H λαβυρινθώδης σχέση {LF}της Τουρκίας με τη Δύση

Eίναι σύνηθες  τον τελευταίο καιρό να λέμε ότι η σχέση της Τουρκίας με τη Δύση, και ιδιαίτερα με την Ευρώπη, είναι περίπλοκη. Σήμερα πια νομίζω ότι μπορούμε να μιλάμε για «λαβύρινθο». Οι επιλογές της Αγκυρας στη διακυβέρνηση, στην οικονομική πολιτική, στις στρατιωτικές επιχειρήσεις στο εξωτερικό, στην πυραυλική άμυνα και πιο πρόσφατα στα θαλάσσια σύνορα έχουν προβληματίσει πολλούς από τους παραδοσιακούς εταίρους της χώρας.  Ακόμα περισσότερο από την ουσία, είναι οι μέθοδοι και οι λέξεις που χρησιμοποιεί η τουρκική ηγεσία, εκείνες που προκαλούν σύγχυση στους περισσότερους δυτικούς ηγέτες.

Δύο μεγάλες αλλαγές επέτειναν την αυταρχικότητα του καθεστώτος. Τον Φεβρουάριο του 2018, η συμμαχία του κυβερνώντος ΑΚΡ με το Εθνικιστικό Κόμμα για να διατηρηθεί η πλειοψηφία στη Βουλή είχε ως αποτέλεσμα να σκληρύνει η στάση της Αγκυρας σε θέματα όπως η σχέση με τους Κούρδους ή τις δυτικές χώρες, τα θαλάσσια σύνορα και η διαχείριση του προσφυγικού. Τον Μάρτιο του 2019 η δεύτερη αλλαγή προήλθε από την απώλεια 9 μεγάλων δήμων για το κυβερνών κόμμα – ιδίως της Αγκυρας και της Κωνσταντινούπολης. Αυτή είναι η πολιτική πραγματικότητα: το 2018 και το 2019 σήμανε το τέλος του μονοπωλίου του ΑΚΡ στην τουρκική πολιτική και ένα σοβαρό πλήγμα στο γόητρο του Ταγίπ Ερντογάν. Ταυτόχρονα εμφανίστηκαν αξιόπιστοι πολιτικοί ως αντίπαλον δέος από την αντιπολίτευση, όπως ο Εκρέμ Ιμάμογλου και ο Μανσούρ Γιαβάς, καθώς και ο πρώην συνεργάτης του Ερντογάν, Αλί Μπαμπατζάν.

Οσον αφορά την οικονομία, η Τουρκία πληρώνει βαρύ τίμημα για το αυταρχικό σύστημα διακυβέρνησης: η απουσία εσωτερικού διαλόγου, η επιβολή αποφάσεων εκ των άνω, η εκδίωξη ή οι παραιτήσεις αξιόπιστων κρατικών στελεχών, η έλλειψη οποιασδήποτε συζήτησης με το ΔΝΤ ή την Παγκόσμια Τράπεζα – όλα οδηγούν σε μια ζοφερή κατάσταση για επιχειρηματίες και απλούς πολίτες.

Τα τελευταία χρόνια η Τουρκία αυξάνει τις στρατιωτικές της δυνατότητες, στέλνει όπλα στη Βόρεια Κύπρο, τη Συρία και τη Λιβύη, κάτι που θα συνεχίσει και στο μέλλον. Η σχέση της Αγκυρας με το ΝΑΤΟ έχει επηρεαστεί τα τελευταία δύο χρόνια από την ενσωμάτωση ρωσικών συστημάτων στην αεροπορία της, από τις επιχειρήσεις στη Συρία που έχουν αρνητικές επιπτώσεις στον αγώνα των δυτικών δυνάμεων να περιορίσουν το Ισλαμικό Κράτος, από τη στρατιωτική στήριξη στην κυβέρνηση της Λιβύης που ελέγχεται από μέλη της Μουσουλμανικής Αδελφότητας και από την παρενοχλητική πολιτική στην Ανατολική Μεσόγειο υπό το εθνικιστικό δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας».

Υπάρχουν όμως κάποια γεγονότα τα οποία οι τούρκοι πολιτικοί δεν μπορούν να αγνοούν επί πολύ: α) η οικονομία της χώρας θα συνεχίσει για πολύ καιρό να συνδέεται με τη Δύση για εξαγωγές και εισαγωγές, τεχνολογικές ανάγκες και χρηματοπιστωτικές εξελίξεις, β) οι επιλογές της κυβέρνησης έχουν εκτροχιάσει για πάντα την πιθανότητα ένταξης στην ΕΕ και υπάρχει ανάγκη διαμόρφωσης διαφορετικών σχέσεων, γ) αν και τώρα δεν είναι εμφανές, ο πιο αρνητικός παράγοντας για την Τουρκία είναι η αρνητική εικόνα που έχουν για τη χώρα οι επενδυτές και οι οίκοι πιστοληπτικής αξιολόγησης, δ) η θέση της χώρας θα χειροτερέψει εάν δεν επιλύσει τις σημερινές αντιφάσεις της με την πολιτική του ΝΑΤΟ, ε) οι στρατιωτικές επιχειρήσεις της σε Συρία και Δυτική Λιβύη ωφελούν μέχρι τώρα μόνο τη Ρωσία. Η «εξαγωγή» σύρων τζιχαντιστών στην Λιβύη ανησυχεί ιδιαίτερα την ΕΕ και το Μαγκρέμπ.

Η γεωγραφία δεν θα αλλάξει, καθιστά απαραίτητη όμως την αμοιβαία κατανόηση. Παρ’ όλα αυτά η εύρεση λύσης στη σημερινή κρίση μοιάζει αβέβαιη, κυρίως επειδή το επιθετικό αφήγημα της Αγκυρας αποτελεί τον καλύτερο τρόπο να μπλοκαριστεί ο διάλογος.

Ο Μαρκ Πιερινί είναι πρώην πρεσβευτής της EE στην Τουρκία και συνεργάτης του ΕΛΙΑΜΕΠ