Η ελληνική {LF}αποτροπή από {LF}τη σκοπιά της Τουρκίας

Παρατηρώντας τις πολυάριθμες αναλύσεις περί αποτροπής, το τελευταίο διάστημα, διαπιστώνει κανείς πως διαθέτουμε ελάχιστες γνώσεις για το πως την αντιλαμβάνονται οι γείτονές μας. Γιατί είναι αυτό σημαντικό; Διότι η αποτροπή υπάρχει «μόνο στο μυαλό» των ιθυνόντων όπως θα έλεγε ο σπουδαίος Ned Lebow. Δεν είναι δηλαδή αρκετό να διαθέτουμε τα απαραίτητα στρατιωτικά μέσα και την πρόθεση να τα χρησιμοποιήσουμε, αλλά πρέπει αυτό να γίνεται αντιληπτό και από τον αντίπαλο.

Καταρχάς, τα θετικά νέα: μπορεί η ισορροπία ισχύος μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας να έχει ανατραπεί μερικώς κατά την περίοδο της κρίσης, ωστόσο οι Ένοπλες Δυνάμεις  διαθέτουν ακόμα την ικανότητα να επιφέρουν ισχυρό πλήγμα στον αντίπαλο. Οι ασκήσεις έχουν πολλαπλασιαστεί, ενώ τα στελέχη κατέβαλαν αξιέπαινες προσπάθειες διατήρησης του υλικού σε λειτουργική κατάσταση. Αυτό δεν ήταν απλή υπόθεση. Μία χώρα που έχει απωλέσει το 25 τοις εκατό του ΑΕΠ της παρουσιάζει, συνήθως, εικόνα διάλυσης. Η Ουκρανία ανεξαρτητοποιήθηκε από τη Σοβιετική Ένωση κληρονομώντας πάνω από χίλια μαχητικά αεροσκάφη και ένα πυρηνικό οπλοστάσιο. Παρά την ισχυρή βιομηχανική της βάση η οικονομική κρίση και η ενδημική διαφθορά επέφεραν μία άνευ προηγουμένου υποχώρηση του αξιόμαχου των ουκρανικών Ε.Δ. Οι συνέπειες είναι γνωστές: η Κριμαία κατελήφθη χωρίς να πέσει πυροβολισμός…

Η Ελλάδα, σε αντίθεση με την Ουκρανία, κατόρθωσε να διατηρήσει το αξιόμαχο του στρατεύματος παρά τη ραγδαία μείωση των αμυντικών δαπανών, ενώ η πρόθεσή της να υπερασπιστεί τα κυριαρχικά της δικαιώματα έχει επανειλημμένα διακηρυχθεί από την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία. Θα έπρεπε, κατά συνέπεια, η ελληνική αποτροπή να παραμένει ισχυρή. Είναι όμως έτσι;

Δυστυχώς, έχουμε ενδείξεις πως οι τούρκοι ιθύνοντες θεωρούν την ελληνική αποτροπή ελάχιστα αξιόπιστη. Οι αναλύσεις στον τουρκικό τύπο, καθώς και οι δηλώσεις επισήμων, φανερώνουν μια υποτιμητική αντίληψη για την στρατιωτική ισχύ της Ελλάδας. Το αντεπιχείρημα πως αυτό συμβαίνει για λόγους εσωτερικής κατανάλωσης είναι μόνο εν μέρει ορθό. Οι όποιες αναλύσεις από την τουρκική γραφειοκρατία έρχονται στο φως καταδεικνύουν πως η γειτονική χώρα δε θεωρεί σοβαρό εμπόδιο  για τις επιδιώξεις της τις ελληνικές Ε.Δ. Με λίγα λόγια, δεν είμαστε καθόλου σίγουροι πως ο Ταγίπ Ερντογάν διαθέτει ακριβή εικόνα των ικανοτήτων και προθέσεων της ελληνικής πλευράς, ίσως και λόγω της υπέρμετρης αυτοπεποίθησής του. Το γεγονός ότι το Πολεμικό Ναυτικό δεν παρεμπόδισε τα τουρκικά γεωτρύπανα στην κυπριακή ΑΟΖ γίνεται πιθανώς αντιληπτό ως αδυναμία ή μη πρόθεση αντίδρασης που εκτείνεται σε ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο. Στην τουρκική αντίληψη, η μη αντίδραση της Αθήνας στα τεκταινόμενα στην Κύπρο δίνει την αίσθηση πως η Αθήνα «μπλοφάρει» συνολικά στην Ανατολική Μεσόγειο.

Τα αυταρχικά καθεστώτα, ιστορικά, είναι επιρρεπή στις εσφαλμένες εκτιμήσεις. Το δικτατορικό καθεστώς της Αργεντινής δεν ανέμενε την ισχυρότατη αντίδραση της Μεγάλης Βρετανίας στην κατάληψη των Φώκλαντ. Η διαχρονικά ψύχραιμη στάση της Αθήνας, σε συνδυασμό με τη φύση του πολιτικού συστήματος στην Άγκυρα, μας οδηγούν στην εκτίμηση πως η χώρα μας θα πρέπει να καταβάλει μεγάλη προσπάθεια για να επανέλθει η αξιοπιστία της ελληνικής αποτροπής. Σε περίπτωση κρίσης, συνεπώς, η κλιμάκωση θα αποτελέσει μονόδρομο.

Ο Βασίλης Κάππης είναι λέκτορας και αναπληρωτής διευθυντής στο Centre for Security and Intelligence Studies, University of Buckingham.