Ο μύθος των σκύλων που πήγαν στο φεγγάρι

Τριγυρνούσε στους δρόμους της παγωμένης Μόσχας αναζητώντας φαγητό. Ηταν μόλις τριών ετών, ζύγιζε πέντε κιλά και άκουγε σε διαφορετικά ονόματα: πότε Σγουρομάλλα, πότε Λεμόνι, πότε Ζουζούνι. Οταν το φθινόπωρο του 1957 πέρασε την πύλη της Σοβιετικής Διαστημικής Υπηρεσίας, ούτε που φανταζόταν πως θα μετατρεπόταν σε πειραματόζωο και μέσα σε έναν μήνα, τον Νοέμβριο του 1957, θα ήταν νεκρή. Ούτε μπορούσε να υποθέσει ότι με το νέο της όνομα – Λάικα, που στα ρωσικά σημαίνει «εκείνη που γαβγίζει» –  θα έμενε στην Ιστορία ως ο πρώτος ζωντανός οργανισμός που μπήκε σε τροχιά γύρω από τη Γη επιβαίνοντας στον δορυφόρο «Σπούτνικ 2», ότι θα αποκτούσε ιδιαίτερη θέση στο μνημείο πεσόντων αστροναυτών και ότι θα απεικονιζόταν σε γραμματόσημα και σε συσκευασίες για σοκολάτες, τσιγάρα και σπίρτα σε αρκετές χώρες παγκοσμίως.

Το ημίαιμο σκυλάκι άφησε την τελευταία του πνοή στο Διάστημα, μέσα στον κατασκευασμένο μέσα σε μόλις έναν μήνα δορυφόρο ώστε να εκτοξευτεί στην επέτειο των 40 χρόνων της Ρωσικής Επανάστασης, στις 3 Νοεμβρίου 1957. Αν και ήταν προγραμματισμένο εξαρχής να του γίνει ευθανασία ύστερα από 10 ημέρες παραμονής του σε τροχιά γύρω από τη Γη, μια βλάβη στο σύστημα θερμομόνωσης και εξαερισμού τού προκάλεσε θερμοπληξία και υπερβολικό στρες, με αποτέλεσμα τον θάνατό του λίγες ώρες μετά την εκτόξευση του δορυφόρου. Το άψυχο σώμα του γυρνούσε γύρω από τη Γη έως τον Απρίλιο του 1958, οπότε ο «Σπούτνικ 2» επέστρεψε στην ατμόσφαιρα και καταστράφηκε.

Κι αν η ιστορία της Λάικα είναι λίγο-πολύ γνωστή, πόσοι είναι εκείνοι που γνωρίζουν ότι το φάντασμα της Λάικα περιπλανιέται στους δρόμους της Μόσχας; Ο θρύλος αυτός αποτέλεσε και την αφορμή για το ντοκιμαντέρ αυστρογερμανικής παραγωγής «Space Dogs» («Διαστημικοί σκύλοι»). Μόνο που στη μιάμιση ώρα που διαρκεί το διακεκριμένο με επτά βραβεία ντοκιμαντέρ δεν παρακολουθούμε ούτε αποκλειστικά την ιστορία της Λάικα, ούτε των αδέσποτων σκύλων  – περισσότερων από 50 – που έχουν συμμετάσχει σε διαστημικές αποστολές και επιλέγονταν επειδή ήταν περισσότερο ανθεκτικοί σε αντίξοες συνθήκες, όπως το υπερβολικό κρύο και η πείνα.

Πρωταγωνιστές είναι ένα ζευγάρι αδέσποτων που ζει στη Μόσχα του 21ου αιώνα – υποτιθέμενοι απόγονοι της Λάικα -, τους οποίους παρακολουθεί η κάμερα, ενώ στις περιπέτειές τους παρεμβαίνει το «φάντασμα» του «σκύλου -αστροναύτη», που θυσιάστηκε για να διαπιστωθεί αν οι ζωντανοί οργανισμοί μπορούν να επιβιώσουν από μια εκτόξευση και από τις συνθήκες που επικρατούν σε τροχιά και έδωσε τα πρώτα στοιχεία για το πώς συμπεριφέρονται τα έμβια όντα στο Διάστημα μέσα από πρωτότυπο και αδημοσίευτο οπτικό υλικό.

«Η ταινία πραγματεύεται τη σχέση του ανθρώπινου είδους με ένα άλλο. Στην προκειμένη περίπτωση ο σκύλος χρησιμοποιήθηκε στην ιστορία του Διαστήματος με δύο τρόπους: ως πειραματόζωο και ως σύμβολο κουράγιου και ηρωισμού» λένε οι σκηνοθέτες του «Space Dogs» Ελσα Κρέμσερ και Λέβιν Πέτερ στην ιστοσελίδα Space.com. «Οι σκύλοι έπρεπε να εκπληρώσουν το όνειρο της ανθρωπότητας που ήθελε να κατακτήσει το Διάστημα» προσθέτει το δίδυμο. «Η ιστορία τους έγινε ένας πικρός θρύλος που επιλέξαμε να δείξουμε. Το “Space Dogs” είναι αφιερωμένο σε αυτούς τους μύθους και τους θρύλους, στους άγνωστους κόσμους και σε εκείνους που τους ανακάλυψαν».

Οι δύο σκηνοθέτες έκαναν εξονυχιστική έρευνα μέχρι να βρουν τα εκπληκτικά άγνωστα πλάνα τόσο με τη Λάικα όσο και με άλλους σκύλους που χρησιμοποίησαν οι Σοβιετικοί στις διαστημικές τους αποστολές. Επιστήμονες οι οποίοι είχαν εμπλακεί στο σοβιετικό διαστημικό πρόγραμμα τη δεκαετία του 1950 ήταν εκείνοι που τους είχαν δώσει τις πληροφορίες για την ύπαρξη του υλικού. Ο εντοπισμός όμως και η απόκτηση των συγκεκριμένων πλάνων δεν ήταν διόλου εύκολη υπόθεση, καθώς στα αρχεία της Μόσχας υπήρχαν κυρίως προπαγανδιστικές εικόνες και ελάχιστα αποσπάσματα από τις κινηματογραφήσεις που αναζητούσαν οι δημιουργοί του ντοκιμαντέρ. Υστερα από πολλές προσπάθειες κατάφεραν να βρουν όσα έψαχναν στο Ινστιτούτο Βιοϊατρικών Προβλημάτων της Μόσχας, το οποίο διεξήγαγε μεγάλο μέρος της έρευνας και παρακολούθησης των σκύλων την εποχή της Λάικα και συνεχίζει να υποστηρίζει το ρωσικό πρόγραμμα επανδρωμένων διαστημικών πτήσεων έως σήμερα. «Στα υπόγειά τους υπήρχαν πολύ παλιές μπομπίνες που ήταν σχεδόν ανέγγιχτες και εντελώς αδημοσίευτες» λέει η Κρέμσερ.

Σε ορισμένα πλάνα τα σκυλάκια εμφανίζονται κατά την περίοδο εκπαίδευσης και προετοιμασίας πριν από τη διαστημική τους αποστολή με τα κορμάκια τους γεμάτα καλώδια και σωληνάκια. Σε κάποια άλλα έχει καταγραφεί η διαδικασία για την επαναφορά όσων είχαν την τύχη να επιβιώσουν.

Το σκηνοθετικό δίδυμο κατάφερε να πείσει τους υπευθύνους να τους παραχωρήσει το δικαίωμα να χρησιμοποιήσουν τις σκηνές με τους σκύλους πειραματόζωα, οι οποίες ήδη παρουσίαζαν φθορές από τον χρόνο και υποβλήθηκαν σε διαδικασία συντήρησης.

Το ιστορικό υλικό ωστόσο καλύπτει περίπου το ένα τρίτο της διάρκειας της ταινίας, καθώς το «Space Dogs» δεν εστιάζει αποκλειστικά στη Λάικα και στους συναδέλφους της σκύλους-εξερευνητές του Διαστήματος. Το μεγαλύτερο μέρος του ντοκιμαντέρ είναι αφιερωμένο στους αδέσποτους σκύλους που κυκλοφορούν στους δρόμους της Μόσχας και ειδικά σε ένα νεαρό σκυλί γεμάτο ενθουσιασμό, καθώς οι σκηνοθέτες δεν ξεκίνησαν, όπως παραδέχονται, να κάνουν μια ταινία που να σχετίζεται με τους σκύλους που ταξίδεψαν στο Διάστημα, αλλά ένα ντοκιμαντέρ που θα παρουσίαζε το προφίλ ενός αδέσποτου σκύλου, την επικίνδυνη, περίπλοκη και συχνά χαρούμενη ζωή του, μέσα από μια πολυεπίπεδη κινηματογραφική εμπειρία ,και να διερευνήσουν τον τρόπο που η ανθρωπότητα αντιμετωπίζει τα ζώα.

Το «Space Dogs» προβάλλεται αποκλειστικά μέσω των Anthology Film Archives, Alamo On Demand και Laemmle Theaters, ενώ αναμένεται και στις κινηματογραφικές αίθουσες το επόμενο διάστημα.