Αμηχανία χειρισμών και προκλήσεις

Οι σχέσεις Κύπρου – Ελλάδας πέρασαν ιστορικά από αρκετές και δύσκολες φάσεις. Ακόμα και μετά την ανεξαρτησία της Κύπρου η επικρατούσα αντίληψη ήταν αυτή του «εθνικού κέντρου». Μια προσέγγιση που κατέρρευσε με το πραξικόπημα και την εισβολή του 1974. Η αποκοπή του ομφάλιου λώρου εκφράστηκε πολύ παραστατικά από τον Κ. Καραμανλή τον Αύγουστο του 1974: «Η Κύπρος κείται μακριά». Εκτοτε, έγινε σταδιακά αποδεκτό ότι η Κύπρος αποφασίζει και η Ελλάδα συμπαρίσταται.

Σε κάθε περίπτωση, όμως, οι σχέσεις αυτές παραμένουν ιστορικά αλλά και παροντικά ιδιάζουσες διότι διαμεσολαβούνται από ένα πλέγμα παραμέτρων που πολλές φορές λειτουργούν αντιθετικά μεταξύ τους. Αναφέρω ενδεικτικά, την επιλογή συμμαχικών στρατοπέδων, τις ιδεολογικές προσεγγίσεις των πολιτικών δρώντων στην κάθε χώρα, τις στρατηγικές επιλογές των κρατικών δρώντων, το ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο της περιοχής της νοτιοανατολικής Μεσογείου, την ένταξη στην ΕΕ, τις προκλήσεις ασφαλείας στην περιοχή ειδικότερα από τους κινδύνους που διατρέχουν οι δύο χώρες από τη γείτονα Τουρκία, τις αντιλήψεις περί ασφάλειας που διατηρεί η κάθε χώρα, τις οικονομικές δυνατότητες, ευκαιρίες και περιορισμούς, κοκ.

ΑΚΡΟΒΑΤΟΥΝ. Στο εσωτερικό των δύο χωρών τόσο η κρατική γραφειοκρατία όσο και οι πολιτικοί δρώντες ακροβατούν εδώ και δεκαετίες μεταξύ δύο πόλων: της συνειδητοποίησης αφενός ότι πρόκειται περί δύο διαφορετικών κρατικών οντοτήτων και του ιστορικού θυμικού που καθορίζει το πολιτισμικό πλαίσιο της σχέσης των δύο χωρών αφετέρου. Ο πρώτος άξονας της διελκυστίνδας υπαγορεύει ουσιαστικά κάτι αυτονόητο: δύο ξεχωριστοί, ανεξάρτητοι κρατικοί δρώντες έχουν ενίοτε κοινά συμφέροντα και ενίοτε αποκλίνοντα. Αυτό δεν πρέπει να ξενίζει και ούτε να αντιμετωπίζεται ως ταμπού, αλλά ως μέρος μιας πραγματικότητας. Για παράδειγμα, στις πρώτες δεκαετίες ζωής της Κυπριακής Δημοκρατίας (ΚΔ) η στρατηγική επιλογή των ελληνικών κυβερνήσεων για ένταξη στο δυτικό στρατόπεδο ερχόταν, πολλές φορές, σε σύγκρουση με την επιλογή της κυπριακής κυβέρνησης για ένταξη στο στρατόπεδο των αδεσμεύτων. Από την άλλη, η ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας αποτέλεσε κοινή στρατηγική επιδίωξη με στόχο την επίλυση των προβλημάτων με τη γείτονα χώρα.

Ο δεύτερος άξονας παραπέμπει στη στενή ιστορική σχέση των λαών των δύο χωρών με τα πολλά κοινά πολιτισμικά χαρακτηριστικά. Από αυτό προκύπτει η αίσθηση μιας αμοιβαίας συμμαχίας, ιδιαίτερα απέναντι στον «κοινό εχθρό», αλλά και η πεποίθηση ότι η Ελλάδα οφείλει να προστατέψει την Κύπρο όχι μόνο για λόγους πολιτισμικούς, ιστορικούς, κ.λπ., αλλά και για λόγους ουσίας που άπτονται των δικών της γεωστρατηγικών συμφερόντων και συμφερόντων ασφάλειας.

ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΙ. Από αυτή την ιδιάζουσα σχέση προκύπτει και η αμηχανία χειρισμών που καλούνται να κάνουν οι δύο κυβερνήσεις και που άπτονται ποικίλων ζητημάτων όπως ο καθορισμός των ΑΟΖ, ο εφ’ όλης της ύλης διάλογος Ελλάδας – Τουρκίας και ο ρόλος της ΚΔ, η δυνατότητα και το μέγεθος της αντίδρασης της Ελλάδας στις παραβιάσεις της κυριαρχίας της Κύπρου, κ.λπ. Οι κοινοί χειρισμοί δυσκολεύουν περισσότερο με δεδομένη την αλλαγή των ηγεμονικών συσχετισμών ισχύος στη νοτιοανατολική Μεσόγειο και τον αναθεωρητισμό της Τουρκίας, εν μέσω αλλαγών στο ισοζύγιο δυνάμεων στην περιοχή και μεταβαλλόμενων συμμαχιών.

Η τρέχουσα συγκυρία θέτει ενώπιον των δύο χωρών συγκεκριμένα δεδομένα και συγκεκριμένες προκλήσεις. Ο κοινός κίνδυνος που δημιουργεί η Τουρκία με την ταυτόχρονη ουσιαστικά επίθεση και στα δυο κράτη, το γεγονός ότι αποτελούν δύο μικρά κράτη της ΕΕ και μάλιστα στον πολλαπλά πληγέντα Νότο της Ευρώπης, η ανακάλυψη υδρογονανθράκων στην ευρύτερη περιοχή της νοτιοανατολικής Μεσογείου και το Μεταναστευτικό/Προσφυγικό που αποτελεί κοινή συνισταμένη και πάλι της γεωγραφίας τους, δημιουργούν προϋποθέσεις κοινότητας κρατικών συμφερόντων στο πλαίσιο της ΕΕ και συνεπώς κοινής αντιμετώπισής τους.

O Γιάννος Κατσουρίδης είναι επίκουρος καθηγητής, Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διακυβέρνησης,  Πανεπιστήμιο Λευκωσίας