Η αντεπίθεση στον τουρισμό

Εναν ισχυρό αντίπαλο στον τουρισμό έχει αποκτήσει εδώ και χρόνια η Ελλάδα στην άλλη άκρη του Αιγαίου. Η Τουρκία, που συγκαταλέγεται μαζί με τη χώρα μας στους προορισμούς των «φτηνών» διακοπών της Ανατολικής Μεσογείου, φιγουράρει σήμερα στη 13η θέση παγκοσμίως βάσει των εσόδων που είχε πέρυσι από τον τουρισμό.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Τουρισμού, η Τουρκία υποδέχτηκε πέρυσι συνολικά 52 εκατ. επισκέπτες, με τα έσοδά της από τον τουρισμό να φτάνουν τα 30,8 δισ. ευρώ, αυξημένα κατά 17% σε σχέση με το 2018! Η μέση κατά κεφαλήν δαπάνη των ξένων που επισκέφθηκαν το 2019 την Τουρκία ανήλθε στα 580 ευρώ.

Ιστορικά ρεκόρ πέτυχε πέρυσι και η Ελλάδα, που κατάφερε να προσεγγίσει περίπου 33 εκατ. επισκέπτες (μαζί με την κρουαζιέρα), ανεβάζοντας τα έσοδά της από τον τουρισμό στα 18,2 δισ. ευρώ, ενώ η κατά κεφαλήν δαπάνη των επισκεπτών της ανέβηκε στα 564 ευρώ.

«Πρωταγωνιστές» του τουρκικού τουρισμού αναδείχτηκαν το 2019 οι Ρώσοι (περίπου 8 εκατ. επισκέπτες), ενώ ακολούθησαν οι Γερμανοί, οι Βούλγαροι, οι Αγγλοι και οι Ιρανοί.

Στην Ελλάδα, τα «σκήπτρα» των επισκεπτών διατήρησαν πέρυσι οι Γερμανοί, ακολουθούμενοι από τους Βρετανούς, τους Γάλλους, τους Ιταλούς, τους Αμερικανούς και τους Σκανδιναβούς.

Πριν από την εκδήλωση της πανδημίας, η Τουρκία ήλπιζε ότι εφέτος θα κατάφερνε να προσελκύσει 58 εκατ. ξένους τουρίστες, που θα έφερναν στη χώρα 40 δισ. δολάρια τουριστικών εσόδων. Ομως, η πανδημία ήρθε να ανατρέψει πλήρως τις προβλέψεις αυτές, καθώς η χώρα δεν περιλαμβάνεται ακόμα στα σχέδια των ευρωπαίων tour operators.

Αυτό δεν πτοεί την πολιτική ηγεσία του υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας, που αναφέρει ότι οι στόχοι της χώρας για το 2023 παραμένουν τα 75 εκατ. των ξένων επισκεπτών και η εκτόξευση των τουριστικών εσόδων στα 65 δισ. δολάρια.

Η εξέλιξη των μεγεθών. Η σημερινή κατάσταση στον τουρισμό σε Ελλάδα και Τουρκία δεν διαμορφώθηκε τυχαία. Αργά αλλά σταθερά, από την αρχή της νέας εκατονταετίας οι ισορροπίες στις δύο πλευρές του Αιγαίου άρχισαν να ανατρέπονται.

Πίσω στο μακρινό 1991 το «πάνω χέρι» στις τουριστικές αφίξεις είχε η Ελλάδα με 8.036.000 τουρίστες. Την ίδια χρονιά, η Τουρκία, που μόλις έκανε τα πρώτα βήματά της στον τουρισμό, δέχθηκε 5.517.897 επισκέπτες.

Δώδεκα χρόνια αργότερα (το 2003) η Τουρκία άρχισε να «δείχνει τα δόντια της». Τη χρονιά αυτή η Ελλάδα δέχτηκε 13.900.000 επισκέπτες, ενώ οι τουρίστες που επισκέφθηκαν τους τουρκικούς προορισμούς έφτασαν τους 14.029.000, ξεπερνώντας για πρώτη φορά τις αφίξεις του ελληνικού τουρισμού, που ήδη είχε εισέλθει σε τούνελ ύφεσης.

Οι πρώτες συγκρίσεις των τουριστικών μεγεθών Ελλάδας και Τουρκίας αναδεικνύουν τους διαφορετικούς δρόμους που ακολούθησαν οι δύο χώρες, την απόδοση των δύο διαφορετικών τουριστικών μοντέλων, αλλά και τη διαφορετική δυναμική που θεμελίωνε κάθε χώρα για το μέλλον.

Η Ελλάδα ήταν για χρόνια ένας «κουρασμένος προορισμός», που ο κύκλος ζωής του τουριστικού προϊόντος του (ήλιος, άμμος και θάλασσα) είχε αρχίσει να φθίνει. Για δεκαετίες ολόκληρες, ο τουρισμός ήταν το… αποπαίδι της κυβερνητικής πολιτικής σε επίπεδο προσώπων, θέσης στο κυβερνητικό σχήμα και κονδυλίων. Πέραν των ξενοδοχείων, το τουριστικό προϊόν της χώρας δεν είχε να επιδείξει ιδιαίτερα δείγματα γραφής στους τομείς των υποδομών και των ειδικών μορφών τουρισμού. Η Ελλάδα είναι η μοναδική χώρα που δεν κατάφερε να κεφαλαιοποιήσει ούτε τη δωρεάν διαφήμιση που είχε παγκοσμίως λόγω της διοργάνωσης των Ολυμπιακών Αγώνων.

Η οικονομική κρίση από το 2009 και μετά επηρέασε ακόμη περισσότερο τον τουρισμό, καθώς δεν υπήρχαν ούτε τα αναγκαία κονδύλια για τη διαφήμιση της χώρας στο εξωτερικό. Η πορεία άρχισε να αντιστρέφεται σταδιακά από το 2014, όταν ξεκίνησαν οι πρώτες αποκρατικοποιήσεις στον χώρο του τουρισμού και ενισχύθηκε το επενδυτικό κλίμα, με αποτέλεσμα να δρομολογηθούν οι πρώτες μεγάλες ιδιωτικές επενδύσεις (σε ξενοδοχεία πολυτελείας, μαρίνες, τουριστικές υποδομές κ.λπ.).

Την ίδια στιγμή, η Τουρκία προχωρούσε δυναμικά σε όλα τα επίπεδα με ένα οργανωμένο σχέδιο. Γρήγορα το τουρκικό υπουργείο Τουρισμού, που κατέχει περίοπτη θέση δίπλα στον πρωθυπουργό, διέγνωσε τις αδυναμίες των ελλήνων γειτόνων, αλλά και τη δυναμική του τουρισμού ως οικονομικής δραστηριότητας. Δημιούργησε ένα νέο τουριστικό προϊόν, το οποίο υποστήριξε σοβαρά με δικά της δίκτυα διανομής σε οργανωμένες αγορές. Παράλληλα, άρχισε να διαθέτει αεροπορικές εταιρείες και ελεγχόμενα τουριστικά γραφεία σε μεγάλες αγορές, κάτι που δεν έχει πετύχει ακόμη η Ελλάδα.

Επίσης, αξιοποιώντας το σταθερό επενδυτικό πλαίσιο προσέλκυσης κεφαλαίων, κατάφερε να δρομολογήσει μεγάλες επενδύσεις σε δίκτυα μαρινών, συνεδριακά κέντρα, γκολφ κ.λπ., αλλά και να εκμηδενίσει μια σειρά από σημαντικές αρνητικές παραμέτρους, με κυριότερη αυτή της ασφάλειας.