Είναι πραγματικά φειδωλοί οι «φειδωλοί»;

Ο κόσμος του Αισώπου, το ξέρουμε, χωρίζεται σε εργατικούς μέρμηγκες και τεμπέλικους τζίτζικες. Αλλά μπορεί να χωρίζεται με βάση αυτό το απλουστευτικό σχήμα και ο κόσμος της Ευρώπης; Κατοικείται αυτή η ήπειρος από εργατικούς Βόρειους και τεμπέληδες Νότιους; Είναι σαν να αποτυπώνει κανείς την πραγματικότητα σε μια καρικατούρα. Κι όμως, αυτή η καρικατούρα κυριάρχησε τις τελευταίες εβδομάδες στον Τύπο της Ολλανδίας, της χώρας που ηγείται των τεσσάρων «φειδωλών» που εσχάτως έγιναν πέντε, εάν στην Αυστρία, τη Δανία και τη Σουηδία προστεθεί και η Φινλανδία. Η αφορμή δεν ήταν άλλη από τη μάχη που έδωσαν οι «φειδωλοί» απέναντι στη γαλλογερμανική πρωτοβουλία και το Ταμείο Ανάκαμψης των 750 δισ. ευρώ πριν από λίγες ημέρες στη Σύνοδο Κορυφής των 27 – τη μεγαλύτερη σε διάρκεια στην ιστορία της ΕΕ.

Οπως όμως παρατηρεί η «Μοντ», το σχήμα δεν είναι μόνο απλουστευτικό, είναι παραπειστικό. «Δεν μπορούν να κάνουν μαθήματα ηθικής κάποιοι που έχουν υιοθετήσει φορολογικά συστήματα όπως αυτό της Ολλανδίας» λέει στη γαλλική εφημερίδα ο Φίλιπ Χάιμπεργκερ, μέλος του Ινστιτούτου Διεθνών Οικονομικών Σπουδών που εδρεύει στη Βιέννη. Είναι χάρη σε αυτό ακριβώς το φορολογικό σύστημα που πολλές ευρωπαϊκές επιχειρήσεις έχουν εγκαταστήσει την έδρα τους στη Χάγη, στο Αμστερνταμ ή στην Ουτρέχτη. Και το έκαναν για να πληρώνουν λιγότερους φόρους, στερώντας έτσι τις χώρες τους από φορολογικά έσοδα. Η διαφυγή αυτή υπολογίζεται στα 2,7 δισ. ευρώ τον χρόνο για τη Γαλλία, στο 1,5 δισ. για την Ιταλία και τη Γερμανία και στο 1 δισ. για την Ισπανία, όπως τουλάχιστον εκτιμά η μη κυβερνητική οργάνωση Δίκτυο Δίκαιης Φορολόγησης (TJN).

Ασφαλώς οι «φειδωλοί» μπορούν να υπερηφανεύονται για το πολύ χαμηλό δημόσιο χρέος τους. Σύμφωνα με τη Eurostat, 33,2% ήταν αυτό της Δανίας το 2019, 35,1% της Σουηδίας, 48,6% της Ολλανδίας και 59,4% της Φινλανδίας, όταν ο μέσος όρος στην ΕΕ είναι 77,8%, ενώ της Ιταλίας φτάνει το 134,8%. Στις χώρες αυτές, όμως, το ιδιωτικό χρέος βρίσκεται στα ύψη. Τα νοικοκυριά των «φειδωλών» φιγουράρουν ανάμεσα στα πιο χρεωμένα του κόσμου, κυρίως λόγω των αγορών τους σε ακίνητα. Σύμφωνα λοιπόν με τον ΟΟΣΑ, οι Δανοί χρωστούν το 280% του καθαρού διαθέσιμου εισοδήματός τους, οι Ολλανδοί το 240%, οι Σουηδοί το 189% και οι Φινλανδοί το 148%. Συγκριτικά, οι Νότιοι μοιάζουν να αποταμιεύουν σαν σκίουροι αφού τα ιταλικά νοικοκυριά χρωστούν μόλις το 87%, τα ελληνικά νοικοκυριά το 106% και τα ισπανικά το 107%.

Τι σημαίνει όμως αυτό για τις ολλανδικές τράπεζες; Πως έχουν εκτεθεί στο ρίσκο της αγοράς ακινήτων και αυτό είναι κάτι που τις κάνει κάθε άλλο παρά συνετές. Αυτή η έλλειψη σύνεσης, γνώρισμα υποτίθεται του Νότου και μόνο, εξηγεί γιατί η ολλανδική κυβέρνηση υποχρεώθηκε, προκειμένου να διασώσει το ολλανδικό τραπεζικό σύστημα, να κρατικοποιήσει ένα μέρος τους στην κρίση του 2008. Κατά τ’ άλλα, οι Ολλανδοί δεν είναι ακριβώς μυρμήγκια ούτε στην εκδοχή της καρικατούρας. Σύμφωνα και πάλι με τον ΟΟΣΑ, εργάζονται 1.434 ώρες τον χρόνο, ενώ είναι υψηλό το ποσοστό της μερικής απασχόλησης – 46,8%, με τις γυναίκες να υπερέχουν σαφώς έναντι των ανδρών. Σε αυτή τη χώρα των υποτιθέμενων μυρμηγκιών, ο χρόνος που αφιερώνεται στην οικογένεια ή στην κοινωνική ζωή θεωρείται εξίσου πολύτιμος με εκείνον της εργασίας.

Στις χώρες των υποτιθέμενων τζιτζικιών, πάλι, τα ιταλικά τζιτζίκια εργάζονται 1.718 ώρες τον χρόνο (18,7% η μερική απασχόληση), τα πορτογαλικά 1.719 ώρες (7,9%), ενώ τα ελληνικά σπάνε κάθε ρεκόρ με 1.949 ώρες (9%), τις οποίες δύσκολα μπορεί να πει κανείς πως αφιερώνουν αποκλειστικά στο τραγούδι. «Σε όλα αυτά», υπενθυμίζει ο Φίλιπ Χάιμπεργκερ, «θα πρέπει να προστεθεί το γεγονός πως η Ολλανδία είναι μια χώρα που έχει ανοιχτεί πολύ στο διεθνές εμπόριο και επομένως εξαρτάται πολύ από αυτό». Η Ιταλία, για παράδειγμα, είναι ο τέταρτος εμπορικός εταίρος της Ολλανδίας σε όγκο συναλλαγών. Ως εξαρτημένη, λοιπόν, η Ολλανδία έχει κάθε συμφέρον να βρίσκεται η Ιταλία, αλλά και η Ισπανία που ακολουθεί αμέσως μετά, στην καλύτερη δυνατή φόρμα.

Είναι κάτι που έχει αντιληφθεί πλέον η Γερμανία, η χώρα που έκανε πρώτη χρήση αυτού του απλουστευτικού και παραπειστικού σχήματος στην κρίση του 2008, πριν αποδειχθούν βασιλικότεροι του βασιλέως οι Ολλανδοί. «Είναι στο συμφέρον της Γερμανίας», δήλωνε η Ανγκελα Μέρκελ λίγες ημέρες πριν από τη Σύνοδο Κορυφής, «να μην καταρρεύσει η Ευρωπαϊκή Ενωση». Στο τέλος, κι έπειτα από 92 ολόκληρες ώρες, συνέβη αυτό που περιέγραψε ο αυστριακός καγκελάριος Σεμπάστιαν Κουρτς: «Η Γερμανία και η Γαλλία πετάνε κάτι στο τραπέζι και όλοι οι άλλοι εγκρίνουν». Στο τέλος, σύμφωνα με μια πιο ιστορική διατύπωση, νίκησαν και πάλι οι Γερμανοί. Τι νίκη όμως είναι αυτή στην οποία δεν έχει ηττηθεί ο μύθος των μυρμηγκιών και των τζιτζικιών; Μάλλον μια μισή νίκη.  Μπορεί η Ευρώπη να έκανε ένα ακόμη βήμα προς την ολοκλήρωσή της, αλλά ακριβώς επειδή αρνήθηκαν να διαλύσουν τους μύθους τους, οι «φειδωλοί» προσπάθησαν να εμποδίσουν αυτό το βήμα.

Οπως συμβαίνει όμως σε αυτές τις περιπτώσεις, όταν ζει κανείς με τους μύθους του, δυσκολεύεται να δει την πραγματικότητα. Και αυτό το αξίωμα εξηγεί τη μυωπική πολιτική της Ολλανδίας – τόσο μυωπική που δεν της επιτρέπει να διακρίνει το ίδιο της το συμφέρον. Ο ολλανδός πρωθυπουργός, με άλλα λόγια, μοιάζει να ενδιαφέρεται να διαδεχθεί τη Βρετανία στον ρόλο της τροχοπέδης της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Εκεί που οι άλλοι χτίζουν, εκείνος προσπαθεί, αν όχι να γκρεμίσει, τουλάχιστον να θέσει εμπόδια. Σε αυτό το πλαίσιο, προσπάθησε να μην περάσει από τους 27 το Ταμείο Ανάκαμψης. Ξέχασε όμως ένα πολύ βασικό μάθημα των Βρετανών. Η Γερμανία, η οποία είχε τη σοφία να εγκαταλείψει το δόγμα της δημοσιονομικής πειθαρχίας για να ρίξει 1,3 τρισ. ευρώ στη χτυπημένη από την πανδημία γερμανική οικονομία, θα μπορούσε ακριβώς εξαιτίας αυτής της κεϊνσιανικής πρωτοβουλίας να βγει τρομερά ενισχυμένη από την κρίση. Ο Εμανουέλ Μακρόν το κατάλαβε και αν επέμενε τόσο στο μπαζούκας των 750 δισ. ήταν και για να ξορκίσει την προοπτική μιας «σούπερ Γερμανίας», δηλαδή μιας χώρας που θα ήταν, μόνη αυτή στην Ευρώπη, μια οικονομική υπερδύναμη. Θα το είχαν καταλάβει και οι Βρετανοί, παρακινημένοι ενδεχομένως από τον φόβο μιας πολύ ισχυρής Γερμανίας. Οχι όμως και ο Μαρκ Ρούτε. Που μπορεί να μην είναι ακριβώς μυρμήγκι, φαίνεται όμως να είναι το έξυπνο πουλί που στο τέλος πιάστηκε απ’ τη μύτη.