Ο Αϊζενστάιν, ο Θέος και ο μπακάλης στο Πήλιο

Ηταν οι πρώτοι μήνες διακυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ, μιλάμε για σεζόν 1981-82. Μια εποχή που το ποτάμι του σοσιαλισμού ήθελε να διασκορπίσει τα φερτά υλικά της διανόησης σε όλη την Ελλάδα. Να «αναμορφώσει πνευματικά το πόπολο που πλάνταζε κάτω από την μπότα της δεξιάς υποκουλτούρας» (χρησιμοποιώ εκφράσεις στο πνεύμα της εποχής). Εμείς, στην πρώτη νιότη μας, με το ένα πόδι πατούσαμε στον Ροζέ Γκαροντί και στο «Φάντασμα της Ελευθερίας» του Μπουνιουέλ και με το άλλο στο τελευταίο LP της Ντόνα Σάμερ. Και τρέχαμε μεν στην «Αλκυονίδα» αλλά συγχρόνως σαρκάζαμε με εκείνο το διάχυτο «Κουλτούρα να φύγουμε».

Από τις πρώτες σπουδές της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ ήταν να αναμορφώσει τα δύο κρατικά κανάλια, ΕΡΤ και ΥΕΝΕΔ λέμε. Πέταξε στα αχρείαστα σίριαλ των οποίων είχαν ήδη γυριστεί τα περισσότερα επεισόδια και μπούκωσε το πρόγραμμα με εκπομπές λόγου και ταινίες «σοσιαλιστικού» προσανατολισμού. Τότε λοιπόν είχε κυκλοφορήσει το ανέκδοτο. Για έναν μπακάλη στο Πήλιο που τρελάθηκε (μπορεί και να αυτοκτόνησε, δεν θυμάμαι πια) επειδή η ΕΡΤ έπαιζε το «Θωρηκτό Ποτέμκιν» του Αϊζενστάιν και η ΥΕΝΕΔ το «Κιέριον» του Θέου.

Καλοκαίρι και καταχνιά
Ξαναγύρισα σε εκείνη την προ σαρανταετίας, σχεδόν, εποχή με αφορμή την επίσημη έναρξη, αύριο 15 Ιουλίου, αυτής της παράξενης, επισφαλούς, πληγωμένης καλοκαιρινής θεατρικής σεζόν. Χωρίς Φεστιβάλ Αθηνών, με «άκρα του τάφου σιωπή» στις εγκαταστάσεις της Πειραιώς και κουτσουρεμένη την Επίδαυρο. Αλλά με το πρόγραμμα «Ολη η Ελλάδα ένας πολιτισμός» και αρκετά σχήματα σε περιοδεία ανά την Ελλάδα. Συν κάποιες σκηνές στην Αθήνα που αρχίζουν να λειτουργούν σιγά σιγά.

Αρχικά, είναι πολύ σημαντικό που γίνονται αυτές οι δουλειές για να πάρουν έναν μισθό καλλιτέχνες και τεχνικοί του θεάτρου που χειμάζουν εδώ και τέσσερις μήνες. Αναρωτιέμαι ωστόσο με τι κριτήρια επιλέχθηκαν κάποια έργα για να παρουσιαστούν στην Περιφέρεια και στις γειτονιές της Αθήνας. Συγγνώμη, αλλά αν δεν κάνουν τις αναμενόμενες εισπράξεις που τόσο έχουν ανάγκη οι συντελεστές τους δεν θα φταίει ούτε ο κορωνοϊός ούτε οι θεατές που δεν έχουν «ξεθαρρέψει».

Μπρεχτ με το στανιό
Υπάρχουν θεατρικά έργα υψηλού επιπέδου που συγκινούν ακόμα και ένα απαίδευτο κοινό. Και υπάρχουν άλλα εξίσου υψηλού επιπέδου που για να τα παρακολουθήσει κάποιος πρέπει να έχει, τουλάχιστον, εξοικειωθεί με το θέατρο. Και επίσης κάποια που χάνουν τη δυναμική τους όταν παρουσιάζονται σε ανοιχτούς χώρους. Δεν καταλαβαίνω τι νόημα έχει να παρουσιαστεί ένα σκανδιναβικό ψυχολογικό δράμα ή ένα δείγμα του θεάτρου του παραλόγου, εσωστρεφές, με βαριά, χειμωνιάτικα κουστούμια, στο οποίο το κοινό της Περιφέρειας θα πάει για να δει έναν ηθοποιό που ξέρει ή, ακόμα χειρότερα, θυμάται από την τηλεόραση. Σκέφτομαι το ανέκδοτο με τον μπακάλη, το «Μπρεχτ με το στανιό» που λέγαμε τότε, και είναι σαν να βλέπω τους καλοπροαίρετους ηθοποιούς να αγκομαχάνε, να κοιτάζουν το ρολόι τους και να μετράνε τα επί σκηνής αντικείμενα για να περάσει η ώρα τους.

Το καλό θέατρο εκπαιδεύει, γι’ αυτό είναι και σημαντικότατο στοιχείο πολιτισμού. Στην εκπαίδευση όμως, δεν έχεις την απαίτηση από έναν μαθητή του Δημοτικού να ανταποκριθεί στην ύλη της Β’ Λυκείου. Το μόνο που θα καταφέρεις είναι να αντιπαθήσει το σχολείο. Θεωρώ αυτονόητο ότι το κοινό της Περιφέρειας θα σπεύσει αυτό το καλοκαίρι να υποστηρίξει το θέατρο. Φτάνει όμως και το θέατρο να υποστηρίζει τον εαυτό του.