Αλέξανδρος Τομπάζης, οπαδός τού less is beautiful

Διακρίσεις σε διεθνείς διαγωνισμούς, έργα στο εξωτερικό και την Ελλάδα. Από ιδιωτικές κατοικίες, μέχρι μουσεία, αίθουσες μουσικής και τόπους λατρείας, το αρχαιολογικό μουσείο στους Δελφούς, είναι ορισμένα από τα έργα που ο αρχιτέκτονας Αλεξάνδρος Τομπάζης παρήγαγε με την ομάδα του γραφείου του. Τον χειμώνα του 2007, παραμονές της έκθεσής του στο μουσείο Μπενάκη, έλεγε, μεταξύ άλλων, στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ»: «Παρομοιάζω τον αρχιτέκτονα με ένα ζώο. Την καμηλοπάρδαλη. Και λέω ότι όπως εκείνη πρέπει να κρατάς τα πόδια σου στέρεα στη γη, γιατί μόνον έτσι θα μαθαίνεις τις ουσίες της, το κεφάλι σου και το μυαλό σου ψηλά στον ουρανό, γιατί χωρίς όραμα δεν υπάρχει Αρχιτεκτονική. Και την καρδιά σου κάπου ανάμεσα στα δύο. Θα τα χρειαστείς και τα τρία σε όλη σου τη ζωή». Εχει μόλις επιστρέψει από τη Φάτιμα της Πορτογαλίας. Τόπο όπου πηγαίνει συχνά τα τελευταία εννιά χρόνια. Οχι για να προσκυνήσει μαζί με τα 6,5 εκατομμύρια πιστούς που επισκέπτονται το σημείο όπου – σύμφωνα με τον αστικό θρύλο – εμφανίστηκε η Παναγία. Αλλά ως ο αρχιτέκτονας του ναού της Αγίας Τριάδας τον οποίο κατασκευάζει για 9.000 καθήμενους.

Κάθε φορά, η προσέγγισή του ακουμπάει πάνω στον τόπο, το κλίμα, τις ανάγκες των χρηστών, την ιστορία της χώρας, τη χρήση του κτιρίου. «Ο αρχιτέκτονας φέρνει μαζί του ό,τι έχει προηγηθεί. Τοποθετεί κάθε έργο μέσα στον τόπο και τις συνθήκες της παράδοσης. Διαφωνώ με τη νοοτροπία της υπογραφής ενός αρχιτέκτονα που φτιάχνει όμοια πακέτα, τα οποία τοποθετεί παντού, χωρίς να λαμβάνει υπόψη τον χώρο. Αυτή η τακτική εξυπηρετεί τον εγωισμό του αρχιτέκτονα και του εργοδότη. Ομως η ειδοποιός διαφορά της αρχιτεκτονικής από τις άλλες τέχνες είναι ότι δεν την κάνεις για τον εαυτό σου. Και δεν υπάρχει λόγος το έργο να είναι αναγνωρίσιμο πάση θυσία ότι είναι δικό σου. Πρέπει να δείχνεις κυρίως σεβασμό στον τόπο και να αφήνεσαι κάθε τόπος να σε επηρεάσει χωριστά».

«Το αόρατο νήμα». Ο Αλέξανδρος Τομπάζης, τον οποίο σύντομα θα θαυμάσουμε μέσα από μακέτες του αρχιτεκτονικού του έργου αλλά και με φωτογραφίες του και αντιπροσωπευτικά έργα ζωγραφικής και γλυπτικής που συνθέτουν την έκθεση «Το αόρατο νήμα» στο μουσείο Μπενάκη, γεννήθηκε στις Ινδίες, έζησε εκεί, στην Αγγλία και στη συνέχεια στην Ελλάδα. Ως παιδί ήθελε να γίνει ζωγράφος. Και ο δάσκαλός του στη ζωγραφική τον παρότρυνε να ασχοληθεί με την αρχιτεκτονική. «Η ζωγραφική λειτουργεί ως εκτόνωση από την αρχιτεκτονική. Είναι μία άμεση σχέση, γιατί το έργο το κάνεις μόνος σου και ο χρόνος παραγωγής είναι λίγος. Αντίθετα, το αρχιτεκτονικό έργο εξαρτάται από άλλους ανθρώπους και είναι προϊόν υπομονής και επιμονής. Ενώ με τη φωτογραφία μαθαίνεις να βλέπεις, να συνθέτεις, να καδράρεις και να εκτιμάς το φως. Το φως είναι ζωή και ποίηση. Σε γεμίζει με την ενέργειά του».

Οικολογία. Μιλώντας για ενέργεια, αναμνήσεις από ταξίδια, ανθρώπινες εμπειρίες και επόμενα σχέδια, η συζήτηση φτάνει στο σημείο αιχμής: κλίμα, οικολογική συνείδηση, βιοκλιματική αρχιτεκτονική, ατομική ευθύνη. «Πριν από 30 χρόνια όσοι μιλούσαν για εξοικονόμηση ενέργειας και σωστή χρήση των υλικών ακούγονταν παλαβοί. Τώρα, άνθρωποι και κυβερνήσεις συνειδητοποίησαν ότι δεν πάει άλλο. Η υφήλιος χτίζει σε μία γενιά τον όγκο που έχτισε ο ανθρώπινος πολιτισμός σε όλη του τη διάρκεια στον πλανήτη. Πώς έγινε αυτό; Με το να έχει δημιουργήσει ο άνθρωπος περισσότερες ανάγκες. Παλιά, οι ανάγκες του ήταν περιορισμένες στην τροφή και την προστασία από τα ακραία καιρικά φαινόμενα. Ενα από τα μεγάλα θέματα της εποχής μας είναι να κληροδοτήσεις στους απογόνους σου ένα καλύτερο περιβάλλον από αυτό που παρέλαβες. Γι’ αυτό και είμαι οπαδός του less is beautiful (το λιγότερο είναι το ωραιότερο). Το λιγότερο δεν σημαίνει το κατώτερο. Είναι μία υπεύθυνη κρίση για το τι είναι απαραίτητο. Και το ωραιότερο δεν σημαίνει μόνο μία οικονομία μέσων, ενέργειας, δαπάνης ή αισθητικής, αλλά σημαίνει ότι ενυπάρχει απέραντη εσωτερική ομορφιά στο να σκέπτεσαι και να δημιουργείς κατ’ αυτόν τον τρόπο».