Η «ασπίδα» των αρχαίων απέναντι στο τυχαίο

Οδυνηρές μνήμες από την πυρκαγιά του 2007 που μετέτρεψε σε κρανίου τόπο τον Κρόνιο Λόφο στην Αρχαία Ολυμπία ξύπνησε η πυρκαγιά που διέτρεξε μεγάλο μέρος του αρχαιολογικού χώρου των Μυκηνών το μεσημέρι της περασμένης Κυριακής. «Αναψε» δε, μια μεγαλύτερη στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η οποία γρήγορα φούντωσε και εξελίχθηκε σε οξεία αντιπαράθεση ανάμεσα στην κυβέρνηση και την αντιπολίτευση σχετικά με τον βαθμό καταστροφής που υπέστησαν οι αρχαιότητες, οι οποίες έχουν δώσει υλική υπόσταση στον ηρωικό κόσμο που περιγράφεται στα ομηρικά έπη. Η δυσάρεστη αυτή δοκιμασία για τις πολύχρυσες Μυκήνες του ποιητή θέτουν εκ νέου στο τραπέζι το ερώτημα κατά πόσο είναι επαρκή τα υφιστάμενα μέτρα πυροπροστασίας στους αρχαιολογικούς χώρους και τα μνημεία στην Ελλάδα.

«Τα μνημεία και κυρίως τα οχυρά που βρίσκονται μέσα στη φύση είναι έρμαια των φυσικών φαινομένων – δεν μπορούμε να το αποφύγουμε. Μπορούμε να περιορίσουμε τις πιθανότητες μιας πυρκαγιάς όπως και τις συνέπειές της, αλλά ο κίνδυνος θα υπάρχει πάντα», λέει στα «ΝΕΑ» ο προϊστάμενος της εφορείας αρχαιοτήτων Κυκλάδων, Δημήτρης Αθανασούλης, ο οποίος το 2007 από ανάλογη θέση στην Πελοπόννησο είδε τις φλόγες να αφήνουν τα ίχνη τους μεταξύ άλλων στα κάστρα του Λεονταρίου και του Ακροκορίνθου. «Χρειάζεται σωστός σχεδιασμός, συστηματικός καθαρισμός των χώρων και προσοχή στις φυτεύσεις. Τα πεύκα που υπήρχαν στον Κρόνιο Λόφο για παράδειγμα λειτούργησαν ως πυριτιδαποθήκη», προσθέτει.

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ. {ARXS«Το πιο σύνηθες άλλοθι, ειδικά εκ μέρους της τοπικής αυτοδιοίκησης, είναι ότι πίσω από κάθε πυρκαγιά βρίσκονται εμπρηστές. Τι έκαναν όμως κυβέρνηση και Δήμος για να μη βρουν πρόσφορο έδαφος οι εμπρηστές; Αν είχαν μεριμνήσει ώστε να υπάρχουν πυροσβεστικοί κρουνοί, να έχουν διαμορφωθεί αντιπυρικές ζώνες γύρω από τους χώρους και οι δρόμοι να έχουν καθαριστεί ώστε να διευκολύνεται η πρόσβαση των πυροσβεστικών οχημάτων δεν θα κινδύνευαν τα μνημεία» είναι η άποψη του επικεφαλής των ανασκαφών στην αρχαία Μεσσήνη, ομότιμου καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, Πέτρου Θέμελη. Στις τρεις και πλέον δεκαετίες που ανασκάπτει την περιοχή έζησε ισάριθμες πυρκαγιές που ενώ έπληξαν κατοικίες και καλλιεργήσιμες εκτάσεις άφησαν αλώβητο τον αρχαιολογικό χώρο συνολικής έκτασης 350 στρεμμάτων. Πού αποδίδει το γεγονός; «Στο ότι ξεκινάμε τον καθαρισμό του χώρου από τον Μάρτιο με καταστροφέα και συνεχίζουμε με τα χλοοκοπτικά και εν συνεχεία με τα χέρια ανάμεσα στα μνημεία. Ολο το προσωπικό ασχολείται με την καθαριότητα του χώρου. Φέτος καθυστερήσαμε λόγω του κορωνοϊού και αρχίσαμε τις εργασίες τον Μάιο με αποτέλεσμα να βρεθούμε μπροστά σε μια ζούγκλα. Τα χόρτα είχαν ξεπεράσει σε ύψος το 1 μ.».  Πιο επιφυλακτική εμφανίζεται ωστόσο η προϊσταμένη της εφορείας Ημαθίας Αγγελική Κοτταρίδη καθώς εκτιμά ότι «οι χώροι προφανώς και πρέπει να καθαρίζονται, διότι η φωτιά αν δεν φάει δεν μπορεί να φουντώσει. Δεν μπορούμε όμως να κουρεύουμε το χόρτο “γουλί” διότι ένα μέρος της ομορφιάς του χώρου είναι και η βλάστηση, όπως επίσης δεν μπορούμε να καταστρέφουμε τα δάση για να δημιουργούμε αντιπυρικές ζώνες γύρω από τα μνημεία».

Κι αν στην περίπτωση της πρόσφατης πυρκαγιάς στις Μυκήνες έγινε πολλή συζήτηση σχετικά με το αν καλύφθηκε ή όχι με αιθάλη η Πύλη των Λεόντων – όπως διαβεβαιώνουν οι αρμόδιοι φθορά υπέστη τελικά μόνο ένας τοίχος που είχε αναστηλωθεί με συνθετικά υλικά σε άλλο σημείο – ποιες θα ήταν οι απώλειες αν οι φλόγες έπλητταν έναν αρχαιολογικό χώρο; «Εξαρτάται», απαντά η Αγγελική Κοτταρίδη, η οποία έχει στην εποπτεία της όχι μόνο των συνολικής έκτασης 8.000 στρεμμάτων αρχαιολογικό χώρο των Αιγών, αλλά και πολλά μεμονωμένα μνημεία, όπως είναι οι πολυάριθμες βυζαντινές και μεταβυζαντινές εκκλησίες στη Βέροια. «Αν η φωτιά φτάσει στον τύμβο των βασιλικών τάφων το πρόβλημα θα είναι μόνο αισθητικό, καθώς ο τύμβος είναι χωμάτινος. Αν φτάσει ως το στέγαστρο των μακεδονικών τάφων, εκεί το πρόβλημα θα είναι σοβαρό διότι θα καπνιστούν τα κονιάματα, ο καθαρισμός των οποίων είναι εξαιρετικά δύσκολος. Στις εκκλησίες δε, πέραν του ότι είναι ξυλόστεγες, σε κίνδυνο τίθενται και τα χρώματα των τοιχογραφιών τα οποία θα αλλοιωθούν». Ο Πέτρος Θέμελης προσθέτει πως σε έναν χώρο με αρχιτεκτονικά κατάλοιπα «η πέτρα δεν καίγεται, αλλά πυρακτώνεται και σκάει από την υπερθέρμανση και καθώς το υλικό είναι καταπονημένο από τον χρόνο και την έκθεσή του στις καιρικές συνθήκες υπάρχει πιθανότητα το κτίριο να καταρρεύσει».