Δυσκολότερο πρόβλημα, λιγότερες λύσεις{CR}

Την ημέρα που ένα διάγγελμα του Πρωθυπουργού μάς ανακοίνωνε ότι μπαίνουμε σε καθολικό lockdown, είχαν καταγραφεί στη χώρα 94 νέα κρούσματα Covid-19, οι νεκροί είχαν φθάσει συνολικά, μέσα σε δέκα ημέρες, τους 15 και στις ΜΕΘ οι διασωληνωμένοι ασθενείς ήταν 34. Προχθές, όταν ο Πρωθυπουργός με το νέο του διάγγελμα μας καλούσε να κάνουμε ό,τι μπορούμε για να αποφύγουμε ένα νέο lockdown – επειδή «τα καθολικά μέτρα φαίνονται απλά, αλλά φέρνουν τραγικές επιπτώσεις στην οικονομία και την κοινωνία» -, η εικόνα της ημέρας ήταν πολύ πιο δυσοίωνη από εκείνη την αξέχαστη Κυριακή, στις 22 Μαρτίου. Είχαν ανακοινωθεί 342 νέα κρούσματα, είχαμε 9 νεκρούς σε μία μέρα και οι διασωληνωμένοι ασθενείς στις ΜΕΘ είχαν φθάσει τους 68.

Οι αριθμοί, από μόνοι τους, εικονογραφούν τη δυσκολία της συγκυρίας: πρέπει να αντιμετωπίσουμε ένα βαρύτερο από του Μαρτίου κύμα πανδημίας, χωρίς την «εύκολη» λύση που θα το ανέκοπτε δραστικά: τη λύση του «μένουμε σπίτι». Και αυτός δεν είναι ο μόνος, ούτε ο πιο σημαντικός από τους παράγοντες δυσκολίας της νέας εξίσωσης.

Την άνοιξη, η Ελλάδα βρισκόταν σε μία από τις τελευταίες θέσεις στους επιδημιολογικούς πίνακες στην Ευρώπη, σε μεγάλη απόσταση από τον μέσο όρο. Ηταν μια φωτεινή εξαίρεση. Δεν είναι πια. Τώρα βρισκόμαστε στη 18η θέση μεταξύ 31 ευρωπαϊκών χωρών στον πίνακα των κρουσμάτων ανά 100.000 κατοίκους, για το τελευταίο δεκαπενθήμερο, και στη 10η θέση με κριτήριο τον αριθμό των θανάτων ανά 100.000 κατοίκους. Είμαστε σε πολύ καλύτερη κατάσταση από την Ισπανία που προηγείται με διαφορά στη μακάβρια αυτή στατιστική, αλλά σε χειρότερη θέση από χώρες όπως η Ιταλία, η Σουηδία ή η Γερμανία που στην προηγούμενη φάση είχαν κάθε λόγο να μας ζηλεύουν. Τι άλλαξε στο μεταξύ;

Αλλαξε σίγουρα ο «χρονισμός». Ανάμεσα στον πρώτο καταγεγραμμένο νεκρό της πανδημίας στη γειτονική και γνώριμη Ιταλία και το πρώτο θύμα της στην Ελλάδα μεσολάβησαν 21 ημέρες. Είχαμε τον χρόνο να δούμε τις εικόνες της φρίκης, που θύμιζαν αφηγήσεις για τα χρόνια του «μαύρου θανάτου», στο Μιλάνο ή το Μπέργκαμο. Είχαμε τον χρόνο να συνειδητοποιήσουμε τον κίνδυνο. Και να αντιδράσουμε ακαριαία, όταν χτύπησε και τη δική μας πόρτα. Τώρα, στο δεύτερο κύμα, είμαστε συγχρονισμένοι με την υπόλοιπη Ευρώπη.

Αλλαξε, φυσικά, ο ρυθμός αντίδρασης στα χτυπήματα του ιού. Την άνοιξη, η πολιτεία έμοιαζε να δίνει τις απαντήσεις πριν καν τεθούν οι ερωτήσεις. Τα πρώτα μέτρα – η απαγόρευση των εκδηλώσεων της Αποκριάς – ανακοινώθηκαν λίγες ώρες μετά το πρώτο κρούσμα, τα σχολεία έκλεισαν πριν καταγραφεί ο πρώτος νεκρός και το lockdown ανακοινώθηκε όταν βρισκόμασταν σε μια φάση της πανδημίας στην οποία άλλες χώρες ακόμη δεν είχαν καν συνειδητοποιήσει το πρόβλημα. Οι αποφάσεις ανακοινώνονταν γρήγορα και δίχως δισταγμό. Από τον Ιούλιο κι έπειτα, όμως, σε μια αβέβαιη ισορροπία ανάμεσα στην επιδημιολογική προτεραιότητα και την ανάγκη να μην επιβαρυνθεί περισσότερο η τραυματισμένη οικονομία, η κυβέρνηση μοιάζει να διστάζει, να καθυστερεί, να ταλαντεύεται, να παλινωδεί. Το μήνυμα δεν είναι πια το ίδιο καθαρό. Και γίνεται ακόμη πιο θολό, καθώς έχει αλλάξει και ο πομπός του. Σ’ εκείνη την πρώτη φάση, οι υπουργοί, τα πολιτικά πρόσωπα είχαν αποσυρθεί στο βάθος της σκηνής και είχαν δώσει τα πρωτεία του λόγου στους ειδικούς, στους γιατρούς, στον Σωτήρη Τσιόδρα. Κι αυτό προίκιζε το μήνυμα μ’ ένα πρωτοφανές κεφάλαιο εμπιστοσύνης. Ο επιστημονικός λόγος τώρα έχει αποσυρθεί σε δεύτερους ρόλους, τα πολιτικά πρόσωπα ανέκτησαν την πρωτοκαθεδρία και αυτό – ακόμη και χωρίς γονυκλισίες και μεταλαβιές ή άλλες επικοινωνιακές και ουσιαστικές γκάφες – θα έκανε την εμπιστοσύνη να εξατμιστεί. Πόσω μάλλον…

Μα πάνω απ’ όλα έχει αλλάξει το κλίμα. Ισως ο χρόνος, ίσως η κόπωση, ίσως οι πρώτες συνέπειες της πανδημίας στα εισοδήματα και στις προσδοκίες – που δεν κατανέμονται με ίσο τρόπο – έχουν κάνει να χαθεί κάτι από εκείνο το εντυπωσιακό και πολύτιμο αίσθημα της κοινής μοίρας, από την αίσθηση ότι είμαστε όλοι μαζί απέναντι σε μια κοινή απειλή. Η ανάδυση των θεωριών συνωμοσίας ή η «ανυπακοή της μάσκας» ως νέα «αντισυστημικότητα» είναι συμπτώματα, ενδείξεις μιας αλλαγής στο κοινωνικό κλίμα. Και καθώς οι πολιτικοί συνήθως προεξοφλούν αυτού του είδους τις αλλαγές, το πολιτικό κλίμα έχει αλλάξει ακόμη περισσότερο. Τον Μάρτιο, ως απάντηση στην εξαγγελία του lockdown, ο Αλέξης Τσίπρας έγραφε: «Αυτό που προέχει τούτη την ώρα είναι να δώσουμε όλοι μαζί τη μάχη, ενωμένοι σ’ ένα μέτωπο ζωής… με ψυχραιμία και χωρίς πανικό να τηρήσουμε ευλαβικά τις οδηγίες των επιστημόνων». Αντιπαραβάλετε αυτές τις φράσεις με τις κομματικές απαντήσεις στο τελευταίο διάγγελμα Μητσοτάκη. Και μετρήστε την απόσταση που τις χωρίζει.

Εδώ βρισκόμαστε, λοιπόν. Οι γιατροί, οι επιδημιολόγοι, τα συστήματα υγείας είναι σήμερα, παντού στον κόσμο, σε πολύ ισχυρότερη θέση απέναντι στην πανδημία. Γνωρίζουν πολλά που την άνοιξη αγνοούσαν, έχουν νέα μέσα στη διάθεσή τους και – σε λίγο ελπίζεται – θα έχουν περισσότερα. Αλλά κοινωνικά και πολιτικά βρισκόμαστε σε θέση πολύ πιο αδύναμη από ό,τι την άνοιξη. Αναρωτιέμαι αν ο κόσμος της πολιτικής έχει τον τρόπο, την ικανότητα ή και τη βούληση να ανατρέψει το μοιραίο χάντικαπ.