Ενα μεταρρυθμιστικό βήμα

Η μεγαλύτερη μεταρρύθμιση της μεταπολίτευσης, που έβαλε ευθέως κατά του πελατειακού κράτους, έγινε σχεδόν σιωπηλά. Ηταν το σωτήριον έτος 1994. Και η μεταρρύθμιση που έφερε στο Δημόσιο ο νόμος 2190, ο περίφημος «νόμος Πεπονή» όπως ονομάστηκε από τον εισηγητή του, τον υπουργό Προεδρίας της κυβέρνησης Σημίτη, Αναστάσιο Πεπονή, σε μεγάλο βαθμό έκανε αντικειμενική την πρόσβαση των πολιτών στον δημόσιο τομέα, απομακρύνοντας το ρουσφέτι. Υπονομεύοντας δηλαδή τη διαμεσολάβηση των πολιτικών ανάμεσα στους πολίτες και στον διορισμό τους στο Δημόσιο, με αντάλλαγμα τις ψήφους τους, αυτών και των συγγενών τους.

Η διευθέτηση θεσμικώς της σχέσης πολιτών με τον δημόσιο τομέα στην ουσία δεν πηγαίνει πιο μακριά από τους ορίζοντες της καθημερινότητας και τις συνθήκες της ζωής. Η καθημερινότητα, όμως, που ακόμα κι όταν κατακτιέται εξασφαλίζει την ανέμελη επανάληψη ουσιαστικά μιας ρουτίνας δεν μεταφράζεται ως επανάσταση, δεν συνεγείρει πλήθη, δεν τροφοδοτεί τις λεγόμενες «μεγάλες αφηγήσεις» της ιστορίας. Ποιους να συνεγείρει το ΑΣΕΠ, το Ανώτατο Συμβούλιο Επιλογής Προσωπικού; Ισως γι’ αυτό, η μεταρρύθμιση Πεπονή δεν χαιρετίστηκε όταν συνέβη (το αντίθετο μάλιστα, ακόμα και οι βουλευτές του ΠΑΣΟΚ ήταν οργισμένοι, διότι πού ακούστηκε να μην μπορούν να διορίζουν οι ίδιοι πελάτες, αλλά αυτό να γίνεται με αντικειμενικούς κανόνες;). Το οξύμωρο όμως είναι ότι, όσο περνούσε ο καιρός, το πολιτικό σύστημα επινοούσε τρόπους να παρακάμψει το ΑΣΕΠ και την αντικειμενική διαδικασία – κι αυτό συνέβη κατά κόρον το διάστημα 2004-2009, επί διακυβέρνησης Κώστα Καραμανλή, όταν κυοφορήθηκε με χαρούμενα βήματα η χρεοκοπία, αλλά και το διάστημα 2015-2019, επί διακυβέρνησης Αλέξη Τσίπρα.

Η χθεσινή μέρα επεφύλασσε στους έλληνες πολίτες μια ανάλογου ιστορικού βάρους μεταρρυθμιστική εξαγγελία, που επίσης θα στενοχωρήσει τους πολιτικούς οι οποίοι ακόμα κάνουν καριέρα τάζοντας και διορίζοντας. Η κυβέρνηση αποφάσισε να μεταρρυθμίσει το ΑΣΕΠ, να το ενισχύσει. Και ο υπουργός Εσωτερικών Τάκης Θεοδωρικάκος εισηγήθηκε ένα πλαίσιο που, όπως ανακοινώθηκε, περιλαμβάνει διαφάνεια, λογοδοσία, χρηστή διοίκηση και βέλτιστη διαχείριση του ανθρώπινου δυναμικού. Μερικές από τις κατευθύνσεις αυτής της κυοφορούμενης μεταρρύθμισης είναι καταλυτικές. Και πιο καταλυτική απ’ όλες, η κατάργηση των ειδικών διατάξεων που θεσπίζουν αποκλίνουσες διαδικασίες ή μοριοδοτήσεις με κατεύθυνση την ενιαία διαδικασία. Η πρόσβαση στο Δημόσιο είναι ανάγκη να γίνεται όσο το δυνατόν αντικειμενικότερα.

Η αντικειμενικότητα είναι βασικό προαπαιτούμενο για να αποκτήσει ουσία η διαδικασία των γραπτών δοκιμασιών που θα πιστοποιούν τις γνώσεις, τις δεξιότητες και την προσωπικότητα των υποψηφίων εργαζόμενων του Δημοσίου, είτε με μόνιμη σχέση εργασίας είτε ως έκτακτο προσωπικό. Η χρήση δικτύων ηλεκτρονικών υπολογιστών (αυτό που ορίζεται με μια ελληνικούρα ως «ηλεκτρονικοποίηση») και η επιτάχυνση της διαδικασίας αποδυναμώνουν τη γραφειοκρατία. Και η γενική διακήρυξη, «ο κατάλληλος άνθρωπος στην κατάλληλη θέση», αν τηρηθεί, μπορεί να ορίσει ένα Δημόσιο όντως χρήσιμο για τους πολίτες.

Η γενική κατεύθυνση αποσύνδεσης της κυβέρνησης από τη διοίκηση, που συμπληρώνεται με την πρόβλεψη αξιοκρατικής διαδικασίας επιλογής των διοικήσεων στα νομικά πρόσωπα δημοσίου και ιδιωτικού δικαίου, επίσης είναι καθοριστικής σημασίας. Το νομοσχέδιο που ετοίμασε ο Γιώργος Γεραπετρίτης δίνει ώθηση στους άξιους και ελαχιστοποιεί την εξάρτηση της διοίκησης από την πολιτική εξουσία. Αν δεν επινοηθούν νέα παράθυρα εξαιρέσεων, υπάρχει ελπίδα για ένα παραγωγικότερο και ουσιαστικότερο Δημόσιο.

Δεν είναι σύνηθες στην Ελλάδα ένας πολιτικός χώρος εξουσίας ουσιαστικά να παραιτείται από την προνομιακή σχέση του με το κράτος. Αλλά στον βαθμό που σήμερα συμβαίνει, αξίζει η επιδοκιμασία του.