«Ο καημός των πολλών και σοφών…»

Η επιστολογραφία στους «Times» του Λονδίνου έχει μια μακρά και διακεκριμένη πορεία πίσω της (με τα… your obedient servant, κ.λπ.). Και τελευταία φαίνεται να ξαναγνωρίζει νέες δόξες παρά την άνθηση των social media. Εχει και επιρροή. Ιδιαίτερα στην περίοδο της στρατιωτικής δικτατορίας, οι επιστολές υπέρ της επιστροφής της δημοκρατίας στην Ελλάδα είχαν μια ιδιαίτερη βαρύτητα και χρησιμότητα. Προχθές μια ομάδα είκοσι πέντε διακεκριμένων προσωπικοτήτων της Βρετανίας (ορισμένοι και φίλοι), γνώστες της Ελλάδας, δημοσίευσαν μια επιστολή σε συνέχεια κύριου άρθρου της εφημερίδας με την οποία καταδικάζουν την παραβατικότητα της Τουρκίας και στηρίζουν τις ελληνικές θέσεις. Στον κατάλογο αυτών που υπογράφουν την επιστολή περιλαμβάνονται γνωστά ονόματα, όπως του K. Featherstone, καθηγητή Σύγχρονων Ελληνικών Σπουδών στην LSE, του J. Kitmer, πρώην βρετανού πρεσβευτή στην Ελλάδα (μελετητή του Γ. Ρίτσου), του R. Beaton, ελληνιστή, ομότιμου καθηγητή στο King’s College, του R. Clogg, ομότιμου καθηγητή, του Lord Wallace, κ.ά.

Οσο ευγενή και υψηλά κι αν είναι τα κίνητρα των επιστολογράφων, δεν πιστεύω καθόλου στην αποτελεσματικότητα των επιστολών αυτού του τύπου. Και δεν το πιστεύω γιατί δεν πρόκειται να επηρεάσουν ουδόλως την όλη κατάσταση, πολύ περισσότερο τον αυταρχικό Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να αλλάξει συμπεριφορά, τη βρετανική κυβέρνηση ή την Ευρωπαϊκή Ενωση (τις οποίες καλούν για δράση). Κατά κανόνα οι επιστολές αυτές υπογράφονται από τους «γνωστούς ύποπτους» όπως στη συγκεκριμένη περίπτωση. Εκφράζουν μεν την αγωνία τους και τη δικαιολογημένη αγανάκτησή τους για την τουρκική παραβατικότητα – «τον καημό των πολλών και σοφών» για να παραφράσω τίτλο γνωστού βιβλίου – αλλά μέχρι εκεί. Οι απόψεις τους είναι αρκούντως προβλέψιμες (predictable) για τους decision-makers. Δεν θα περίμεναν κάτι διαφορετικό από τα εν λόγω ονόματα παρά μια καταδίκη της Τουρκίας και συνηγορία υπέρ της Ελλάδας. Θα είχε μεγάλο ενδιαφέρον εάν στις υπογραφές υπήρχαν και κάποια ονόματα έξω από τον γνωστό κύκλο των φιλελλήνων, οι απόψεις των οποίων δεν θα ήσαν και τόσο προβλέψιμες για αναγνώστες και decision-makers. Χρησιμότητα επίσης θα είχε και ένα αναλυτικό άρθρο στους «Times» ή άλλη εφημερίδα, το οποίο θα εξηγούσε σε μεγαλύτερη έκταση την έωλη ρητορική Ερντογάν και την παραβατικότητά του.

Αν και διάβασα με προσωπική ικανοποίηση την επιστολή, παρά την αμφισβήτηση από πλευράς μου της αποτελεσματικότητάς της, σκέφτηκα ότι δεν μπορεί να σηματοδοτεί και επιστροφή στο παρελθόν όταν η Ελλάδα περίμενε να διαβάσει μια επιστολή στους «Times» για να εμψυχωθεί.

Εν κατακλείδι, ειλικρινής και έντιμη η επιστολή, αλλά δυστυχώς όχι και τόσο αποτελεσματική. Ο μεγαλύτερος θόρυβος γι’ αυτήν γίνεται εντός Ελλάδος…

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ