Σχεδία στο πέλαγος

«Αιών παις εστί παίζων, πεσσεύων». Καταλυτικός αυτός ο ορισμός του Ηράκλειτου – «ο αιώνιος χρόνος είναι παιδί που παίζει ζάρια». Ζούμε σε μια χρονική, εκτός των απείρων ορίων του χρόνου, στιγμή που αυτό το παιχνίδι δείχνει ωμά όλες τις παραλλαγές του. Δεν θέλω, βέβαια, να ξεχνούμε, όπως πάλι σημείωσα εδώ, τη διάσταση του χώρου που ορίζει και ορίζεται ο χρόνος, όπως τον θεμελίωσε ο Αϊνσταϊν. Αυτός ο τρομερός, πάντως, ορισμός του Ηράκλειτου δεν μπορεί να μη μας ωθεί να εμβαθύνουμε στην έννοια του χρόνου ως παιδιού που παίζει. Αυτό κατ’ αρχάς σημαίνει πως ο χρόνος και ο χώρος που ορίζεται από τη συνύπαρξη αυτών των δύο οριζουσών νοεί τον χρόνο ως παιδί και ως παίγνιο. Ως εκ τούτου ας προσπαθήσουμε να εμβαθύνουμε στην έννοια του παιδός. Προέχει το ένστικτο, τα αντανακλαστικά, νευρικά και συναισθηματικά. Ενα παιδί δεν έχει ιδεολογίες, δεν έχει ταξικά, πολιτικά, πολιτισμικά κριτήρια, όταν δρα. Αν, μάλιστα, φτάσουμε στη νηπιώδη περίοδο, το ένστικτο της αυτοσυντήρησης και η ανάγκη τροφής, πέψης, αφόδευσης καθορίζουν το πλαίσιο μέσα στο οποίο το νήπιο και το παιδί λειτουργούν.

Ο μέγας Ηράκλειτος, ορίζοντας τον χρόνο ως παιδί που παίζει ζάρια, δηλώνει πως αυτό το παιδί βασιλεύει, κυριαρχεί μέσα στον χώρο και στον χρόνο. Παίζοντας ζάρια το παιδί – χρόνος, δεν έχει ως σκοπό του παιγνίου το κέρδος ή την επιβολή στον άλλον ή το άλλο, με στόχο την καθοδήγηση. Παίζει για την ηδονή, την ευχαρίστηση και τη λύτρωση του παιγνίου, για τη χαρά της ζαριάς. Δεν εξαργυρώνει το αποτέλεσμα της ποσότητας της ζαριάς, αλλά περιορίζεται στη χειρονομία. Δεν ποντάρει, δεν απαιτεί, δεν αξιολογεί, δεν ερμηνεύει, πεττεύοντας.

Ο χρόνος είναι ροή, ένας ποταμός που κυλά σε μια απέραντη κοίτη, χωρίς να γνωρίζει κανείς, ούτε ο ίδιος, την πηγή του, ούτε να προοικονομεί το τέλος του. Μέσα σε αυτή τη ροή το παν κινείται από τύχη. Την τυχαία ζαριά.

Αρα, ό,τι συμβαίνει μέσα στον χρόνο και στον χώρο δεν έχει ορισμένο σκοπό, κυρίως ηθικό, οικονομικό, κοινωνικό κ.λπ. Ενας σεισμός χρονούται και χωρεί, αλλά δεν εξυπηρετεί μια ορισμένη σκοπιμότητα. ΕΙΝΑΙ. Ενας κατακλυσμός είναι μια λειτουργία της φύσης που ούτε εκδικείται, ούτε προειδοποιεί, ούτε εξαργυρώνει, ούτε επιβραβεύει. ΕΙΝΑΙ. Μια εκτόνωση ηφαιστείου δεν έχει να απολογηθεί σε κανέναν για τη δράση της. Ακολουθεί, όπως και ο σεισμός και ο κατακλυσμός, μια διαδικασία που εξασφαλίζει μια ισορροπία του φυσικού τοπίου. Φιλοσοφούμε, γράφουμε ποιήματα, πολιτευόμαστε εν γνώσει ότι ο βίος είναι πεπερασμένος και τελεσιδικεί. Το «προσόν» τού να είσαι άνθρωπος είναι το γεγονός της γνώσης του μοιραίου τέλους, του θανάτου σου. Το οποίο, βέβαια, κι αυτό υπακούει σε μια ζαριά. Αλλά ισορροπητικές στρατηγικές εκτελούν και οι πανδημίες. Μέσα στο Σύμπαν κυκλοφορούν ισότιμα και όλες οι άλλες λειτουργίες, οι ιοί, τα μικρόβια, οι τοξίνες. Δίπλα στα σμήνη των πτηνών, στις άπειρες φυλές των ιχθύων και στην αμέτρητη ποικιλία των ζώων αλλά και των φυτών («ζωντανά είναι και αυτά») συνυπάρχουν και οι πανδημίες ως νομοτελειακές διαδικασίες των φυσικών λειτουργιών.

Παραβλέπω τις γελοιότητες των βλακών που διακινούν θεωρίες περί ανυπαρξίας ή κατασκευής των πανδημιών. Αυτοί, τουλάχιστον, οι αφελείς, αρνούνται ότι υπάρχουν ιοί; Σκέφτομαι συχνά πως από τη χωλή μας εκπαίδευση, εκτός των άλλων, απουσιάζουν ένα μικροσκόπιο και ένα τηλεσκόπιο, ώστε να βεβαιώνεται εμπειρικά το πλήθος των όντων του μακρόκοσμου και του μικρόκοσμου. Ο άλφα της Ανδρομέδας, ένας μετεωρίτης δεν είναι περισσότερο υπαρκτοί από έναν ιό ή ένα μικρόβιο. Πιθανόν σε μια φιλοσοφική, ποιητική προσέγγιση της φύσης να διαπιστώναμε πως η απειρία των ουράνιων σωμάτων αντιστοιχεί και απεικονίζει την απειρία των μικροοργανισμών, των βακτηρίων, των τοξινών.

Η ύπαρξή τους δεν αμφισβητείται από τον κοινό νου, όποιος ηλιθιωδώς το αρνείται δεν είναι καν κοινός νους. Το γεγονός είναι πως συχνά τα ηφαίστεια εκτονώνονται και τα τσουνάμι σαρώνουν, όπως και τα μικρόβια κυριαρχούν. Σαφώς μια έξαρση μπορεί να προέρχεται από μια ανόητη ανθρώπινη ενέργεια εν ονόματι της προόδου!

Ακούμε συχνά πως κάποια μικρόβια ή ιοί εξέρχονται από επιστημονικά, πειραματικά ή και πειρατικά εργαστήρια, αλλά πρέπει να αντιληφθούμε πως ό,τι στη φύση υπάρχει είναι η δυνατότητα να γίνει αντικείμενο, συχνά ανήθικης, εκμετάλλευσης, αλλά δεν είναι ανθρώπινη δημιουργία. Είναι ανθρώπινη διαχείριση.

Ακόμη και στοιχεία που ακούμε πως ήρθαν ανθρωπογενώς να συμπληρώσουν τον πίνακα των στοιχείων είναι δυνατότητες που παρέχει η φύση. Ο κορωνοϊός υπήρχε πριν από τον άνθρωπο στη φύση και θα κυκλοφορεί στο Σύμπαν, όταν βλακωδώς ο άνθρωπος τινάξει τον κόσμο στον αέρα. Βέβαια, οι συνθήκες του βίου που διαμορφώνει ο άνθρωπος ή πολλαπλασιάζουν ή μεταποιούν ή εκτροχιάζουν τη δράση των ιών και των βακτηρίων. Δεν μας εχθρεύεται η φύση, εμείς φιλοδοξούμε να την ξεζουμίζουμε, να τη διαλύουμε, να την καταστρέφουμε και να την υποτιμούμε. Εξάλλου, κάθε φορά που κινδυνεύουμε από μια απειλητική εμφάνιση φυσικών και βιολογικών φαινομένων αναζητούμε εμβόλια, φάρμακα και ξέρουμε πως τα εμβόλια είναι μια στρατηγική να πολεμάμε το όμοιο με το όμοιο, να ξεγελάμε τη φύση και στις εξάρσεις της να την παραπλανούμε, υψώνοντας απέναντί της είδωλα που της μοιάζουν.

Δεν είμαι ούτε λοιμωξιολόγος, ούτε μικροβιολόγος, ούτε γενετιστής και, πιθανόν, να είναι αφελή όσα προσπαθώ να πω, σε μια εποχή που, όπως όλοι οι συνάνθρωποι, ανεξαρτήτως φύλου, φυλής, ηλικίας, παιδείας, περιουσίας, ταλανίζονται από μια, άλλη μια, έξαρση φυσικών φαινομένων, υφιστάμεθα κάτι αυτονόητο που συχνά το απαξιώνουμε, το προσπερνάμε και, όχι σπάνια, βλακωδώς, το μυθοποιούμε, θετικά ή αρνητικά.

Ακούμε συχνά το πράγματι λογικό και αυτονόητο: πρέπει να μάθουμε, να συνηθίσουμε να ζούμε με λοιμούς, λιμούς, σεισμούς, καταποντισμούς, πυρές, μάχαιρες, όπως σιγά σιγά συνειδητοποιούμε, ο καθένας ξεχωριστά, πως υπάρχει τέρμα, τέλος, φθορά, θάνατος. Νομοτελειακά κι αυτά. Και δεν είναι δυνατόν να βιώνουμε την τραγωδία του βέβαιου τέλους και να το αποδεχόμαστε, προσπαθώντας ν’ αφήσουμε πίσω μας έργα μνήμης και φαντασίας για τους διαδόχους μας, και συνάμα να διακηρύσσουμε βλακωδώς, όταν ο καθένας είναι ταγμένος στο χάος, την απαξίωση της ύπαρξης άλλων βιολογικών, φυσικών φαινομένων που συγκροτούν τον κόσμο και τη βιογραφία μας ατομικά.

Οι πρόχειρες και, ίσως, αφελείς απόψεις που προηγήθηκαν δεν είναι μια απόπειρα παρηγοριάς στον άρρωστο πλησίον μας ή στον εαυτό μας. Είναι όρος υπάρξεως και λόγος υπάρξεως και, συχνά, μόνη αιτία υπάρξεως. Δεν είμαστε μόνοι στο Σύμπαν και καθετί που υπάρχει στο Σύμπαν έχει λόγο υπάρξεως. Ποια νομοτέλεια καθορίζει αυτή τη συνύπαρξη ζώντων οργανισμών στον κόσμο, δεν θα το μάθουμε ποτέ. Και είναι λογικό, επειδή είναι φυσικό και η φύση είναι η μόνη αλήθεια. Η φύση είναι αιώνια και στο φυσικό πέλαγος σε μια σχεδία κωπηλατούμε προς το άγνωστο εν μέσω καταιγίδων και ψευδαισθήσεων σωτηρίας.

Αν κάποιος νομίζει πως ό,τι γράφτηκε παραπάνω είναι μοιρολατρία και απαισιοδοξία, λανθάνει.