Μια ψεύτικη ελευθερία

Οπως θα έχετε πληροφορηθεί, στη Γαλλία άρχισε η δίκη για την επίθεση στη σατιρική εφημερίδα «Charlie Hebdo», τον Ιανουάριο 2015, όπου δολοφονήθηκαν από εξτρεμιστές ισλαμιστές δώδεκα άνθρωποι – ανάμεσά τους σπουδαίοι γελοιογράφοι. Παρότι η κινητοποίηση των πολιτών που δήλωναν Σαρλί («Je sui Charlie») ήταν τεράστια, έκτοτε το βλάσφημο χιούμορ υπέστειλε τη δυναμική του, και όχι μόνο στη Γαλλία αλλά σε ολόκληρο τον δυτικό κόσμο. Πού να μπλέκεις με φανατικούς με τα καλάσνικοφ. Και πού να μπλέκεις με την τζιχάντ της πολιτικής ορθότητας.

Η σύνταξη της εφημερίδας, πριν από την έναρξη της δίκης, αποφάσισε να ξαναμπλέξει, γι’ αυτό αναδημοσίευσε στην πρώτη σελίδα της μερικά από τα βλάσφημα σκίτσα για τον Μωάμεθ. Ως εκδήλωση ελεύθερου πνεύματος, οι συντελεστές του φύλλου δήλωσαν ότι οι ελευθερίες που ο δυτικός κόσμος έχει κατακτήσει δεν παζαρεύονται και δεν υποχωρούν μπροστά στη σκοταδιστική βία. Για να μην ενθαρρυνθούν, μάλιστα, όσοι εκτιμούν ότι, δεν βαριέσαι, ας μην προκαλούμε τους τρελούς του θεού, ο Εμανουέλ Μακρόν έκανε μια ξεκάθαρη δήλωση για τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται στη Γαλλία τα όρια της ελευθερίας. «Η ελευθερία της βλασφημίας πάει μαζί με την ελευθερία της συνείδησης», τόνισε ο γάλλος πρόεδρος. «Εργο μου είναι να προστατεύω την ελευθερία, παντού. Δεν είναι δουλειά μου να χαρακτηρίζω και να αξιολογώ τις επιλογές των δημοσιογράφων».

Η δήλωση του Μακρόν δεν είναι πρωτόγνωρη για τα δεδομένα της χώρας του, όπου η δημοκρατία, το κοσμικό κράτος που θεμελιώνεται στη λαϊκή κυριαρχία, έχει τους κανόνες του. Ο βασικότερος κανόνας είναι ότι δεν υπάρχει καμία υποχρέωση από κανέναν να στρογγυλεύει ή να αποσιωπά τις εκφράσεις του για να μην κατηγορηθεί ότι θίγει δόγματα, άρα προσβάλλει τους πιστούς τους. Ο Μακρόν ήταν σαφής. Είναι γούστο και καπέλο οποιουδήποτε εκφράζεται δημοσίως να μη στρογγυλεύει τον λόγο του. Αν αρέσει. Αν δεν αρέσει, μη διαβάζετε ή, καλύτερα, μην καταναλώνετε, μην αγοράζετε. Αυτό σημαίνει δημοκρατία.

Ο Μακρόν δεν έκανε τον κόπο να αποδεχθεί τις κατηγορίες κατά των σκίτσων στο Facebook. Δεν υπολόγισε τους πολιτικώς ορθούς, τους «ταρτούφους» (όπως προσωπικότητες σαν τον Πασκάλ Μπρικνέρ ή τον Πιερ-Αντρέ Ταγκιέφ έχουν αποκαλέσει ένα κίνημα πολιτικής ορθότητας, που θεωρεί ισλαμοφοβία την υπεράσπιση των παραδόσεων ελευθερίας της δημοκρατίας), όσους θεωρούν ότι η αντιπαράθεση με τον πολιτισμικό εξαιρετισμό του τζιχάντ είναι «έλλειψη ανοχής» και κατανόηση του διαφορετικού ή όσους αποκαλούν ακροδεξιούς και νεοαντιδραστικούς εκείνους που κάνουν λόγο για την εθνική ταυτότητα.

Στην Ελλάδα, προσαρμοσμένα ανάλογα, τα ίδια ρεύματα είναι κυρίαρχα. Μόνο που δεν θα βρεθεί πολιτικός να υπερασπίσει το δικαίωμα στη βλασφημία. Καλά καλά, δεν θα βρεθεί δημοσιογράφος να υπερασπίσει την ελευθερία της έκφρασης. Φωνάξαμε όλοι «Ζε σουί Σαρλί», αλλά γενικώς υπερασπίζουμε μια ψεύτικη ελευθερία.

Η ελευθερία του Τύπου είναι για τα δύσκολα. Δεν υπάρχει θέμα όταν όλοι γράφουμε την ίδια γενικολογία, όταν αλληλοσυγχαιρόμαστε ή όταν αυτολογοκρινόμαστε για να μη φανούμε ενοχλητικοί. Το θέμα αρχίζει από εκεί και μετά, όταν κάποια δημόσια φωνή ακούγεται ενοχλητική, όταν διαταράσσει την ομοιομορφία υποτίθεται της ευπρέπειας. Το θέμα αρχίζει με τη διαφορετικότητα που δεν είναι της μόδας, τη διαφορετικότητα που δεν γράφει λιβανωτούς για τα συμπαρομαρτούντα της πολιτικής ορθότητας, συχνά μάλιστα την αντιστρατεύεται. Το θέμα αρχίζει, δηλαδή, όταν η διαφορετικότητα που προβάλλεται δεν είναι αυτή την οποία προωθεί η δική μας στρατευμένη αντίληψη για τον δημόσιο λόγο.