Αηδόνια

«Παρ’ όλα όσα συμβαίνουν πρέπει να σταθούμε με ψηλά το κεφάλι» είπε πριν από τρεις ημέρες στο κεντρικό δελτίο του Mega ο νέος μητροπολίτης Ιμβρου και Τενέδου Κύριλλος. Και πρόσθεσε: «Η Αγία Σοφία είναι ιδέα, δεν μπορεί να περιοριστεί σε τέσσερις τοίχους. Είναι μέσα στην καρδιά μας. Στην ψυχή μας».

Η ενθρόνισή του επρόκειτο να γίνει τον Μάρτιο αλλά είχε αναβληθεί λόγω κορωνοϊού. Το περασμένο Σάββατο, στον μητροπολιτικό ναό Παναγία της Ιμβρου, ήταν παρών και ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος, Ιμβριόπουλο κι αυτός. Οπως και οι φίλες μου, η Πανωραία και η Ευρυδίκη, γυναίκες σπάνιες που με έκαναν να αγαπήσω την Ιμβρο, την Παιπαλόεσσα όπως την αναφέρει ο Ομηρος, να ενδιαφερθώ για την ιστορία της και τους ανθρώπους της.

Τα κορίτσια θυμούνται τον Βαρθολομαίο από τα πολύ πρώιμα νιάτα του – παιδάκια αυτές τότε. Οταν τον χειροτόνησε, επίσης στον ναό της Παναγίας, ο πνευματικός Πατέρας του, ο Μελίτων, μητροπολίτης Ιμβρου και Τενέδου και μετέπειτα Χαλκηδόνας. Ενας σπουδαίος ιεράρχης που προαλείφονταν για οικουμενικός Πατριάρχης αλλά έθεσαν βέτο οι Τούρκοι, πιθανότατα λόγω της έντονης δραστηριότητάς του για τη διατήρηση του ελληνικού στοιχείου στα δύο απομακρυσμένα νησιά. Ηταν αυτός που έπεισε του βουλευτές του νομού Δαρδανελλίων (σε αυτόν υπάγονται Ιμβρος και Τένεδος) να επιτρέψουν την εφαρμογή ομογενειακής παιδείας όπως συνέβαινε και στην Κωνσταντινούπολη.

Και ύστερα ήρθε η σκληρή δεκαετία του 1960. Το 1964 τέθηκε σε εφαρμογή (χωρίς ποτέ να ανακοινωθεί επίσημα αφού θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως παραβίαση των όρων της συνθήκης της Λωζάνης) το Eritme Programi, το Πρόγραμμα Διάλυσης – διάλυση, λιώσιμο, τήξη, αφομοίωση σημαίνει eritme στα τουρκικά – με στόχο τον αφελληνισμό του νησιού. Πάνω από 6.500 Ιμβριοι και 2.500 Τενέδιοι αναγκάστηκαν τότε να εγκαταλείψουν τον τόπο τους. Ανάμεσά τους και η οικογένεια της Πανωραίας και της Ευρυδίκης ύστερα από την υποχρεωτική απαλλοτρίωση των χωραφιών τους προς πέντε γρόσια το στρέμμα, λιγότερα απ’ όσο στοίχιζε, εκείνη την εποχή, ένα καρβέλι ψωμί.

Ωστόσο, κάθε φορά που πάει η κουβέντα στην Ιμβρο – και προχθές που άκουγα τον φορτισμένο συναισθηματικά, εξαιτίας των τρεχουσών συνθηκών, λόγο του Κυρίλλου στο πρόσωπο του οποίου οι ξενιτεμένοι Ιμβριοι μπορεί και να βλέπουν έναν νέο Μελίτωνα – ένας ήχος έρχεται στο μυαλό μου. «Τσιρ, τσιρ, τσιρ». Το κελάηδισμα των αηδονιών που αφθονούν στο νησί. Σαν αηδόνι τραγουδούσε και ο προπάππους των φιλενάδων μου και παππούς του Στρατή Τσίρκα.

Γιάννης Χατζηανδρέου ήταν το πραγματικό όνομα του σπουδαίου μας πεζογράφου. Διάλεξε όμως για ψευδώνυμο το παρατσούκλι του καλλίφωνου παππού του. Τσίρκας. Από το «τσιρ τσιρ τσιρ» των αηδονιών. Το κελάηδισμα της «χαμένης άνοιξης» του ελληνισμού της Ιμβρου και της Τενέδου.

Ο Μιχάλης Μητσός λείπει σε άδεια