Δύο Gitanes στον τάφο του Μπωντλαίρ

Είναι η «Κοκό», η σκιτσογράφος Κορίν Ρε, εκείνη που ξεκλείδωσε υπό την απειλή των Καλάσνικοφ τη μυστική, θωρακισμένη πόρτα του Charlie Hebdo, και ένιωθε για πολύ καιρό ένοχη, της πήρε χρόνια να αποδεχθεί πως «οι μόνοι ένοχοι είναι οι ισλαμιστές τρομοκράτες, οι αδελφοί Κουασί και οι συνεργοί τους και εκείνοι που τους βοήθησαν», αλλά πονάει πάντα, γιατί «εκείνη την ημέρα δολοφόνησαν το ταλέντο, την ευφυΐα, ανθρώπους μιας τεράστιας ευγένειας που είχαν έναν τρόπο να είναι αστείοι».

Είναι η Σεγκολέν Βινσόν, η δικηγόρος και χρονικογράφος που άκουσε τον Σερίφ Κουασί να της λέει πως δεν σκοτώνει γυναίκες, κι ας είχε σκοτώσει μόλις μία γυναίκα μαζί με τόσους άνδρες μπροστά στα μάτια της, και πως σε αντάλλαγμα για τη ζωή που της χάριζε έπρεπε να διαβάσει το Κοράνι, και δεν πρόλαβε να του πει πως «είχα μεγαλώσει δίπλα σε έναν μιναρέ, στο Τζιμπουτί, κι άκουγα τις πέντε προσευχές κάθε μέρα», και τίποτα σε αυτές δεν δικαιολογούσε τα όσα συνέβαιναν.

Είναι ο Σιμόν Φλεσί, ο 36χρονος που επέμεινε να καταθέσει όρθιος, κι ας τον βρήκε η σφαίρα του Καλάσνικοφ στη σπονδυλική στήλη, κι ας τον άφησε επτά εκατοστά κοντύτερο, με μερική παραλυσία και μόνιμους πόνους, γιατί έχει, ως επιζήσας, «επίγνωση της τύχης και της ευθύνης του».

Είναι ο Φαμπρίς Νικολινό, ο 65χρονος που δέχθηκε εκείνη την 7η Ιανουαρίου του 2015 τρεις σφαίρες, μία σε κάθε πόδι και μία στην κοιλιά, και μένει πια μακριά από το Παρίσι, αλλά εργάζεται πάντα στο Charlie Hebdo, και είναι θυμωμένος με όλους εκείνους που «προετοίμασαν το έδαφος» για τη σφαγή στο περιοδικό, συντηρώντας «αυτή τη φήμη ότι το Charlie ήταν ένα ρατσιστικό περιοδικό, αν είναι δυνατόν», και με όλους εκείνους τους υποτιθέμενους «στρατιώτες της ελευθερίας», «τα μεγάλα πνεύματα που την υπερασπίζονται στη Λευκορωσία, αλλά στο κέντρο του Παρισιού, ένα περιοδικό ζει σε κατάσταση πολιορκίας και οι άλλοι δημοσιογράφοι δεν δίνουν δεκάρα».

Είναι ο Ρις, μόνος, τραυματισμένος, διευθυντής πλέον του περιοδικού, αυτός που αποφάσισε να αναδημοσιεύσει, την πρώτη ημέρα της δίκης, τις διαβόητες καρικατούρες του Μωάμεθ που το είχαν καταστήσει εξαρχής στόχο, και δεν μετανιώνει ούτε για τότε ούτε για τώρα, γιατί «δεν μπορεί να μετανιώνεις τη μάχη για την ελευθερία», και εκείνο που «θέλω να λένε για εμάς, είναι πως ήμασταν αθώοι, είναι η λέξη που βάζω πάνω από όλα».

Είναι η Ντενίζ Σαρμπονιέ, η μητέρα του Σαρμπ, που πήγε στο δικαστήριο να μιλήσει για τον γιο της και την αγάπη που είχε από παιδί για το σχέδιο υποστηριζόμενη από μπαστούνι, και είδε μαζί με όλους τους άλλους σκίτσα του νεκρού της γιου να παρελαύνουν από τη μεγάλη οθόνη· και η Βερονίκ Καμπού, η σύντροφος του Καμπού, που μίλησε για το πάθος του για την τζαζ, τον θαυμασμό του για τον Ρέμπραντ, και το πώς ξεκινούσε πάντα τα σκίτσα του από τα μάτια· και η Κλοέ Βερλάκ, η σύντροφος του Τινιού, ο οποίος έλεγε πάντα πως «σχεδιάζουμε αυτό που είμαστε μέσα μας» και έλεγε στα παιδιά του πως τα αγαπάει, «πρωί και βράδυ, βράδυ και πρωί»· και η Ελέν Ονορέ, η κόρη του σκιτσογράφου Φιλίπ Ονορέ, που δεν ξέρει ακόμα «γιατί πέθανε ο πατέρας μου αλλά ξέρω πως δεν έζησε για το τίποτα»· και η Λουιζά Ουράντ, η κόρη του διορθωτή Μουσταφά Ουράντ, που το πρώτο πράγμα που έκανε φτάνοντας στο Παρίσι από το Αλγέρι, το 1980, ήταν να πάει στο κοιμητήριο του Μονπαρνάς και να αφήσει στον τάφο του Μπωντλαίρ δύο από τα αγαπημένα του τσιγάρα Gitanes.

Είναι ο Ζερεμί Γκανς, συνάδελφος του Φρεντερίκ Μπουασό, που είναι θυμωμένος με τα μίντια γιατί «μιλήσανε ώρες ατελείωτες για τους άλλους, αλλά όχι για τον Φρεντό», έναν υπεύθυνο συντήρησης που βρέθηκε απλώς στο λάθος σημείο, τη λάθος στιγμή, «τον πρώτο που σκοτώθηκε, τον τελευταίο που ενταφιάστηκε», «τον οικογενειάρχη που σηκωνόταν το πρωί για να ταΐσει την οικογένειά του»· και η Κατρίν Ζερβασονί, η σύντροφος του «Φρεντό», που τον έψαχνε για πέντε ολόκληρες ώρες εκείνη τη μέρα, και θέλησε να καταθέσει «για εκείνον, για να ξέρει ο κόσμος πως ήταν ένας άνθρωπος καλός και δεν του αξίζει η σιωπή».

Είναι το «ευχαριστώ» που είπαν στο Charlie για το «θάρρος του», για το «εξόχως πολιτισμένο θάρρος της σάτιρας», μία πλειάδα προσωπικοτήτων από τον χώρο των τεχνών και του πνεύματος, μέσω της Monde. Και η επισήμανση, στη Libé, του κοινωνιολόγου Ζερόμ Τρικ, πως το κίνημα «Je suis Charlie» δεν μπορούσε παρά να είναι εφήμερο, γιατί πάντα έτσι συμβαίνει, το κύμα αλληλεγγύης που γεννά μια τρομοκρατική επίθεση έχει πεπερασμένη διάρκεια, και είναι φυσικό αυτό, η ζωή συνεχίζεται.

Η δίκη στο ειδικό ποινικό δικαστήριο του Παρισιού θα διαρκέσει πολύ καιρό ακόμα. Προς το παρόν, όμως, οι 11 κατηγορούμενοι – άλλοι τρεις δικάζονται ερήμην – έχουν τον ρόλο που τους πρέπει, των κομπάρσων, των ασήμαντων.