Ανατροπές σε φόρους, συντάξεις, Δημόσιο

Μεγάλες ανατροπές σε συντάξεις, ασφαλιστικό και εισφορές, με ταυτόχρονες, δραστικές, μειώσεις στη φορολογία και την επιβολή  περιβαλλοντικών τελών, εισηγείται το πόρισμα της Επιτροπής Πισσαρίδη, το οποίο δόθηκε αργά χθες στη δημοσιότητα. Για το Δημόσιο προτείνεται η καθολική εφαρμογή της αξιολόγησης, η μεγαλύτερη κινητικότητα και η θεσμική ενίσχυση των ανώτατων θέσεων στη δημόσια διοίκηση, με αύξηση της διάρκειας της θητείας τους σε πενταετείς, από τριετείς.

Στη ραχοκοκαλιά ενός βιώσιμου οικονομικού μοντέλου κατατάσσεται η παρέμβαση για τη δραστική μείωση της φορολογίας στη μισθωτή εργασία – και ειδικά για τα μεσαία στρώματα, με διεύρυνση της φορολογικής βάσης και κατάργηση της εισφοράς αλληλεγγύης. Προτείνει δε την επιβολή ειδικών περιβαλλοντικών φόρων, που μπορεί επίσης να έχουν σταδιακά υψηλότερο μερίδιο στο μείγμα των εσόδων. Σύμφωνα με την έκθεση των «Σοφών» είναι σημαντικό οι περιβαλλοντικοί φόροι είτε να αντικαθιστούν με διαφάνεια υπάρχοντες φόρους, είτε να επιστρέφονται εξ ολοκλήρου στους φορολογούμενους ως εμφανής μείωση φόρου εισοδήματος. Σε αυτό θα συμβάλλει η κατάλληλη χρήση των ηλεκτρονικών συναλλαγών και άλλων μέσων που ενισχύουν τη διαφάνεια και δημιουργούν τα κίνητρα για νοικοκυριά και επιχειρήσεις να κινηθούν στην τυπική και όχι στην άτυπη οικονομία. Τονίζεται δε πως σε δραστηριότητες που εμφανίζουν υψηλά επίπεδα φοροδιαφυγής μπορεί να εφαρμοστούν στοχευμένες πολιτικές μειωμένων φορολογικών συντελεστών. Επισημαίνεται ως απόλυτη προτεραιότητα η  ελάφρυνση του βάρους στη μισθωτή εργασία, τονίζοντας, επίσης, πως υπερβολικά μεγάλο μέρος της εργασίας αφορά αυτοαπασχόληση, άτυπους τομείς της οικονομίας και εργασία με χαμηλά δηλωμένα εισοδήματα που εξαιρούνται από τη φορολογία, ενώ η φορολογία για εισοδήματα πάνω από τα χαμηλότερα είναι εξαιρετικά υψηλή. Η υψηλή φορολόγηση αποθαρρύνει τη δημιουργία θέσεων εργασίας για εργαζόμενους με ιδιαίτερες δεξιότητες, καθώς και τις αντίστοιχες επενδύσεις, που όμως χρειάζεται η χώρα να προσελκύσει για να επιτύχει ισχυρούς ρυθμούς ανάπτυξης. Στη μεταποίηση, όπως επισημαίνεται, το υψηλό μη μισθολογικό κόστος εργασίας επιδεινώνει περαιτέρω τις αρνητικές παρενέργειες στη διεθνή ανταγωνιστικότητα από το σχετικά υψηλό κόστος ενέργειας.

Συντάξεις

Το πόρισμα σκιαγραφεί τους βασικούς άξονες της επικείμενης κυβερνητικής ασφαλιστικής μεταρρύθμισης, με ανατροπές σε κύριες και επικουρικές συντάξεις. Προτείνονται αλλαγές στη δομή του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης, ενώ προτείνει αναλογικότερη σχέση ανάμεσα στις παροχές και τις εισφορές στον δημόσιο διανεμητικό πυλώνα ασφάλισης. Στις βασικές προτάσεις της Επιτροπής περιλαμβάνεται η μετατροπή των επικουρικών συντάξεων σε πλήρως κεφαλαιοποιητικές, με άμεση εφαρμογή για όσους εισέρχονται στην αγορά εργασίας. Στο προσχέδιο προβλέπεται ενίσχυση του δεύτερου και τρίτου πυλώνα ασφάλισης, δηλαδή (επαγγελματικά ταμεία και τα ιδιωτικά ασφαλιστικά συμβόλαια) θα παραμείνουν σε εθελοντική βάση, όπως ισχύει, αλλά εξετάζεται η εισαγωγή σημαντικών φορολογικών κινήτρων, προκειμένου να αυξηθεί η συμμετοχή των εργαζόμενων σε αυτά.

Σύμφωνα με την έκθεση της Επιτροπής, δεδομένης της υφιστάμενης δομής του ασφαλιστικού συστήματος, ο βέλτιστος τρόπος συμπλήρωσης του κεφαλαιοποιητικού χαρακτήρα είναι ο μετασχηματισμός της επικουρικής σύνταξης (σήμερα νοητής κεφαλαιοποίησης) σε νέα επικουρική που θα λειτουργεί πλήρως κεφαλαιοποιητικά. Η μεταρρύθμιση της επικουρικής, όπως αναφέρει το προσχέδιο της έκθεσης των τεχνοκρατών, πρέπει να προχωρήσει τάχιστα και με ευρύ πεδίο εφαρμογής (ενδεικτικά, για όλους τους νέους εργαζόμενους και εθελοντικά για όσους παλαιότερους ασφαλισμένους το επιλέξουν). «Η εισαγωγή του κεφαλαιοποιητικού πυλώνα αποτελεί πράξη διαγενεακής αλληλεγγύης και συντείνει στη διασφάλιση της βιωσιμότητας της οικονομίας στο απώτερο μέλλον. Συμπληρωματικά προς την παραπάνω κατεύθυνση, είναι ιδιαίτερα σημαντική η θέσπιση αποτελεσματικού και αυστηρού κανονιστικού πλαισίου για τα ασφαλιστικά ταμεία στον δεύτερο και τρίτο πυλώνα κατά τα πρότυπα πολλών χωρών της ΕΕ, όπως και η λειτουργία ενός δημόσιου ασφαλιστικού ταμείου στον δεύτερο πυλώνα, με κεφαλαιοποίηση», επισημαίνεται στην έκθεση.

Υπολογίζεται ότι μια ασφαλιστική μεταρρύθμιση σε συνδυασμό με στοχευμένα φορολογικά κίνητρα για τοποθετήσεις στην εγχώρια κεφαλαιαγορά, με βάση καλών πρακτικών της ΕΕ, δημιουργεί νέα  αποθεματικά προς επένδυση ύψους έως και €99 δισ. σε 40 χρόνια. Η ενίσχυση της αποταμίευσης και των επενδύσεων με αυτό τον τρόπο εκτιμάται ότι οδηγεί σε υψηλότερο πραγματικό ΑΕΠ κατά 6,9 δισ. ευρώ και 81 χιλ. περισσότερες θέσεις εργασίας (ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης) κατά μέσο όρο ετησίως για τα επόμενα 40 χρόνια.

Συνιστάται ο εκσυγχρονισμός του συστήματος, ώστε η χρηματοδότησή του να μπει σε σταθερή μακροπρόθεσμη βάση, να μη δημιουργούνται αντικίνητρα στην εργασία και να αυξηθεί η ανταποδοτικότητα του συστήματος, συγχρόνως με μία ισχυρή ασφαλιστική βάση που να προστατεύει τους αδυνάμους.

Σε αυτή την κατεύθυνση, προκρίνονται οι εξής ειδικότερες παρεμβάσεις:

1 Μείωση του μη μισθολογικού κόστους της εργασίας (ασφαλιστικών εισφορών).

2Μείωση του ανώτατου ορίου εισοδήματος (πλαφόν ασφαλιστέων αποδοχών) επί του οποίου επιβάλλονται αναλογικές ασφαλιστικές εισφορές για τους μισθωτούς εργαζόμενους, ώστε να προσεγγίσει τους μέσους όρους στην ΕΕ.

3Αντικατάσταση της ποσοστιαίας εισφοράς υγείας των μισθωτών με ένα σταθερό ποσό ή ένα σύστημα λίγων κλάσεων, όπως ισχύει και με τους αυτοαπασχολούμενους. Εναλλακτικά, διατήρηση του ισχύοντος καθεστώτος αναλογικών εισφορών αλλά με ακόμα πιο χαμηλό πλαφόν ασφαλιστέων αποδοχών υγείας. Το σχετικό κενό θα καλυφθεί από γενικά φορολογικά έσοδα.

4Αναπροσαρμογή των κανόνων υπολογισμού της ανταποδοτικής σύνταξης με τρόπο που να είναι αναλογιστικά και ουσιαστικά περισσότερο ανταποδοτική.

5Πληρέστερη μετάβαση συντάξεων σε σύστημα τριών πυλώνων, με μείωση εισφορών και ενισχυμένους βαθμούς ελευθερίας των νοικοκυριών στη διαχείριση.

Δημόσιο

Ανατροπές και στη δομή της διοίκησης του ελληνικού Δημοσίου εισηγείται η Επιτροπή, με πρόταση για καθολική εφαρμογή της αξιολόγησης στο Δημόσιο και να γίνουν πιο ισχυρές θεσμικά οι ανώτατες θέσεις με παράλληλη ενίσχυση της κινητικότητας. Αυτό, σύμφωνα με την έκθεση, θα βελτιώσει την ποιότητα των αποφάσεων που λαμβάνονται και θα διευκολύνει την εφαρμογή της αξιολόγησης. Οπως τονίζεται, βήματα προς αυτή την κατεύθυνση έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια, όπως η μεταφορά αρμοδιοτήτων και υπογραφών στη δημόσια διοίκηση, αλλά απαιτείται όμως μια ακόμα ευρύτερη και συνολικότερη προσπάθεια.

Ενα μέτρο που θα συμβάλει στην ενίσχυση των ανώτατων διοικητικών θέσεων είναι οι θητείες στις θέσεις αυτές να γίνουν μακρύτερες. Για παράδειγμα, αναφέρει ότι οι ανώτατες διοικητικές θέσεις στα υπουργεία θα μπορούσαν να γίνουν πενταετείς, από τριετείς που είναι τώρα. Τονίζεται πως για να αποφευχθεί ο κίνδυνος να προσληφθεί κάποιος ο οποίος αποδειχθεί ανεπαρκής στη συνέχεια, μπορεί να θεσπιστεί δοκιμαστική περίοδος μερικών μηνών όπως γίνεται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Το μέτρο αυτό θα μπορούσε να συνδυαστεί με τη μείωση των πολιτικών θέσεων. Οι πολιτικές θέσεις θα μπορούσαν να περιοριστούν σε αυτές του υπουργού και υφυπουργού, με την επόμενη θέση να είναι διοικητική. Η διοικητική αυτή θέση θα μπορούσε να είναι του Γενικού Γραμματέα (ΓΓ), στην οποία περίπτωση θα πρέπει να συγχωνευτεί με αυτή του υπηρεσιακού ΓΓ, ή του γενικού διευθυντή, στην οποία περίπτωση οι θέσεις του ΓΓ και υπηρεσιακού ΓΓ θα πρέπει να καταργηθούν. Ενα μέτρο που θα συμβάλλει τόσο στην ενίσχυση των ανώτατων διοικητικών θέσεων όσο και στην καλύτερη λειτουργία της δημόσιας διοίκησης γενικότερα, είναι η πριμοδότηση της κινητικότητας στις θέσεις αυτές. Για παράδειγμα, το να έχει υπηρετήσει ένας υποψήφιος ως διευθυντής σε ένα υπουργείο, και στη συνέχεια ως διευθυντής σε διαφορετικό υπουργείο, θα μπορούσε να πριμοδοτηθεί ως πλεονέκτημα όταν αυτός θέσει υποψηφιότητα ως γενικός διευθυντής.