Το Καστελλόριζο πίσω από τον φακό

Η βραδιά ήταν γλυκιά, ο κόσμος στο λιμάνι μπόλικος. Η νεροχελώνα κολυμπούσε κοντά στην ακτή, περιμένοντας ποιος από όλους εκείνους που κάθονταν στα παραθαλάσσια τραπεζάκια θα της πρόσφερε βραδινό. Δεν άργησε να βρει αρκετούς πρόθυμους – στο Καστελλόριζο οι θαλάσσιες χελώνες είναι κάτι σαν κατοικίδιο. Στην ταβέρνα από την οποία μόλις είχε αποχωρήσει η Κατερίνα Σακελλαροπούλου είχε έρθει η ώρα για επιδόρπιο.

Το φρεσκοκομμένο καρπούζι πλησίασε επιτέλους το τελευταίο τραπέζι. Ηταν δροσερό, κατακόκκινο, με μπόλικα κουκούτσια. Μοιράστηκε γρήγορα στα πιάτα. Λίγο το κρασί, λίγο η ευθυμία μετά από μια δύσκολη μέρα, η ερώτηση βγήκε σχεδόν απερίσκεπτα, μεταξύ σοβαρού κι αστείου: Από πού να ήρθε άραγε το καρπούζι; Στην πραγματικότητα όλοι ήξεραν (ή μάντευαν) την απάντηση, και όσοι το σέρβιραν και όσοι το κατανάλωσαν. Σ’ εκείνο το τραπέζι, όμως, λίγες ώρες αφότου η Πρόεδρος της Δημοκρατίας πέταξε με ελικόπτερο στο Καστελλόριζο για να παραστεί στην επέτειο από τα 77 χρόνια της απελευθέρωσής του, κανείς δεν τόλμησε να το ξεστομίσει.

Ενας καλλιτέχνης παρουσίασε έξυπνα το Καστελλόριζο πάνω στα μαγνητάκια που γίνονται ανάρπαστα στα τουριστικά του νησιού. Θυμίζει ταυτόχρονα το σήμα του ελληνικού στρατού και προστατευτικό ματάκι: μια μπλε κουκίδα σε λευκό φόντο, που αν βρισκόταν λίγο πιο κοντά στην ηπειρωτική χώρα θα ήταν πραγματικά ξεχασμένη απ’ όλους, συμβολίζει με τον πιο συγκινητικό τρόπο ότι ο πατριωτισμός είναι πιο ισχυρός όταν δεν κραυγάζει πολεμικές ιαχές και (κυρίως) όταν δεν μισεί την απέναντι πλευρά. Οι κάτοικοι, που κοιτούν με δυσπιστία τους δημοσιογράφους που τους επισκέπτονται κατά καιρούς, έχουν συνηθίσει να τους ρωτούν για την τουρκική προκλητικότητα. Ολα όσα για τους υπόλοιπους είναι πρωτόγνωρα, ενίοτε επικίνδυνα, για εκείνους είναι καθημερινότητα. Ζουν με ισχυρή την παρουσία του στρατού σε όλο το μήκος του νησιού, βλέπουν συχνά μαχητικά αεροσκάφη να «τσακώνονται» στον αέρα και οι ψαράδες μπορεί να τσακωθούν καμιά φορά με το τουρκικό λιμενικό.

Το Καστελλόριζο, με τα καρπούζια και τις χελώνες του, έχει μια μοναξιά που πηγάζει από τη μοναδικότητά του: η μοίρα του είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένη με αυτή του γείτονα. Κατά πάσα πιθανότητα το καρπούζι ήταν «του εχθρού», δεν μπορεί να γίνει διαφορετικά.  Η Ρόδος απέχει πέντε ώρες με το πλοίο, το Κας μόλις μερικά λεπτά. Οι ντόπιοι της μιας και της άλλης πλευράς δεν έχουν στην πραγματικότητα τίποτα να χωρίσουν. Ζουν κοινές ζωές, ενίοτε έχουν κοινές παρέες. Εχουν κάνει μια άτυπη συμφωνία: εκμεταλλεύονται τα πλεονεκτήματά τους προς όφελος και των δύο. Το Κας είναι άχαρα χτισμένο, φτηνό και ανεφοδιάζεται στην ώρα του. Το Καστελλόριζο είναι καλοδιατηρημένο και κοσμοπολίτικο, αλλά χωρίς άμεση επαφή με οποιοδήποτε άλλο μέρος της ελληνικής επικράτειας. Η σχέση συνεχίζεται ακόμα και τις πιο δύσκολες στιγμές ανάμεσα στην Αθήνα και την Αγκυρα. Δεν έχουν την πολυτέλεια να τη διακόψουν για μερικές μέρες, μέχρι το Ορουτς Ρέις να επιστρέψει στην Αττάλεια.

Η συνειδητοποίηση ότι δεν μπορούν ο ένας χωρίς τον άλλο δεν κάνει το Καστελλόριζο λιγότερο ελληνικό. Δεν υπάρχει κανείς που να έχει πατήσει το πόδι του στο νησί που να μη συνειδητοποιεί ότι πάτησε Ελλάδα: η σημαία διακρίνεται στα περισσότερα μπαλκόνια, ακόμα και ζωγραφισμένη στους βράχους, τα έθιμα τηρούνται με κάθε λεπτομέρεια, οι καμπάνες της εκκλησίας ακούγονται δυνατά στο γύρισμα της ώρας, τα ραδιόφωνα και οι τηλεοράσεις εκπέμπουν ελληνικά. Ενώ λίγο έξω από τη Ρόδο ένα μήνυμα στο κινητό καλωσορίζει τον ιδιοκτήτη του στην Τουρκία, στο Καστελλόριζο το σήμα είναι καλύτερο και πιο ισχυρό απ’ ό,τι στο κέντρο της Αθήνας. Εκεί, τόσο κοντά στην Τουρκία, η Ελλάδα έχει και συνέχεια: το σχολείο φιλοξενεί φέτος πάνω από 50 μαθητές, αριθμό αυξημένο σε σχέση με πέρσι.

Οταν τα φώτα σβήνουν και οι επισκέψεις τελειώνουν, το Καστελλόριζο μπαίνει ξανά στους φυσιολογικούς του ρυθμούς. Ολα συμβαίνουν εξαιτίας του, αλλά όχι γι’ αυτό. Η προσοχή του κράτους στο νησί, οι ελαφρύνσεις και τα προνόμια για τους κατοίκους του, είναι απόρροια ενός μεγάλου, γεωστρατηγικού παιχνιδιού, στο οποίο η Ελλάδα παίζει όλα τα χαρτιά της. Προφανώς, είναι τουλάχιστον κουραστικό να εξηγείς διαρκώς τα ίδια και τα ίδια σε όσους έρχονται για να βγάλουν μερικές φωτογραφίες και να φύγουν. Είναι σκληρό να είσαι το φόντο για τους μεγάλους συμβολισμούς των άλλων όταν η ζωή σου είναι από μόνη της ένας συμβολισμός.

Οι περαστικοί δεν καταλαβαίνουν ότι το καρπούζι – δροσερό, κατακόκκινο, με μπόλικα κουκούτσια – μπορεί να είναι από απέναντι, αλλά είναι απόλυτα, πραγματικά δικό τους.