Μερόνυχτα αγρύπνιας, εξάντλησης, θαυμάτων

Αν σκηνοθετούσα όσα μας συμβαίνουν, θα μας έκλεινα όλους σε ένα σκοτεινό μπουντρούμι και θα αποκρυπτογραφούσα με μεγάλη λεπτομέρεια την έξοδό μας από τη μεγάλη καταπακτή. Ακριβώς αυτό το στοιχείο, η αποδόμηση των αντιδράσεων του κάθε εγκλωβισμένου ξεχωριστά, είναι κατά τη γνώμη μου το πιο ενδιαφέρον σημείο των ημερών. Σχηματικά βρισκόμαστε στο τέλος ή καλύτερα στην αρχή μιας νέας περιόδου. Μπορούμε να κάνουμε ένα μικρό άλμα και να κρυφοκοιτάξουμε τις μέρες του φθινοπώρου που μας περιμένουν. Ο καθένας μας στέκεται και παρατηρεί από διαφορετική οπτική γωνία. Δεν υπάρχει εδώ λάθος ή σωστό, μια που οι συνθήκες είναι πρωτόφαντες κι όσο κι αν ουρλιάξει κανείς προκειμένου να δικαιωθεί η αλήθεια του, θα πρόκειται για μια μάταιη διαδικασία, χωρίς αρχή, μέσον ή τέλος.

Προσωπικά, λατρεύω τις επανεκκινήσεις. Αυτό το γεγονός από μόνο του κρύβει δύο παραμέτρους, μία ευχάριστη και μία όχι τόσο. Η ευχάριστη είναι η δημιουργία στόχων, η επανέναρξη με μια νέα ώθηση προς την επίτευξη ενός σκοπού, η χαρά που πηγάζει από κάτι που ξαναγεννιέται. Το όχι τόσο ευχάριστο, απ’ την άλλη, είναι ότι για μια ακόμα φορά δεν τα καταφέραμε και θέλουμε να ξαναπροσπαθήσουμε, επαναλαμβάνοντας συνήθως τα ίδια λάθη, αυτή είναι μια επανεκκίνηση σε λανθάνουσα μορφή, ωστόσο απόλυτα κατανοητή.

O,τι συνέβη στην ανθρωπότητα φέτος, έχει μετατοπίσει την καθαρή έννοια σε αυτό που λέμε νέα σεζόν. Μπήκαμε σε ένα περίεργο τούνελ, ταξιδεύουμε εντός του και δεν ξέρουμε πότε θα βγούμε. Ο τρόμος συχνά είναι τόσο μεγάλος που στ’ αλήθεια μπορεί να σκεφτεί κανείς, ποια η διαφορά αν μπαίνει το φθινόπωρο ή αν είμαστε καλυμμένοι κάτω από στρώσεις πάγου, τίποτα δεν έχει σημασία σε αυτή την παράξενη εξίσωση που έχουμε οδηγηθεί ερήμην μας. Ωστόσο, εγώ θα προτιμήσω, χωρίς δεύτερη σκέψη, να σταθώ δίπλα σε αυτούς που βλέπουν ανυπόμονα και με αισιοδοξία την έναρξη αυτής της νέας περιόδου. Αυτή είναι μια ξεκάθαρη θέση μου, που σχετίζεται με το πώς φιλτράρω όσα εκτυλίσσονται, πώς διαχειρίζομαι τις πληροφορίες που δέχομαι.

Θα έλεγα, ότι οι συμπατριώτες μας έχουν αντιμετωπίσει όλη αυτή την κατάσταση – ευτυχώς με ουκ ολίγες εξαιρέσεις – με κάποια αλλόκοτη υστερία. Κι όταν κανείς κραυγάζει, όταν έχει την τάση, μόνο να κρίνει, χωρίς ποτέ να ακούει, τότε επικρατεί μια τύφλωση, η οποία έχει διάφορες συνέπειες, σημαντικότερη των οποίων είναι μια εμφύλια διαμάχη για ζητήματα τελείως ασαφή. Eνα θέμα που μοιραία προέκυψε σε αυτή τη χρονική και ψυχολογική πορεία μας από το αμήχανο αυτό καλοκαίρι προς τον Σεπτέμβριο, είναι αν αυτή η ιστορία μεταμόρφωσε στ’ αλήθεια κάτι μέσα μας ή αν, εν πάση περιπτώσει, αλλοίωσε ή άλλαξε, τέλος πάντων, τις ιδέες μας για τον εαυτό μας και τον κόσμο.

Μια νέα προσωπική ηθική. Θα παρακάμψω τα επιχειρήματα περί ενδοσκόπησης και εσωτερικής ματιάς που εκτόξευσαν τη γραφικότητα στα ύψη κατά την περίοδο της καραντίνας. Το θέμα είναι καθαρά λειτουργικό. Μπορεί η ανθρώπινη κοινότητα να οργανωθεί και να δράσει διαφορετικά για ένα συγκεκριμένο διάστημα; Διαθέτει την ευελιξία να παρακάμψει τις πομπώδεις αντιδράσεις και να συνεχίσει να κινείται όσο απρόσκοπτα και εύκαμπτα μπορεί; Είναι πλέον υπόθεση μιας νέας προσωπικής ηθικής, ένα καινούργιο σχήμα που απλώς πρέπει να κατανοήσουμε.

Η άποψη ότι ποτέ πια η καθημερινότητα δεν θα είναι η ίδια μετά το τέλος αυτής της περιπέτειας μου δημιουργεί νευρικότητα και μία δόση οργής. Οι άνθρωποι – στην πλειοψηφία τους – έχουν την προδιάθεση να ζήσουν με ευχάριστο τρόπο τη ζωή τους, αυτό είναι μια φυσική συνθήκη που δεν διαταράσσεται με κανέναν τρόπο. Η εσωτερική μνήμη, σαν ένας υπαρξιακός μηχανισμός επιβίωσης, δεν θα έχει χρόνο για χάσιμο και αναπόληση συμφορών. Ως κάτοικοι αυτού του πλανήτη, έχουμε την πρόθεση να ζήσουμε και θα ζήσουμε στο μέλλον, μεταμορφώνοντας απλώς το παρόν σε μια πικρή ανάμνηση. Αλλωστε, εκείνοι που διατηρούν επιφυλάξεις και βλέπουν με μισό μάτι μια τέτοια άποψη, είναι επιφυλακτικοί με οτιδήποτε, έχουν την τάση να τοποθετούν τη ζωή σε ένα στενότερο πλαίσιο, με διακριτά όρια.

Αν το δει κανείς αυτό πιο διευρυμένα, η συζήτηση γίνεται, κατά κάποιον τρόπο, πολιτική, μπορούμε εύκολα να την αντιληφθούμε ως τέτοια. Η διατήρηση του τρόμου από τη μία, η φυσική συνέχεια της ζωής από την άλλη. Αν επιχειρήσουμε να παρομοιάσουμε την πορεία που έχουμε διαγράψει το τελευταίο διάστημα με την πορεία ενός εν κινήσει τραίνου, θα έλεγα ότι το σπουδαιότερο κομμάτι του ταξιδιού είναι, εκτός βέβαια το να βεβαιωθούμε ότι δεν πρόκειται να εκτροχιαστούμε, να συνειδητοποιήσουμε ότι ακολουθούν τοπία και στάσεις που θα αντικρίσουμε εκστασιασμένοι, νέοι προορισμοί χιλιομετρικά μακριά μας, μερόνυχτα αγρύπνιας, εξάντλησης αλλά και θαυμάτων, πρόκειται για ένα ταξίδι που προκαλεί το φαντασιακό κομμάτι του εαυτού μας, βυθισμένο σε έναν σκληρό ρεαλισμό, γεμάτο αμφιβολίες και ασάφειες, όσο και μια ονειρική προοπτική για το μέλλον. Το τρένο κινείται με σταθερή ταχύτητα, οι επιβάτες πασχίζουν να μαντέψουν ποιος θα είναι ο επόμενος σταθμός έκθαμβοι από την ξέφρενη πορεία του, τα ερωτηματικά δίνουν και παίρνουν, στα βαγόνια επικρατεί οχλαγωγία, ένας ανθρώπινος βόμβος. Μέσα σε αυτό το διαγραφόμενο χάος, ένα όμως είναι βέβαιο, ότι η παραμονή μέσα στο τούνελ δεν θα είναι μεγάλη.

Το πιο πρόσφατο μυθιστόρημα του Δημήτρη Σωτάκη «Ο μεγάλος υπηρέτης» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέδρος