Ο πόλεμος τελείωσε

Η πρόθεση του υφυπουργού Αμυνας Αλκιβιάδη Στεφανή να εκπροσωπήσει τον Πρωθυπουργό σε τελετή μνήμης της Ενώσεως Αποστράτων Αξιωματικών του Στρατού (ΕΑΑΣ) για το τέλος του Εμφυλίου, το 1949, που σήμαινε την καταστολή της κομμουνιστικής εξέγερσης, επικρίθηκε από στελέχη της αντιπολίτευσης. Ο Λευτέρης Κρέτσος του ΣΥΡΙΖΑ παρενέβη επικριτικά. «Εχει ακούσει ο Πρωθυπουργός τι λένε κάθε χρόνο σε αυτές τις εκδηλώσεις;», τόνισε.

Δεν ξέρω αν κηρύσσουν το μίσος, όπως υπαινίσσεται το στέλεχος του ΣΥΡΙΖΑ, όμως η παρέμβασή του είναι εμφανώς μονόπλευρη. Θα είχε νόημα αν είχε επικρίνει, λίγες ημέρες πριν, το κάμπινγκ της Νεολαίας του ΣΥΡΙΖΑ στον Γράμμο ή, ακόμα καλύτερα, αν είχε εξηγήσει στους νεαρούς συντρόφους του για ποιους λόγους ο Εμφύλιος πρέπει να μείνει πίσω. Η ανακίνησή του, ως πολιτικό παράδειγμα, από την Αριστερά ισοδυναμεί με την επιθυμία της ρεβάνς. Υποτίθεται ότι η ανάγνωση αυτή έκλεισε με τη Μεταπολίτευση. Νομιμοποιώντας το ΚΚΕ, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής κατάργησε στην πράξη τις μετεμφυλιακές διακρίσεις. Οι νικητές, δηλαδή, απέδωσαν καθεστώς ισονομίας και ισοπολιτείας στους ηττημένους, με στόχο να αφεθεί πίσω η παλιά πληγή. Το κράτος, μάλιστα, παραιτήθηκε από τις τελετές υπενθύμισης εκείνων των συμβάντων, συμβάλλοντας στη λήθη της εθνικής διαίρεσης και του διχασμού. Και ελπίζοντας ότι θα ακολουθήσει και η άλλη πλευρά. Η Αριστερά δεν ανταποκρίθηκε. Στην κρατική πολιτική της λήθης, το ΚΚΕ απάντησε αγιογραφώντας τον Εμφύλιο. Η εθνική συμφιλίωση του 1989 ακυρώθηκε με τη δολοφονία από την τρομοκρατία του ανθρώπου που εργαζόταν γι’ αυτήν, του Παύλου Μπακογιάννη. Και ο ερχομός του ΣΥΡΙΖΑ στην κυβέρνηση, το 2015, με σύνθημα «Ή εμείς ή αυτοί», έφτιαχνε το υπόβαθρο της αναβίωσης τουλάχιστον εμφυλιοπολεμικού κλίματος. Οι πολίτες και τα κόμματα που αντιτάχθηκαν σε αυτές τις πολιτικές, προς τιμήν τους, αρνήθηκαν να «πολεμήσουν». Η πίστη στους θεσμούς της δημοκρατίας αποδείχτηκε ισχυρότερη από οποιονδήποτε εμφυλιοπολεμικό πειρασμό.

Το κράτος απουσίαζε τα κρίσιμα χρόνια, όταν η κομμουνιστική Αριστερά πάσχιζε για την επιβολή του δικού της ηρωικού και πένθιμου νοήματος της ήττας τους. Αλλά το εθνικό συμβόλαιο με το οποίο έκλεισαν εκείνοι οι λογαριασμοί δεν σημαίνει την αποδοχή της διαφυγής του νοήματος. Ο εμφύλιος πόλεμος «ήταν η ενσυνείδητη επιλογή της κομμουνιστικής ηγεσίας για κλιμάκωση του αγώνα της με στόχο την κατάληψη της εξουσίας», εξηγούσε σε μια συνέντευξή του που μου είχε παραχωρήσει ο Νίκος Μαραντζίδης («ΤΑ ΝΕΑ», 19/6/2010). Στην επιδίωξή της αυτή, η Αριστερά ηττήθηκε – και η τελευταία πράξη της οδυνηρής, για όλη την Ελλάδα, ήττα της παίχτηκε στον Γράμμο, το καλοκαίρι του 1949. Οι μετεμφυλιακές διακρίσεις που επέβαλαν οι νικητές στους ηττημένους δεν είναι αρκετές για να αλλάξει η ανάγνωση εκείνης της περιόδου, τα χαρακτηριστικά της οποίας ανέδειξε τόσο η λογοτεχνία (Αλεξάνδρου, Αλέξανδρος Κοτζιάς, Βαλτινός, Γκέιτζ) όσο και η ιστορική έρευνα, ιδίως τα τελευταία χρόνια (με σημείο έναρξης την εργασία των Καλύβα – Μαραντζίδη).

Γι’ αυτό είναι ανακόλουθη η κυβέρνηση αν όντως αποφασίστηκε να παρευρεθεί ο υφυπουργός Αμυνας ως εκπρόσωπός της στην τελετή της ΕΑΑΣ στο Γράμμο. Το νόημα δεν κερδίζεται σε τελετές μίσους, το νόημα το διεκδικεί η νηφάλια πλην ανεξάρτητη ιστορική έρευνα. Δεν έχουν λόγο ούτε η κυβέρνηση ούτε το κράτος να αναστήσουν το εμφυλιοπολεμικό κλίμα. Ο πόλεμος τελείωσε, καλό θα ήταν να ασχοληθούμε για να διορθώσουμε τα πολλά στραβά που έγιναν τον καιρό της ειρήνης.