Covid-19: Υπάρχει βιοπολιτική αντίσταση;

Η απρόσμενη και ανεπιθύμητη εξέλιξη των διαστάσεων της πανδημίας, έπειτα από την πρώτη αναμφισβήτητα επιτυχή φάση, εγείρει στον δημόσιο διάλογο διάφορα ερωτήματα. Μεταξύ αυτών κυρίαρχη θέση έχει το χάσμα ανάμεσα στη συμπεριφορά των νέων και του ώριμου πληθυσμού, που για πολλούς αποτελεί απειλή για την αναγκαία και οφειλόμενη διαγενεακή αλληλεγγύη.

Είναι αλήθεια ότι έπειτα από μια περίοδο εφησυχασμού και σχετικής χαλάρωσης που χαρακτηρίστηκε από αμηχανία, σε όρους κοινοτικής δημόσιας υγείας, το θέμα επανέρχεται με σφοδρότητα.

Με τη μορφή ενός μονοδιάστατου λόγου που μεταφέρει το πρόβλημα αποκλειστικά στην «ατομική ευθύνη» των πολιτών νεανικής ηλικίας.

Συνήθως, υπό τον μανδύα «ιατρικοποίησης» της πολιτικής και ταυτόχρονα «πολιτικοποίησης» της ιατρικής, πράγμα που δημιουργεί προβλήματα κύρους και εμπιστοσύνης σε αμφότερους τους θεσμούς.

Το εγχείρημα ολοκληρώνεται από την πλήρη επικάλυψη της δημόσιας υγείας από την πολιτική προστασία, μια εξέλιξη που δεν συνιστά το κατάλληλο μείγμα πολιτικής που είναι χρήσιμο και αναγκαίο να ακολουθηθεί.

Βεβαίως, ανάλογα φαινόμενα παρατηρούνται σε διεθνή κλίμακα και αποτελούν ένδειξη της απώλειας εμπιστοσύνης απέναντι στη ρητορική των δημοσίων Αρχών και των ειδικών. Συνιστούν μια μορφή αντίδρασης, στον λόγο που βασίζεται στην ενοχοποίηση (victim blaming) και τη διαπόμπευση (Covid-19 shaming), υπό το πρόσχημα της υπερμετάδοσης, στους πολίτες και ιδιαίτερα στους νέους.

Στο έδαφος αυτής της αμφισβήτησης εκδηλώνονται ομαδικές αντιδράσεις που έχουν τη μορφή Covid «βιοπολιτικής αντίστασης», στο όνομα της υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των κανόνων της βιοηθικής που συχνά είναι υπερβολική και άστοχη.

Στον πυρήνα αυτού του ζητήματος βρίσκεται η απουσία των κατάλληλων πολιτικών δημόσιας υγείας και αγωγής υγείας κοινοτικού προσανατολισμού. Οι οποίες μπορεί να νομιμοποιήσουν και να δικαιολογήσουν την αναλογική και περιστασιακή περιστολή των δικαιωμάτων που επιβάλλει το «κράτος πρόληψης» έναντι της προστασίας της υγείας και της ζωής.

Ομως αυτό δεν συμβαίνει και η νεότητα προσλαμβάνει τους περιορισμούς ως πολιτική της «γυμνής» βιολογικής ζωής αντί της «πραγματικής» κοινωνικής ζωής.

Η αναφορά αυτή δεν έχει θεωρητικό χαρακτήρα, δεδομένου ότι η αποτελεσματικότητα στις πολιτικές δημόσιας υγείας απαιτεί την κοινωνική συνοχή και την ενσυνείδητη συμμόρφωση του πληθυσμού με την κινητοποίηση του κοινωνικού κεφαλαίου.

Στο πλαίσιο αυτό, είναι η συγκυρία που επιβάλλει την «ολική επαναφορά» στις αξίες της δημόσιας υγείας και τον εμπλουτισμό της πολιτικής με τις αρετές της διεπιστημονικής προσέγγισης.

Κατά συνέπεια, τα σημεία «εκπομπής» της πολιτικής και επιχειρησιακής αντιμετώπισης της πανδημίας υποχρεούνται στην αναγκαία ανασκευή της ρητορικής τους και στον κατάλληλο επαναπροσανατολισμό των παρεμβάσεών τους ώστε να βελτιώσουν τους δείκτες εμπιστοσύνης του κοινού απέναντί τους.

Είναι βέβαιο ότι δεν υπάρχει βιοπολιτική αντίσταση απέναντι στην Covid-19, υπάρχει όμως υποτίμηση του κινδύνου και πρόβλημα εμπιστοσύνης στους θεσμούς. Προφανώς, αμφότερα οφείλονται στην απουσία της κατάλληλης τεκμηρίωσης, που ωθεί με τη σειρά της στο ρήγμα εμπιστοσύνης που πρέπει να κλείσει «εδώ και τώρα».

Ο Γιάννης Κυριόπουλος είναι ομότιμος καθηγητής Οικονομικών της Υγείας της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Υγείας