Η αποξένωση της συμφοράς

Οσο και αν δικαιολογεί και καταλαβαίνει κανείς το γεγονός μια μεγάλη συμφορά να κάνει τον άνθρωπο που την υφίσταται να μην μπορεί να δει πάρα μόνο το προσωπικό του δράμα, είναι αδύνατον να μη μελαγχολήσεις διαπιστώνοντας κάτι που το ξέρουμε όλοι βαθιά μέσα μας: ότι ο κόσμος υπάρχει και γίνεται αντιληπτός την κάθε στιγμή ανάλογα με το πώς αισθανόμαστε εμείς οι ίδιοι, αν δηλαδή είμαστε ευτυχείς ή δυστυχείς, υγιείς ή άρρωστοι, χαρούμενοι ή μελαγχολικοί, με χρήματα ή άφραγκοι. Οσο μεγαλύτερη μάλιστα η συμφορά, ακόμη κι αν οι άλλοι συμβαίνει να βασανίζονται μέσα στην ίδια με μας συνθήκη, σχεδόν εξαφανίζονται, ενώ ο κόσμος τη στιγμή ακριβώς που θα έπρεπε η εικόνα του να γίνεται άκρως διαυγής για τη συνείδησή μας, να αγγίζει σχεδόν τα όρια της ακαταληψίας.

Ηταν συγκλονιστική η εικόνα στην τηλεόραση μιας ώριμης γυναίκας στη Βηρυτό λίγες ώρες μετά την έκρηξη και ενώ γύρω της επικρατούσε κυριολεκτικά το χάος, να μιλάει στο κινητό της για την προσωπική της περιπέτεια – αν και ήδη υπολογίζονταν σε εκατοντάδες ο αριθμός των νεκρών και σε χιλιάδες ο αριθμός των τραυματιών – και να λέει πόσο επώδυνα ήταν τα τραύματα στο αριστερό της πόδι αλλά και πόσο μεγάλη υπήρξε η φροντίδα των γιατρών στο νοσοκομείο όπου έσπευσε αμέσως μετά τον τραυματισμό της. Μιλούσε σάμπως και η καταστροφή να μην έγινε παρά για να υπάρξει η ίδια το μοναδικό της θύμα και ο περιβάλλων χώρος να είχε παραμείνει όπως ακριβώς ήταν πριν από λίγες ώρες.

Θέλεις δεν θέλεις αισθάνεσαι μια επιφύλαξη, αν όχι και αντιπάθεια ακόμα, για τον άνθρωπο που όσο κι αν βασανίζεται – προπαντός όταν εξακριβωμένα βασανίζεται απεράντως λιγότερο σε σχέση με τους γύρω του – μοιάζει να του είναι εντελώς ξένη ακόμη και μια στοιχειώδης έγνοια για τους άλλους. Και δεν μιλάμε για «άλλους» που σε τόση απόσταση από σένα δεν θα ερχόσουν ποτέ σε επαφή μαζί τους, αλλά για «άλλους» που το πιθανότερο είναι να τους έχεις συναντήσει ή να είχες δείξει πως ενδιαφέρεσαι γι’ αυτούς. Οταν το στοιχείο του πόνου που κανονικά θα έπρεπε να είναι – ανεξάρτητα από την ένταση με την οποία τον υφίσταται κανείς – η πιο ενοποιητική δύναμη των ανθρώπων, λειτουργεί με έναν τρόπο διαλυτικό, αντιλαμβάνεσαι σε ποιο βαθμό πράγματα που υποτίθεται πως αποβλέπουν στην ανακούφιση και στην ευτυχία των ανθρώπων μπορεί να τους μεταβάλλουν ακόμη και σε εχθρούς.

Το να συμπεριφέρεται κανείς ως ένας κλειστός, περίκλειστος κόσμος, αυτόνομος, που δεν εννοεί τίποτε να τον διαπεράσει ή να τον αλλάξει σε εποχές νηνεμίας και μιας πλασματικής ευτυχίας – όπως είναι όλες οι ευτυχίες που έχουν κοινωνικό πρόσημο – μπορεί να γίνει κατανοητό. Αλλά το να συμπεριφέρεσαι και να αντιδράς με έναν αντίστοιχο τρόπο τη στιγμή της μεγάλης και καθολικής συμφοράς συνιστά την πιο δυσοίωνη μελλοντική προοπτική.