Τα συγκοινωνούντα δοχεία {LF}του ανορθολογισμού

Οι θεωρίες συνωμοσίας δηλητηριάζουν την πολιτική ζωή και την ίδια τη δημοκρατία. Το είδαμε στο πρόσφατο παρελθόν, το βλέπουμε με εξαιρετική ένταση σήμερα. Οι θεωρίες συνωμοσίας την περίοδο της πανδημίας απειλούν την ίδια την ανθρώπινη ζωή και ναρκοθετούν τη δυνατότητα συντεταγμένης απάντησης σε μια σύνθετη πρόκληση. Δεν υπάρχει αμφιβολία: πρέπει να συγκρουστούμε με τον ανορθολογισμό.

Για να το κάνουμε όμως αυτό, πρέπει να σκεφτούμε τι είναι αυτό που τον τροφοδοτεί. Εδώ δεν αρκεί η περιφρόνηση για όσους πιστεύουν στην «επίπεδη γη». Ο αφ’ υψηλού χλευασμός μπορεί να τροφοδοτεί τις θεωρίες συνωμοσίας, να τις εμφανίζει ως αντισυστημικές απαντήσεις σε ένα σύστημα που κατά γενική ομολογία βρίσκεται σε κρίση. Η πανδημία τονίζει αυτόν τον κίνδυνο. Τον κίνδυνο της απόσπασης μιας τεχνοκρατικής ελίτ που υποτιμώντας την ανάγκη του δημοκρατικού διαλόγου τροφοδοτεί – με τρόπο απροσδόκητο – τη διασπορά των θεωριών συνωμοσίας.

Η συνωμοσιολογία συχνά τρέφεται και από τοποθετήσεις που δεν εκκινούν από το περιθώριο του πολιτικού φάσματος. Δύο πρόσφατα παραδείγματα ελπίζω να κάνουν σαφή την ανάγκη να ξανασκεφτούμε το πώς η συνωμοσιολογία μπορεί να φύεται σε τόπους που δεν φανταζόμαστε.

Το Προσφυγικό, ειδικά μετά το καλοκαίρι του 2015, υπήρξε ένα κατεξοχήν πεδίο άρθρωσης ενός ακραίου συνωμοσιολογικού λόγου που συμπυκνώθηκε στη φράση «ο ΣΥΡΙΖΑ φέρνει εδώ με την πολιτική του μετανάστες και πρόσφυγες». Μια ρητορική που αντιμετώπιζε μια τεράστια πληθυσμιακή μετακίνηση ανθρώπων ως προϊόν ενός σκοτεινού σχεδίου που εμπλέκει διεθνείς οργανώσεις, ΜΚΟ και απολήγει στην ελληνική κυβέρνηση. Ο σημερινός Πρωθυπουργός στη Βουλή με εκλεπτυσμένο τρόπο παρατηρούσε ότι δεν υπάρχει κάποιο γεωπολιτικό γεγονός που να δικαιολογεί αυτές τις ροές. Το δηλητήριο που άφησε πίσω της αυτή η άποψη το βλέπουμε και σήμερα. Εμποδίζει την Ελλάδα από το να προχωρήσει σε μια σοβαρή μεταναστευτική και προσφυγική πολιτική που προφανώς θα έχει στον πυρήνα της και πολιτικές ένταξης. Αντίθετα μετατρέπει τη χώρα σε φυλακή της Ευρώπης.

Ακολούθησε, το 2019, το περίφημο «ο ΣΥΡΙΖΑ πούλησε τη Μακεδονία για τις συντάξεις». Εδώ δεν υπήρξε πιο εκλεπτυσμένη εκφορά. Στελέχη της Νέας Δημοκρατίας ενθάρρυναν ή συμμετείχαν σε συλλαλητήρια που τον τόνο τον έδινε ο σκληρός πυρήνας της Ακρας Δεξιάς και οι συνωμοσιολογικές αναφορές. Εκεί, η αυτοδιαφημιζόμενη φιλελεύθερη Νέα Δημοκρατία δεν συνομίλησε με τη συνωμοσιολογία, αλλά υποτάχθηκε σε αυτήν.

Μπορεί σήμερα η Συμφωνία των Πρεσπών να μην αμφισβητείται από τη ΝΔ, αλλά το τραύμα στην εξωτερική πολιτική έχει μείνει. Εδώ εδράζεται η αδυναμία του κ. Μητσοτάκη να μιλήσει ανοιχτά και με γενναιότητα για τον απαραίτητο διάλογο με την Τουρκία. Η ΝΔ σε μια κορυφαία συμφωνία για την ειρήνη και τη σταθερότητα στα Βαλκάνια, που ταυτόχρονα αποτέλεσε μια σημαντική διπλωματική ήττα του Ερντογάν, έπαιξε το χαρτί του συνωμοσιολογικού εθνικισμού.

Τώρα ανακαλύπτει τις άρρητες δεσμεύσεις που εκπορεύονται από αυτόν.

Βρισκόμαστε σε μια δύσκολη καμπή. Τρεις προκλήσεις μας περιβάλλουν: οικονομία, υγεία και εθνικά. Αυτό τονίζει την ανάγκη ενός οργανωμένου διαλόγου σε συνθήκες πόλωσης και δοκιμασίας των παραδοσιακών πολιτικών εκπροσωπήσεων. Ολοι θα κριθούμε. Πολιτικά κόμματα, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, έντυπα, αλλά και δημόσιοι διανοούμενοι έχουμε ευθύνη για μια αντιπαράθεση στη βάση ιδεών, προγραμμάτων και δεδομένων.

Ο ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία θα συνεχίσει στον δρόμο της διατύπωσης ριζοσπαστικών και ρεαλιστικών προτάσεων, στην αναμέτρηση με τα συγκοινωνούντα δοχεία της πατριδοκαπηλίας και της συνωμοσιολογίας, στην ανάγκη διαλόγου με τους πολίτες για τη θωράκιση της δημοκρατίας μας και το βάθεμα της ποιότητάς της.

Ο Νάσος Ηλιόπουλλος είναι εκπρόσωπος Τύπου του ΣΥΡΙΖΑ- ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ