Τουρκικό σόου με ουσία;

Η αντίδραση της Τουρκίας είναι αναμενόμενη. Η συμφωνία Ελλάδας – Αιγύπτου διεμβόλισε το παράνομο τουρκολιβυκό σύμφωνο, δημιουργώντας το πρώτο νόμιμο τετελεσμένο οριοθέτησης στη συγκεκριμένη περιοχή της Μεσογείου, αλλά  κατά τους τούρκους ιθύνοντες εδραίωσε την πεποίθησή τους ότι διαμορφώνεται ένα αντιτουρκικό μέτωπο στην Ανατολική Μεσόγειο. Η αλαζονική τουρκική ηγεσία δεν μπορεί να «χωνέψει» ότι μία χώρα που θεωρεί ότι έχει μικρότερο διπλωματικό εκτόπισμα, την οποία προσπαθεί να ποδηγετήσει, κατάφερε να οριοθετήσει ΑΟΖ με τον μεγάλο αντίπαλό της, τον πρόεδρο Αλ Σίσι, η χώρα του οποίου προβάλλει ως εναλλακτική ηγέτιδα του σουνιτικού μουσουλμανικού κόσμου. Ενας από τους λόγους που εξηγούν την έξοδο του «Ορούτς Ρέις» συνίσταται και στην απόπειρα της Αγκυρας να εκφοβίσει το Κάιρο ώστε να το αποτρέψει ακόμη και απ’ το να κυρώσει τη συμφωνία με την Ελλάδα.

Εξίσου, η αναβίωση του βαθέος κράτους, που εκπροσωπεί την πιο εθνικιστική εκδοχή του τουρκικού εθνικισμού σε συνάρτηση με τις αρνητικές για το κυβερνών κόμμα δημοσκοπήσεις, υποχρεώνουν τον Ερντογάν σε εντυπωσιακές κινήσεις προβολής ισχύος. Η Ακσενέρ, την οποία εσχάτως θέλει να προσεταιριστεί για να διασπάσει την αντιπολίτευση, αλλά και πρώην ναύαρχοι, όπως ο Γιαϊτζί, τους οποίους έχει αποπέμψει, τον κατηγορούν για υποχωρητικότητα και του ζητούν να αναλάβει δράση. Τα μέτωπα σε Συρία και Λιβύη δείχνουν προβληματικά. Στη μεν Ιντλίμπ, παρατάσσονται ρωσικές και ασαντικές δυνάμεις, ετοιμάζοντας ενδεχομένως νέα επίθεση (και ενώ τουρκικές δυνάμεις είναι εγκαταστημένες εκεί), στη δε Λιβύη, ο χρόνος έχει προσώρας «παγώσει», μία φαινομενικά αρνητική εξέλιξη για την Αγκυρα.

Η τουρκική οικονομία, από την άλλη, ακολουθεί φθίνουσα πορεία και η κυβέρνηση προσπαθεί εναγωνίως να συγκρατήσει το εθνικό νόμισμα αλλά και να απορροφήσει μέρος των απωλειών ώστε να μη μετακυλιστούν στους πολίτες. Αυτό μόνο λίγο χρόνο κερδίζει για τον Ερντογάν, αλλά η έμφαση στους εξωτερικούς εχθρούς και η ρητορική περί τιμωρίας τους αρκεί για την ώρα ώστε να αποπροσανατολίσει μέρος της κοινωνίας. Ωστόσο, η ανάκαμψη της οικονομίας διέρχεται – αναγκαστικά – μέσα από την προσέγγιση με την ΕΕ. Και η τελευταία, οφείλει, μέσω της προεδρεύουσας χώρας, της Γερμανίας, να μην αφήσει περιθώρια παρερμηνειών: μία παράνομη πράξη σε βάρος κρατών-μελών της ΕΕ θα έχει μεγάλο τίμημα, με τη λήψη οικονομικών μέτρων, ενώ θα βάλει στο ράφι για αρκετό καιρό τον ευρωτουρκικό διάλογο. Πρέπει, δηλαδή, να αντιστρέψει την τουρκική διπλωματική τακτική που συμπυκνώνεται στο «όσο περισσότερο τραβήξει το σχοινί τόσο μεγαλύτερα ανταλλάγματα θα εξασφαλίσει». Μάλιστα, προκειμένου η Αθήνα να επιτύχει την επίδειξη αλληλεγγύης, οφείλει να ξεκαθαρίσει προς τους εταίρους της πως αν η Αγκυρα υπερβεί τα εσκαμμένα και δεν υποστεί ανάλογες συνέπειες, τότε η πρώτη θα μπλοκάρει οποιαδήποτε απόφαση αφορά τα οικονομικά συμφέροντα συγκεκριμένων κρατών-μελών (π.χ. επικαιροποίηση τελωνειακής ένωσης).

Αλλωστε, η σεισμική έρευνα είναι δικαίωμα υφαλοκρηπίδας, αφού όμως πρώτα αυτή έχει οριοθετηθεί. Δεν μπορεί, λοιπόν, η Τουρκία να κάνει άσκηση δικαιώματος, ενώ δεν έχει οριοθετήσει, διότι αυτό συνιστά παραβίαση της σύμβασης του δικαίου της θάλασσας και δηλώνει για πολλοστή φορά κακή πίστη από μεριάς της. Πρόκειται, πάντως, για κράτος του οποίου όλοι οι αξιωματούχοι καλλιεργούν το ιδεολόγημα του περιφερειακού ηγεμόνα, ισχυριζόμενοι ότι χωρίς την έγκρισή του όλες οι προσπάθειες στην ευρύτερη περιοχή είναι καταδικασμένες, ενώ τα τελευταία χρόνια η διαπραγμάτευση εκ μέρους τους γίνεται με λογικές ανατολίτικου παζαριού. Οταν, λοιπόν, η Αγκυρα υποχρεώθηκε σε θεσμικό διάλογο με την Αθήνα και δη με κανόνες, υπό την πίεση των κυρώσεων αλλά και την εμπλοκή οιονεί επιδιαιτητή, αναζήτησε την πρόφαση για να τον τερματίσει πριν καν αρχίσει. Αναμενόταν, λοιπόν, πως προκειμένου να συνεχιστούν οι διερευνητικές θα έθετε ως προϋπόθεση από την πρώτη στιγμή έναρξής τους το πάγωμα τυχόν συμφωνίας Ελλάδας – Αιγύπτου ώστε στο πλάνο να υπήρχε μόνο το τουρκολιβυκό σύμφωνο.

Γερμανία και Γαλλία ενδεχομένως να είναι σχετικά χολωμένες με την Ελλάδα για διαφορετικούς λόγους. Αλλά είναι υποχρεωμένες, η πρώτη από θεσμικό καθήκον και η δεύτερη από στρατηγικό ενδιαφέρον, να συμβάλουν στην αποκλιμάκωση και την επαναφορά σε συνθήκες διαλόγου.

Ο Κωνσταντίνος Φίλης είναι εκτελεστικός διευθυντής ΙΔΙΣ