Ηχοδύναμα

Isaac Stern: Οι πλήρεις αναλογικές ηχογραφήσεις στην Κολούμπια, Sony, 75 cd

Δεν μπορεί να μιλήσει κανείς για τους μεγάλους βιολονίστες του 20ου αιώνα χωρίς να αναφερθεί, και μάλιστα εκτενώς, στον Isaac Stern. Και δεν μπορεί να αναφερθεί στον Stern χωρίς η δισκογραφία του να βρεθεί στο επίκεντρο τόσο της παγκόσμιας καριέρας του όσο και της μεγάλης μουσικής κληρονομιάς που άφησε πίσω του.

Ο ΣΩΤΗΡΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΝΕΓΚΙ. Πριν όμως από τα αμιγώς μουσικά ζητήματα, έχει ενδιαφέρον να σημειωθούν δύο άλλες πτυχές αυτής της συναρπαστικής πορείας τόσων δεκαετιών στο παγκόσμιο στερέωμα. Η μία αφορά στο διάσημο Κάρνεγκι Χολ της Νέας Υόρκης, μία από τις πιο σημαντικές αίθουσες μουσικής στον κόσμο, που, χωρίς τον Stern σήμερα δεν θα υπήρχε. Πριν από μερικές δεκαετίες και στο πλαίσιο ενός ανόητου κύματος μοντερνισμού στην αμερικανική μητρόπολη, το Κάρνεγκι έφτασε πολύ κοντά στην κατεδάφιση. Ο τρόπος με τον οποίον ο Stern παρενέβη περίπου την τελευταία στιγμή και πήρε πάνω του τη διεθνή εκστρατεία διάσωσής του από τις μπουλντόζες, θυμίζει κινηματογραφικό σενάριο. Η κινητοποίηση που προκάλεσε ο παγκοσμίου φήμης μουσικός την ώρα που οι πάντες παρακολουθούσαν σαν υπνωτισμένοι και χωρίς αντίδραση να ετοιμάζεται αυτό το έγκλημα, έσωσε την τελευταία στιγμή από την κατεδάφιση την ιστορικότερη αμερικανική αίθουσα.

Κάτι ακόμα που πρέπει κανείς να θυμάται για τον Isaac Stern και τη συνείδησή του ως πολίτη, είναι η στάση του στους πολέμους από τους οποίους απειλήθηκε το Ισραήλ από τους Αραβες. Στις πιο επικίνδυνες στιγμές τους, ο Stern σταμάτησε ό,τι άλλο έκανε και άφησε πίσω του την Αμερική και τον κόσμο για να πάει στο Τελ Αβίβ που ζούσε υπό τον τρόμο των όπλων μαζικής καταστροφής. Τι έκανε εκεί; Για να εμψυχώσει τους κατοίκους της πόλης αλλά και τη σπουδαία ορχήστρα τους, τη Φιλαρμονική του Ισραήλ, ο Stern ανέβηκε μαζί τους στη σκηνή όχι ως ο μέγας διεθνής σολίστ της εποχής του, αλλά στο τελευταίο αναλόγιο των πρώτων βιολιών, ενίοτε δε παίζοντας με μάσκα από τον φόβο των χημικών όπλων. Η στάση του αυτή έγραψε ιστορία.

ΟΔΟΣΤΡΩΤΗΡΑΣ. Ο Isaac Stern ήταν ένα είδος μουσικού οδοστρωτήρα στην τέχνη του, υπό την έννοια ότι το παίξιμό του ήταν πάντα τόσο σίγουρο και ικανό να αντεπεξέλθει σε κάθε είδους τεχνική πρόκληση με απόλυτη ασφάλεια. Με όποιο έργο αναμετρήθηκε το έκανε να μοιάζει τόσο αυτονόητα τεχνικά βατό, όπως και θα έπρεπε, που εύκολα ξεχνά κανείς το πόσο δύσκολο είναι στην πραγματικότητα κάτι τέτοιο. Η άνεσή του να διέρχεται μέσα από τις πιο πολύπλοκες συνθέσεις ήταν περίπου μοναδική, όπως συνέβαινε με λίγους άλλους ομοτέχνους του, λ.χ. τον Χάιφετς. Ο Stern δεν σταματούσε μπροστά σε καμία δυσκολία. Ομως, η ικανότητά του αυτή δεν ήταν η μόνη. Συνοδευόταν και από την εκπληκτική ευαισθησία του στον ήχο και το νόημα της παρτιτούρας, χωρίς φιοριτούρες, χωρίς υπερβολές και, κυρίως, χωρίς τον «αυτισμό» που ενίοτε συνοδεύει σολίστ με τέτοιες ικανότητες. Ο Stern δεν έπαιζε για να ακουστεί ο εαυτός του αλλά για να ακουστεί η μουσική. Το έργο του συνθέτη. Ουδέποτε καταχράστηκε την ικανότητά του να μπορεί να είναι ακραία βιρτουόζος. Δεν ξέφυγε ποτέ από την υπηρεσία της μουσικής για να παίξει αυτοθαυμαζόμενος, με τον ναρκισσισμό από τον οποίο ενίοτε πολλοί ικανοί δεν μπορούν να ξεφύγουν. Πρόκειται για ιδιαίτερη αρετή που, σε συνδυασμό με τα παραπάνω, όχι μόνον τον έκανε σεβαστό και αγαπητό παντού αλλά και του εξασφάλισε την εκτίμηση πολύ μεγάλων αρχιμουσικών που δούλεψαν συστηματικά μαζί του.

ΑΞΕΠΕΡΑΣΤΟ ΤΡΙΟ. Τις ίδιες αρετές έδειξε και υπηρετώντας τη μουσική δωματίου. Ειδικά το τρίο που σχημάτισε με τον πιανίστα Ευγένιο Ιστόμιν και τον τσελίστα Λέοναρντ Ρόουζ, υπήρξε πραγματικά απαράμιλλο. Οι ηχογραφήσεις τους στον Μπετόβεν και τον Μπραμς δεν έχουν ξεπεραστεί ποτέ και ούτε πρόκειται. Και μόνον αυτές θα του είχαν εξασφαλίσει περίζηλη θέση στην ερμηνευτική του δεύτερου μισού του 20ου αιώνα – όμως δεν ήταν οι μόνες. Στην ακμή της δισκογραφικής βιομηχανίας ο Stern συνέπραξε συστηματικά με όλους πρακτικά τους μεγάλους μαέστρους και τις ορχήστρες τους στις ΗΠΑ. Ετσι, υπό αυτή την έννοια, δεν πρόκειται για μία έκδοση «μόνον» του Stern αλλά και όλων όσων τον συνόδευσαν στη μακρά πορεία του, με τα ονόματα εκείνων που δούλεψαν μαζί του να είναι το ένα πιο σημαντικό από το άλλο, όπως ο Σελ, ο Ορμαντι και πολλοί άλλοι. Είναι ένα εντυπωσιακό ψηφιδωτό της χρυσής εποχής της αμερικανικής ερμηνευτικής. Μαζί τους έκανε μουσική με τέτοιο τρόπο που, τελικά, πάντοτε, ό,τι κι αν γίνει, έχει τη δύναμη να σε κάνει να επιστρέφεις εκεί.