Ελληνες και Τούρκοι στο φαντασιακό τους

«Η θέσμιση της κοινωνίας είναι κάθε φορά θέσμιση ενός μάγματος κοινωνικών φαντασιακών σημασιών» έλεγε ο Κορνήλιος Καστοριάδης. Αμφότεροι Ελληνες και Τούρκοι ζούμε κυρίως με το φαντασιακό μας, σε ιδιωτικό, δημόσιο και διεθνή βίο. Εν προκειμένω ο τούρκος πρόεδρος και οι υποστηρικτές του, εδώ και χρόνια, φαντασιώνονται νέα Οθωμανική Αυτοκρατορία, χαλιφάτο με βάση την Αγία Σοφιά και βαλκανικές χώρες, με πρώτη την Ελλάδα, ως «υποτελείς» που το όφελός τους πρωτίστως περνάει μέσα από το «λεόντειο» όφελος της Τουρκίας. Οσο βλέπει πως Δύση και Ανατολή δείχνουν ακόμα ανοχή στην υλοποίηση του οράματός του και δεν τον απομονώνουν, ούτε του επιβάλλουν πρακτικές κυρώσεις, τόσο προχωρεί σύμφωνα με το οθωμανικό αρχέτυπο και τη ρήση του Λ. Τολστόι στο έργο του «Πόλεμος και Ειρήνη», με σύμμαχο τον χρόνο και την υπομονή. Στον αντίποδα, η πλευρά μας, σύμφωνα με το δικό της φαντασιακό, μονίμως αναμένει σωτηρία – βοήθεια από τρίτους σε στρατιωτικό και οικονομικό επίπεδο, χωρίς να κάνει κάτι στο θέμα της εκ παραλλήλου αριστοτελικής αυτάρκειας, λησμονώντας πως οι σύμμαχοί μας είναι και σύμμαχοι των Τούρκων μέσα από το ΝΑΤΟ ή τις διμερείς σχέσεις και επομένως γιατί να υποστηρίξουν εμάς σε περίπτωση σύγκρουσης; Ποιο είναι το ποιοτικό χαρακτηριστικό που μας διαφοροποιεί από την Τουρκία, η οποία τους προσφέρει μεγάλο εμπορικό κέρδος και εμπλέκεται σε συρράξεις για λογαριασμό τους; Νομίζω πως μόνο η αξιοπιστία, η αυτοπεποίθηση και η ενότητά μας θα μπορούσαν να ισορροπήσουν ή και να ανατρέψουν τον αξιακό κώδικα των κοινών μας συμμάχων, ο οποίος εδράζεται στη διατύπωση του Βρετανού Πάλμερστον πως δεν υπάρχουν σταθερές φιλίες, αλλά σταθερά συμφέροντα.

Χθες, 24 Ιουλίου 2020, είχαμε την πρώτη πανηγυρική προσευχή (Ναμάζ) στην Αγία Σοφία, μετά την έκδοση της απόφασης του τουρκικού ΣτΕ και του αυθημερόν εκδοθέντος ΠΔ του τούρκου προέδρου της 10ης Ιουλίου. Πολλοί έσπευσαν και σπεύδουν, κατόπιν εορτής, να διαμαρτυρηθούν για την απόφαση αυτή. Και φυσικά το ερώτημα έρχεται αμείλικτο: Ολα τα προηγούμενα χρόνια που υπήρχε εκκρεμοδικία ενώπιον του τουρκικού ΣτΕ, γιατί δεν έκαναν παρέμβαση στη δίκη, ως έχοντες έννομο συμφέρον, επί παραδείγματι η UNESCO (γραφείο Τουρκίας ), τούρκοι χριστιανοί πολίτες και τούρκοι λόγιοι; Γιατί δεν συνέδραμε με νομική αρωγή η διεθνής κοινότητα; Από σήμερα και στο εξής, οι προαναφερόμενοι έχοντες νόμιμο συμφέρον θα προσβάλουν την απόφαση του τουρκικού ΣτΕ και το ΠΔ του τούρκου προέδρου της 10ης Ιουλίου, που παραβιάζοντας το τουρκικό Σύνταγμα – το οποίο δεν ορίζει κυρίαρχη θρησκεία – αποστέρησαν το δικαίωμα των χριστιανών Τούρκων να προσεύχονται και αυτοί στο μνημείο, καταστρατηγώντας την ισονομία; Ή οι λόγιοι της γείτονος με ευρωπαϊκή (CCBE) και διεθνή νομική αρωγή θα ζητήσουν ακύρωση και επαναφορά των πραγμάτων στην προτεραία κατάσταση; Αν δεν τα καταφέρουν και αφού εξαντληθούν τα τουρκικά ένδικα μέσα, μπορούν να προσφύγουν στο Διεθνές Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Μόνο έτσι θα μπορούσε να ανατραπεί η κατάσταση ή να εξαναγκαστεί ο τούρκος πρόεδρος να ανακαλέσει οίκοθεν το ΠΔ του. Ολα τα υπόλοιπα, επιστολές και διαμαρτυρίες, προφανώς δεν τα υπολογίζει και ουδέν έννομο αποτέλεσμα παράγουν.

Ο Δημ. Σταθακόπουλος είναι δρ Παντείου Πανεπιστημίου /  οθωμανολόγος / τουρκολόγος, συνεργάτης Εργαστηρίου Τουρκικών & Ευρασιατικών Μελετών (ΕΤΕΜ) Παν. Πειραιά, δικηγόρος στον Αρειο Πάγο