Αλλού το όνειρο κι αλλού το θαύμα

Θεωρώ ότι η – συνειδητή – ανάγνωση βιβλίων είναι από τις πιο σημαντικές «σπουδές» που μπορεί να κάνει ένας άνθρωπος στη ζωή του. Πιστεύω ακόμη ότι αν κάποιος έχει διαβάσει (ή δει σε καλές παραστάσεις) τις αρχαίες ελληνικές τραγωδίες, τα περισσότερα έργα του Σαίξπηρ και τον Τσέχοφ, έχει τακτοποιημένα μέσα του όλα τα μυστικά του κόσμου. Δεν είναι συνήθεια ή χόμπι το διάβασμα. Είναι εργαλείο ζωής. Πάμε παρακάτω.

Η έκρηξη των σόσιαλ μίντια μετέτρεψε την ανάγνωση σε γκουγκλάρισμα. Εχω ακουστά τον/τη συγγραφέα, γκουγκλάρω, το πιθανότερο είναι ότι θα βρω ένα απόσπασμα, ακόμη πιο βολικό όταν πρόκειται για ποίημα, το ποστάρω, το κοτσάρω και, τσουπ!, το εργαλείο ζωής γίνεται εργαλείο επικοινωνίας και προβολής. Κι αυτό δεν είναι κακό όσο παραμένει στα όρια ενός διαδικτυακού εγωκεντρισμού. Το πρόβλημα – σιγά το πρόβλημα δηλαδή με τόσα που έχουμε στο κεφάλι μας – είναι όταν προσπαθούμε, μέσα από λογοτεχνικά κείμενα, να ερμηνεύσουμε σύγχρονα γεγονότα. Συνέβη, για παράδειγμα, μετά την πυρκαγιά στη Μόρια όταν το Ιντερνετ γέμισε με το ίδιο απόσπασμα (copy paste προφανώς) από τα «Ματωμένα χώματα». Μακάρι αυτό να στάθηκε αφορμή για κάποιους να διαβάσουν το εξαιρετικό μυθιστόρημα της Διδώς Σωτηρίου. Δεν έχει σχέση όμως η Μικρασιατική Καταστροφή με το Προσφυγικό του 2020 που είναι αποτέλεσμα εντελώς διαφορετικών γεωπολιτικών συνθηκών. Η εξίσωση, σε αυτήν την περίπτωση, έχει ως αποτέλεσμα τη γραφικοποίηση.

Ο Γιάννης Αγιάννης και ο Αντώνης Λιάκος

Η λογοτεχνία μάς τροφοδοτεί επίσης με διάφορα πρότυπα. Ο Γιάννης Αγιάννης, από τους «Αθλίους» του Βίκτωρος Ουγκώ, είναι, για παράδειγμα, στη συλλογική συνείδηση – και όχι μόνο του αναγνωστικού κοινού – ο καλός κλέφτης που μπήκε στη φυλακή γιατί έκλεψε ένα καρβέλι ψωμί. Μόνο που πρόκειται για ήρωα μυθοπλασίας και μάλιστα στο Παρίσι των αρχών του 19ου αιώνα. Από εκεί έως την «καλή βία» των αντιμνημονιακών χρόνων που έκαψε ζωντανούς ανθρώπους στη Μαρφίν η απόσταση μετριέται σε έτη φωτός. Ή από αυτούς που έβαλαν σε κίνδυνο τη ζωή χιλιάδων προσφύγων στη Μόρια.

Θυμήθηκα τον Γιάννη Αγιάννη με αφορμή την ανάρτηση του καθηγητή Αντώνη Λιάκου για τους εμπρηστές της Μόριας. Το έγκλημα που δικαιολογείται όταν έχει πρόσημο την οργή, την απελπισία την αγανάκτηση. Η ιδέα πως όταν ο εγκληματίας είναι ο αδύναμος κρίκος της κοινωνίας είναι δίκαιο το έγκλημά του. Μόνο σαν μπουρλότο στα θεμέλια του πολιτισμού μπορώ να το εκλάβω αυτό. Πλην των πληρωμένων εκτελεστών, όλοι οι εγκληματίες και οργισμένοι και αγανακτισμένοι και απελπισμένοι είναι όταν εγκληματούν. Η δραματουργική τους στόφα, αυτή που τροφοδοτεί τελικά τη λογοτεχνία, συνίσταται στο ότι θεωρούν την πράξη τους απονομή δικαιοσύνης. Οπως ακριβώς ο Ρασκόλνικοφ του Ντοστογέφσκι. Ο πολιτισμός όμως αρχίζει από τη στιγμή που ο οργισμένος αφήνει κάτω την πέτρα που είναι έτοιμος να πετάξει στον απέναντί του και χρησιμοποιεί ως «όπλο» του τον λόγο.

Υπόγεια

Ο κύριος Λιάκος κάνει επίσης παλλαϊκό κάλεσμα να μην εγκαταλείψουμε τους νεαρούς αφγανούς εμπρηστές «στα χέρια του Χρυσοχοΐδη». Οτι τι δηλαδή; Ο υπουργός Προστασίας του Πολίτη έχει στο σπίτι του ή στο γραφείο του υπόγεια που βασανίζει ανθρώπους; Κάνει προσωπική συλλογή από κρατουμένους έτσι για γούστο; Για να σοβαρευτούμε, οι νεαροί δεν είναι εγκαταλελειμμένοι στα χέρια κανενός Χρυσοχοΐδη. Είναι υπό την αρμοδιότητα της ελληνικής Δικαιοσύνης. Και τα ελαφρυντικά τους θα κριθούν αποκλειστικά από αυτήν.

ΥΓ: Δεν υπάρχουν άγγελοι, σου λέω, παρά μόνο στα παιδικά μυθιστορήματα. Ακόμη και ο Γιάννης Αγιάννης, μετά την αποφυλάκισή του, έκλεψε τα κηροπήγια του επισκόπου που τον περιέθαλψε. Γι’ αυτό είναι σπουδαίος λογοτεχνικός ήρωας. Αλλιώς θα ήταν η Πολυάννα.