Ηταν κάποτε {LF}το «Παρίσι {LF}της Ανατολής»

«Ο λαός μου πέθανε από πείνα / και εκείνος δεν χάθηκε από την ασιτία / μακελεύτηκε με το σπαθί / Χάθηκαν από την πείνα / σε έναν τόπο γεμάτο γάλα και μέλι

Πέθαναν γιατί οι οχιές / κι οι γιοι των οχιών έφτυναν δηλητήριο στον χώρο/ Οπου οι Ιεροί Κέδροι / και τα ρόδα και τα γιασεμιά / Αποπνέουν το άρωμά τους»

Ο μεγάλος ποιητής του Λιβάνου Χαλίλ Γκιμπράν (1883-1931) αποδίδει μέσα από τους στίχους του φόρο τιμής στο μισό εκατομμύριο Λιβανέζους οι οποίοι έχασαν τη ζωή τους στον λιμό του 1916. Στις λέξεις του έχει κλειδώσει την απόγνωση κάθε ανθρώπου όταν τα μάτια του αντικρίζουν τον πόνο και την καταστροφή. Ακόμη μαχαίρια γράφουνε τον γολγοθά της ιστορικής, πολύπαθης και γοητευτικής της χώρας.

Θα έχει η Βηρυτός την ευκαιρία να ανακτήσει τη χαμένη της δόξα; Δεν θα ήταν άδικο να χαρακτηρίσει κανείς το ερώτημα παράταιρο αν φέρει στο μυαλό του τις τελευταίες εικόνες βιβλικής καταστροφής της πόλης που τραυματίστηκε από τις εκρήξεις στο λιμάνι. Ο οικονομικός πνεύμονας της χώρας του Λιβάνου έγινε συντρίμμια μαζί με το μεγαλύτερο μέρος της πόλης.

Ομως δεν ήταν πάντα έτσι. Το «Παρίσι της Ανατολής» όπως το αποκαλούσαν κάποτε είχε αποκτήσει με την αξία του δάφνες κοσμοπολιτισμού και λάμψης που του έδιναν η πολιτιστική και κοινωνική δραστηριότητα. Στα μέσα του 20ού αιώνα ήταν η πόλη όπου όλοι ήθελαν να ζήσουν, να γευτούν λίγη από τη μυθολογία της.

Οι φωτογραφίες της εποχής προτού ξεσπάσει αιματηρός εμφύλιος στη χώρα αποπνέουν χαρά και ξενοιασιά. Σαν εκείνες του σπουδαίου φωτογράφου Charles W. Cushman, ο οποίος είχε την τύχη να «κρατήσει» με τα κλικ του την ακμή μιας Βηρυτού τη δεκαετία του ’60, που ζούσε κάθε λεπτό μέρα και νύχτα. Ανθρωποι στα βράχια ετοιμάζονται να κάνουν βουτιές, νεαρές γυναίκες απολαμβάνουν τον ναργιλέ τους δίπλα στο κύμα, δυτικά αυτοκίνητα στην παραλία που σφύζει από ζωή και ελευθερία. Μια άλλη πόλη, μιας άλλη εποχής.

Μια λιθογραφία, της οποίας τα αντίτυπα έχουν στολίσει πολλούς τοίχους, απεικονίζει τα γαλλικά στρατεύματα να φτάνουν στη Βηρυτό το 1842 για να προστατεύσουν τους χριστιανούς Μαρωνίτες από τους Δρούζους. Στρατοπεδεύουν στον Jardin des Pins , τον Κήπο με τα Πεύκα, εκεί όπου βρίσκεται ακόμη και σήμερα η γαλλική πρεσβεία. Σε αυτή την επέλαση χρωστάει και το προσωνύμιό της το «Παρίσι της Ανατολής».

Αλλά και οι φωτογραφίες του βρετανού κατασκόπου Κιμ Φίλμπι μαρτυρούν μια πόλη που ανέπνεε με τον αέρα της Ευρώπης. Από τη δεκαετία του 1960 είχε αρχίσει να φτιάχνει το δικό της αφήγημα. Το περιβάλλον ιδανικό: ετερόκλητοι πληθυσμοί, θρησκευτικές και πολιτικές συγκρούσεις αλλά και όλο το τζετ σετ δύσης και ανατολής στα πόδια της. Υπάρχει και άλλη μια ενδιαφέρουσα ιστορία στην οποία χρωστάμε τις πολύτιμες εικόνες εκείνης της χρυσής περιόδου: Ο Κιμ Φίλμπι κατηγορήθηκε δημοσίως ως πράκτορας της Σοβιετικής Ενωσης. Ο τότε βρετανός υπουργός Εξωτερικών Χάρολντ Μακμίλαν τον απάλλαξε από τα καθήκοντά του. Οι ισχυροί όμως φίλοι του Φίλμπι παρενέβησαν. Τότε έγινε ανταποκριτής για τον «Observer» και τον «Economist».

Από τη δεκαετία του 1950, η Βηρυτός έγινε πόλος έλξης για τους επιφανείς και εύπορους τουρίστες, πράγμα που έδωσε στην περιοχή μεγάλη οικονομική ανάσα και τις προϋποθέσεις για να δημιουργηθούν όλα τα σύμβολα για dolce vita σε αυτή τη γωνιά της Μεσογείου.

Καινούργια ξενοδοχεία πέντε αστέρων άρχισαν να ξεπηδούν στην παραλία Ain el Mreisse, με τις ανέσεις που επέβαλλε η τάξη των επισκεπτών που θα φιλοξενούσαν, τα νυχτερινά κέντρα μετακόμισαν στη Rue de Phenicie (το Les Caves du Roy λέγεται ότι ήταν ιδιαίτερα διαβόητο κρησφύγετο ανομίας) και εστιατόρια άνοιξαν για να εξυπηρετήσουν τις διασημότητες και τους βασιλείς που άρχισαν να καταφτάνουν. Πλούτος, χλιδή, λάμψη και χολιγουντιανή ατμόσφαιρα.

Ενα σημείο αναφοράς της πόλης εκείνη την εποχή ήταν το ξενοδοχείο «Saint George» – στο οποίο μάλιστα λειτούργησε και το πρώτο beach club στην ακτή της Βηρυτού τη δεκαετία του 1930. Το εν λόγω ξενοδοχείο φιλοξένησε τους πιο διάσημους τουρίστες, όπως Πίτερ Ο’Τουλ , ο οποίος έμενε εκεί όταν έκανε διάλειμμα από τα γυρίσματα της ταινίας στην Ιορδανία «Ο Λόρενς της Αραβίας » ή ο βασιλιάς της Αιγύπτου Φαρούκ και πολλοί άλλοι. Το εστιατόριο και το μπαρ του ξενοδοχείου, με την ημικυκλική βεράντα του που βλέπει πάνω από την πισίνα και την παραλία, ήταν μια όαση τόσο για τους ευρωπαίους τουρίστες όσο και για εκείνους της Ανατολής που επιζητούσαν ένα διάλειμμα από τον ασκητικό τρόπο ζωής. Ο εμφύλιος έδωσε τέλος σε εκείνη την εποχή. Η Βηρυτός ψάχνει δεκαετίες τώρα να αναπνεύσει κάτω από τα ερείπιά της.

Ο ΦΟΒΟΣ ΤΗΣ ΒΙΑΣ. Ο μεγάλος αναστεναγμός της πόλης βγαίνει μέσα από βάθη της ψυχής των κατοίκων της που περισσότερο από μισό αιώνα έχουν μάθει να ζουν με τον φόβο του θανάτου και οι εικόνες βίας και καταστροφής έχουν γίνει μέρος της καθημερινότητάς του. Κρυφά μέσα τους πιστεύουν ότι οι μέρες της χαράς και της γιορτής θα έρθουν ξανά. Και ψιθυρίζουνε μαζί με τη Φαϊρούζ – την ξακουστή τραγουδίστρια του Λιβάνου – λόγια τρυφερά, λόγια παρηγοριάς:

«Ειρήνη στη Βηρυτό με όλη την καρδιά μου / και φιλιά στην πόλη και τα σύννεφα / Στον βράχο μιας πόλης που μοιάζει με το πρόσωπο γέρου ναύτη/ Από την ψυχή των ανθρώπων της φτιάχνει κρασί / Από τον ιδρώτα τους φτιάχνει ψωμί και γιασεμί / Πώς έφτασε λοιπόν να έχει γεύση καπνού και πυρκαγιάς;».