει κάτι τέτοιο». Ακόμα και εάν σε μια κοινότητα το 60% του πληθυσμού αποκτήσει ανοσία, ο ιός δεν θα εξαφανισθεί, απλά θα επιβραδυνθεί η εξάπλωσή του.

Οι περισσότεροι ειδικοί συμφωνούν πως όποιο κι αν είναι το ποσοστό, καμία χώρα δεν έχει φθάσει ακόμα σε αυτό. Ακόμα και στις κοινότητες που δέχθηκαν τα μεγαλύτερα πλήγματα – για παράδειγμα, κάποιες γειτονιές της Νέας Υόρκης, τα τεστ αντισωμάτων δείχνουν πως μόλις το 10%-12% των Αμερικανών έχουν μολυνθεί, μέχρι στιγμής, με τον ιό. Εάν ο SARS-CoV-2 είναι μια πυρκαγιά που καίει σε δάσος, φαίνεται να έχει ακόμα πολλά δέντρα να κάψει.

Εχει επιτευχθεί πρόοδος
σε σχέση με νέα φάρμακα;

Γιατροί και επιστήμονες είναι αισιόδοξοι για δύο νέα φάρμακα – το REGN-COV-2 και το LY-CoV555, και τα δύο με μονοκλωνικά αντισώματα, που μπορεί να είναι διαθέσιμα τους επόμενους μήνες. Η ελπίδα είναι πως μαζί με άλλα επιτεύγματα στη θεραπεία της Covid-19, τα φάρμακα θα βοηθήσουν τους ασθενείς να αναρρώνουν στο σπίτι τους και να μη νοσηλεύονται και φυσικά να μη φθάσουν στο σημείο να διασωληνωθούν. Εάν επιτευχθεί αυτό, τα νοσοκομεία δεν θα φθάσουν στο όριο των αντοχών τους, ακόμα και εάν τα κρούσματα ξεπεράσουν σε αριθμό οτιδήποτε έχουμε δει έως τώρα.

Τι γίνεται με τα εμβόλια
και τις διακοπές των δοκιμών τους;

Η στρατηγική πολλών χωρών βασίζεται στην ελπίδα ότι μέχρι το τέλος της χρονιάς ή έστω τις αρχές της επομένης θα κυκλοφορήσει τουλάχιστον ένα ή και περισσότερα αποτελεσματικά και ασφαλή εμβόλια. Κανένα από αυτά όμως δεν θα αποτελέσει πανάκεια.

Τα πρώτα εμβόλια μπορεί να μην είναι τόσο αποτελεσματικά. Αυτά που ήδη χρησιμοποιούνται, όπως το ρωσικό, δημιουργούν πολλούς φόβους στους ειδικούς για την ασφάλεια, καθώς δεν έχουν ολοκληρωθεί οι δοκιμές. Κάποιες χώρες όπως οι ΗΠΑ έχουν καθορίσει ότι ένα εμβόλιο θα πάρει έγκριση «εάν περιορίζει τη σοβαρότητα της ασθένειας» ακόμα και στο 50% όσων το λαμβάνουν. Οι διακοπές στις δοκιμές του πειραματικού εμβολίου για την αποτελεσματικότητα του οποίου υπήρχαν οι περισσότερες ελπίδες – εκείνου του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης σε συνεργασία με την AstraZeneca – δείχνει ότι ο δρόμος δεν είναι εύκολος ούτε σύντομος. Οι ειδικοί, βέβαια, θυμίζουν πως τέτοιου είδους διακοπές συνέβαιναν πάντα σε αντίστοιχες έρευνες και είναι απολύτως αναμενόμενες. Καθώς όμως τα κρούσματα αυξάνονται ραγδαία, αυξάνονται και οι προσδοκίες.