Γιατί πνίγηκε η Εύβοια – SOS για τα ακραία φαινόμενα

Κλιματική αλλαγή, άναρχη δόμηση – καταπάτηση δασικών εκτάσεων ή υδάτινων οδών και ανεξέλεγκτες πυρκαγιές (οι οποίες είναι βέβαια επακόλουθο της ίδιας της κλιματικής αλλαγής) «δείχνουν» οι ειδικοί πίσω από τα όλο και συχνότερα πλημμυρικά φαινόμενα που μαστίζουν τη χώρα μας καθώς και άλλες περιοχές του πλανήτη. Με τον πλανήτη να εκπέμπει SOS μια σειρά επιστημονικών ειδικοτήτων καλούν την ανθρωπότητα αλλά και τις κυβερνήσεις να αλλάξουν στάση απέναντι στο περιβάλλον, αφήνοντας τη φύση να επουλώσει τις πληγές που εμείς οι ίδιοι δημιουργήσαμε, προκειμένου να σώσουμε ό,τι σώζεται από τις όλο και επεκτεινόμενες πόλεις, χωριά και οικισμούς μας.

«Οι μεγάλες, ξαφνικές και απρόβλεπτες πλημμύρες θεωρούνται πια κλιματικές καταστροφές. Δυστυχώς, οι απρόβλεπτες καταστάσεις του καιρού τείνουν να γίνουν η νέα – χαοτική – κανονικότητα. Το να έχουμε, λοιπόν, αντίστοιχες καταστροφές εν μέσω καλοκαιριού είναι ένα από τα επικρατέστερα σενάρια με τα οποία θα έρθει αντιμέτωπη η ανθρωπότητα μόλις αγγίξουμε αυτό που ονομάζουμε αρχή της κλιματικής κατάρρευσης. Αυτή σηματοδοτείται από την αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη από τον ενάμιση βαθμό προς τους δύο», εξηγεί στα «ΝΕΑ» η Θεοδότα Νάντσου, υπεύθυνη περιβαλλοντικής πολιτικής της WWF Ελλάς, προσθέτοντας πως ήδη η αύξηση έχει φτάσει τον ένα βαθμό: «Πηγαίνουμε ολοταχώς στην αρχή της κατάρρευσης, με πολύ απρόβλεπτες συνέπειες. Οταν φτάσουμε στους δύο βαθμούς η μετεωρολογική πρόβλεψη ακραίων φαινομένων θα είναι ιδιαίτερα δύσκολη. Τότε θα έχουμε ακραίους καύσωνες (όπως στην Ελλάδα φέτος τον Μάιο), δραματικά καταστροφικές πυρκαγιές σε συστήματα που μέχρι σήμερα θεωρούσαμε ότι ήταν αδύνατο να καούν (όπως πρόσφατα στη Σιβηρία) και μαζικό λιώσιμο πάγων εκατομμυρίων ετών (όπως πρόσφατα στις ρωσικές περιοχές του Αρκτικού Κύκλου). Αυτά τα φαινόμενα, φυσικά, δύνανται να αλλάξουν την κατάσταση σε ολόκληρο τον πλανήτη, συμπεριλαμβανομένης και της Μεσογείου».

Ολα τα παραπάνω – εφιαλτικά αλλά όχι μακρινά – σενάρια συνεχίζει η κ. Νάντσου, δυσκολεύουν τα συστήματα ανταπόκρισης και πολιτικής προστασίας. «Ακόμη και αν είχαμε το αρτιότερο σύστημα άμυνας, θα ήταν πολύ δύσκολο να ανταποκριθούμε», εκτιμά η κ. Νάντσου, συμπληρώνοντας ότι η καλύτερη άμυνα είναι η ίδια η φύση.

Μοντέλα πρόγνωσης. Από την πλευρά του, ο μετεωρολόγος Θοδωρής Κολυδάς επισημαίνει πως «όταν γνωρίζουμε τα χαρακτηριστικά της βροχόπτωσης, από τα μετεωρολογικά μοντέλα, τα ραντάρ και τους δορυφόρους, μπορούμε να προσδιορίσουμε με υδρολογικά μοντέλα το ύψος της απορροής του νερού στη λεκάνη απορροής και την παροχή που καταλήγει στο ρέμα. Στη συνέχεια, με υδραυλικά μοντέλα υπολογίζουμε τα βάθη και τις ταχύτητες ροής στο ρέμα και προσδιορίζουμε τις περιοχές που πλημμυρίζουν με τους αντίστοιχους χρόνους άφιξης και τέλους της πλημμύρας σε αυτές. Γνωρίζοντας τα τελευταία αυτά στοιχεία, μπορούμε να καταστρώσουμε τα σχέδια δράσεων έκτακτης ανάγκης και να προβούμε στις απαιτούμενες ενέργειες αντιμετώπισης της πλημμύρας σε επίπεδο Πολιτικής Προστασίας. Επιπλέον, με τα παραπάνω μοντέλα μπορούμε να εκτιμήσουμε την επίδραση καθενός μέτρου, έργου ή επέμβασης χωριστά, όπως π.χ. την καθαίρεση ενός κτίσματος στην κοίτη ρέματος ή τη διεύρυνση της κοίτης».

Η Μάνδρα στην Αττική και το Ληλάντιο Πεδίο στην Εύβοια αποτελούν τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα τέτοιων εκτάσεων που ενώ κανονικά θα έπρεπε να είναι πλήρως απελευθερωμένα για τη φυσική εκτόνωση των υδάτων έχουν υπερδομηθεί με αποτέλεσμα οι – όλο και συχνότερες – σφοδρές καταιγίδες να έχουν τραγικές επιπτώσεις. «Οι λεκάνες απορροής νερών τραβούν αυτά τα ακραία φαινόμενα ροής του νερού. Οταν εκεί χτίζουμε σκληρές επιφάνειες από τσιμέντο ή άσφαλτο (κτίρια, οδικές αρτιρίες) περιορίζουμε τη δυνατότητα φυσικής εκτόνωσης του νερού, απλά επιταχύνουμε την ταχύτητά του και οι τεράστιες αυτές ποσότητες υδάτων παρασύρουν κατασκευές και ανθρώπους. Ο τρόπος που έχουν διαμορφωθεί τα λεκανοπέδια, ακόμα και αυτό της Αττικής, μπορούν εν δυνάμει να οδηγήσουν σε τέτοιες καταστάσεις. Οι “αυχένες” από τους οποίους το νερό των βουνών θα έβρισκε διέξοδο είναι κλεισμένοι με οδικές αρτηρίες: Εθνική οδός, Λεωφόρος Πεντέλης, Λεωφόρος Μεσογείων, Λεωφόρος Κηφισίας… Κάτι τέτοιο συμβαίνει και το περασμένο Σαββατοκύριακο στην Εύβοια και στο Ληλάντιο Πεδίο.

Οικισμοί. Επιπλέον, αν μελετήσει κάποιος τα σχέδια διαχείρισης κινδύνου πλημμυρών (επιβάλλονται από την Ευρωπαϊκή Ενωση) θα διαπιστώσει ότι η πληγείσα περιοχή ήταν στο κόκκινο. Είναι ένα σημείο στο οποίο καταλήγει ορεινός όγκος – ποτάμια και στο στόμιό του – που υπό φυσιολογικές συνθήκες θα ήταν μια πεδιάδα που θα πλημμύριζε – έχουν χτιστεί οικισμοί. Αν δεν υπήρχαν τα βουνά θα ήταν λίμνη. Αυτά τα νερά, λοιπόν, από κάπου θα πρέπει να φύγουν. Τη μορφολογία του εδάφους πρέπει πια να τη σεβόμαστε σαν να πρόκειται για θέμα ζωής και θανάτου», λέει χαρακτηριστικά η υπεύθυνη περιβαλλοντικής πολιτικής της WWF Ελλάς για να καταλήξει: «Η αποφυγή δόμησης των ακτών, εκτός από την εκτόνωση των υδάτων ή τη διατήρηση του μικροκλίματος, εξυπηρετούν και την ασφαλή διέξοδο των πολιτών σε περιπτώσεις πυρκαγιών, όπως αυτή στο Μάτι το 2018. Η φύση μας δίνει τη λύση.

Οποιαδήποτε άλλη – τεχνολογική – λύση εκτός από πανάκριβη έχει αποδειχτεί ότι είναι και αναποτελεσματική. Το να βλέπουμε τη φύση σαν οικόπεδο από εδώ και στο εξής είναι καταστροφικό για την ανθρωπότητα».