Η συμφωνία ή η δικαστική παραπομπή προϋποθέτουν διαπραγμάτευση

Η Τουρκία διεκδικεί υφαλοκρηπίδα στην Ανατολική Μεσόγειο από τον 28ο έως τον 32ο μεσημβρινό, επικαλύπτοντας σε τμήμα της μέχρι τον 30ό μεσημβρινό ελληνικές διεκδικήσεις. Στο πλαίσιο αυτό δέσμευσε με NAVTEX περιοχή νοτίως στο όριο με την Αίγυπτο, δραστηριοποιώντας από τις 10 Αυγούστου το ερευνητικό σκάφος «Ορούτς Ρέις». Η αντιπαράθεση προκλήθηκε διότι η Τουρκία ενεργεί παρανόμως σε μη οριοθετημένη περιοχή και η Ελλάδα έπρεπε να μην επιτρέψει την έρευνα σε περιοχή που αμφισβητεί. Πράγματι σε μη οριοθετημένη περιοχή, κατά την ορολογία του δικαστηρίου disputed/διαφιλονικούμενη, ελλείψει συμφωνίας οριοθέτησης και δη αμφισβητούμενη από την Ελλάδα, η Τουρκία δεν νομιμοποιείται ούτε για τη συλλογή ούτε για την απόκτηση σεισμικών δεδομένων. Στην περιοχή αυτή υπάρχει νομική διαφορά και μάλιστα, κατά τη Σύμβαση Δικαίου Θάλασσας [άρθρο 83(1)], υποχρέωση διαπραγμάτευσης με καλή πίστη για σύναψη συμφωνίας οριοθέτησης.

Η παράνομη τουρκολιβυκή οριοθέτηση εκτείνεται δυτικά του 28ου μεσημβρινού και η Τουρκία θα προβεί εντός αυτής σε ερευνητικές δραστηριότητες. Την οριοθέτηση αυτή διεμβολίζει η ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία, αφού, από τη θέση της σε ισχύ, τα κυριαρχικά δικαιώματα των νησιών σε υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ θα ασκούνται αδιαμφισβήτητα.

Ομως, με την επικάλυψη και τις αντιπαραθέσεις που προκαλούν οι δύο οριοθετήσεις τεκμηριώνεται η νομική διαφορά, η επίλυση της οποίας θα απαιτηθεί – κατά το διεθνές δίκαιο – να προωθηθεί με ειρηνικά μέσα (άρθρο 33 του Χάρτη ΟΗΕ), εάν θεωρήσουμε ότι η άκαρπη αντιπαράθεση δεν είναι ο τελικός σκοπός μας. Και αυτό παρά το γεγονός ότι η αντίδραση της Ελλάδας έναντι τουρκικών δραστηριοτήτων στην οριοθετημένη με συμφωνία ελληνική ΑΟΖ θα είναι νομικά ισχυρότερη από ό,τι χωρίς τη συμφωνία.

Η μη επίλυση δημιουργεί επισφαλή κατάσταση και στην καμπή αυτή το αδιέξοδο έχει κόστος. Η συνεννόηση για τις διαφορές, δηλαδή τον καθορισμό των περιοχών άσκησης δικαιωμάτων καθενός και άλλα παρεμφερή ζητήματα, προτείνεται να γίνει μέσω ανταλλαγής απόψεων στην προοπτική διευθέτησης, πολύ περισσότερο που δεν είναι μόνο η Ανατολική Μεσόγειος. Εκκρεμούν και οι θαλάσσιες ζώνες στο Αιγαίο.

Τη βάση για μια ασφαλή και δίκαιη λύση διασφαλίζουν η Σύμβαση Δικαίου Θάλασσας που προβλέπει την οριοθέτηση και η νομολογία που την εξειδικεύει και λειτουργεί ως ο κανόνας παράλληλα με την κρατική πρακτική.

Υποχρέωση για διαπραγμάτευση έχουν και οι δύο χώρες, και η Ελλάδα πρέπει να ενισχύσει την πρωτοβουλία για την προώθησή της. Να επανεκκινήσουν ως πρώτο βήμα οι διερευνητικές επαφές και να αποκτήσουν τη δυναμική των εντατικών ρυθμών της πρώτης φάσης (2002-2003/04), διότι δεν περιμένουν οι καιροί.

Η δήλωση της Μέρκελ υπέρ της συνέχισης των διερευνητικών επαφών για τις διαμφισβητούμενες περιοχές, είναι ενθαρρυντική και προσκαλεί σε ειρηνική επίλυση και εφαρμογή των ταυτόσημων διατάξεων 74(ΑΟΖ)/83(υφαλοκρηπίδα) της Σύμβασης Δικαίου Θάλασσας. Η πρόταση πρέπει να αξιοποιηθεί χωρίς πιέσεις, προέχει η κατοχύρωση των κυριαρχικών δικαιωμάτων μας που θα πραγματωθεί είτε με συμφωνία ή με δικαστική διευθέτηση. Η άποψη ότι με διάλογο δεν κατοχυρώνονται τα κυριαρχικά δικαιώματά μας δεν είναι ορθή, σε αντίθεση με την άποψη ότι η Ελλάδα ακολουθεί τις αρχές και τους κανόνες του δικαίου θάλασσας, που είναι ορθή.

Η συμφωνία ή η δικαστική παραπομπή προϋποθέτουν διαπραγμάτευση, η οποία προϋποθέτει συνεννόηση για τη διερεύνηση των προθέσεων και των ζητημάτων προς επίλυση, ήτοι οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ και τα παρεμφερή με αυτές, όπως οριστικοποίηση εύρους αιγιαλίτιδας ζώνης, και ο διερευνητικός διάλογος προϋποθέτει επαφή. Αν οι διερευνητικές εντατικοποιηθούν η πιθανότητα διαπραγμάτευσης είναι υψηλή. Μια δε υπόσχεση ότι θα τηρείται η καλή πίστη και θα αποφεύγονται οι μονομερείς ενέργειες μπορεί να εξυπακούεται από τη Σύμβαση Δικαίου Θάλασσας αλλά πρέπει να αναληφθεί ειδικώς. Ο χρόνος είναι πολύτιμος για την επανεκκίνηση των διερευνητικών επαφών.

Ο Πέτρος Λιάκουρας είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς