Στο Μουσείο Γουλανδρή μετά το ΕΜΣΤ

Λίγες ημέρες πριν από το lockdown του Μαρτίου, αμέσως μετά το άνοιγμα του ΕΜΣΤ, επισκέφτηκα το νέο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή, επιφυλακτικός για το όλο εγχείρημα. Η επιλογή της θέσης στην οδό Ερατοσθένους 13 στον πυκνό αστικό ιστό στο Παγκράτι, η ενσωμάτωση του παλιού εκλεκτικιστικού κτιρίου, που στην περίπτωση του ιδρύματος Θεοχαράκη απέτυχε σαν επιλογή, το όνομα Βικέλα συνυφασμένο με μια «εμπορική» αρχιτεκτονική των γυάλινων κτιρίων του Βωβού, στη Λεωφόρο Κηφισίας και η τότε αμφιλεγόμενη αξιολόγηση της συλλογής Γουλανδρή από τον Ευάγγελο Βενιζέλο, με έκαναν διστακτικό στο να το επισκεφτώ, θέλοντας να αποφύγω άλλη μία απογοήτευση. Βρήκα ενδιαφέρουσα εξωτερικά τη σύνθεση του παλιού και νέου κτιρίου και τη διαμόρφωση της πλατείας, προσπέρασα τον χώρο εισόδου και το πωλητήριο στο ισόγειο και βρέθηκα στο κεντρικό κλιμακοστάσιο με τους ανελκυστήρες. Στάθηκα εκεί επί αρκετή ώρα. Περιεργάστηκα τους αρχιτεκτονικούς χειρισμούς, τις προσεγμένες λεπτομέρειες, τα υλικά, τη γλυπτική επεξεργασία των δομικών στοιχείων, τη σήμανση, την προηγμένη τεχνολογία των ανελκυστήρων, τους φωτισμούς, την άνεση, την ευγένεια και την ευρηματικότητα, απολαμβάνοντας μια ποιότητα χωρίς ίχνη πολυτέλειας και ναρκισσισμού. Αισθάνθηκα χαρά και ικανοποίηση, κάτι που σπάνια προκύπτει βιώνοντας ένα νέο αρχιτεκτονικό έργο. Ανεβοκατέβηκα με τα ασανσέρ και με τις σκάλες ανακαλύπτοντας φυγές, μικρές εκπλήξεις με έξυπνα ενταγμένα έργα τέχνης και ξεκίνησα την περιπλάνησή μου στις αίθουσες από τον πάνω όροφο.

Δεν θα αναφερθώ εδώ στη μουσειολογική μελέτη και τα έργα σύγχρονης τέχνης της συλλογής. Είναι εντυπωσιακό ότι το ζεύγος Γουλανδρή με τις μεγαλοαστικές του καταβολές, μαζί με τα βαριά και περίτεχνα έπιπλα δυτικής προέλευσης, σύμβολα αστικής κουλτούρας υπεροχής, που εκτίθενται σε μια μικρή αίθουσα, συγκέντρωναν τότε τολμηρά έργα τέχνης Ελλήνων και ξένων εικαστικών. Δυστυχώς μετά τις πολυετείς περιπέτειες, μόνο ένα μέρος αυτής της συλλογής παρουσιάζεται, που εμπεριέχει μικρά αριστουργήματα.

Θα μιλήσω όμως για τους αρχιτεκτονικούς χειρισμούς των εκθεσιακών χώρων, τα τολμηρά και πετυχημένα χρώματα, τα ήρεμα δρύινα δάπεδα και τις οροφές, την προσεκτική διαχείριση των ανοιγμάτων με το φυσικό φωτισμό και κυρίως για τον μοναδικό για τα ελληνικά δεδομένα τεχνητό φωτισμό που αναδεικνύει τα έργα με τον καλύτερο τρόπο. Ο φωτισμός προκαλεί στον θεατή μια παράξενη προσήλωση στο έργο τέχνης, αναδεικνύοντας εκτός από τη μοναδικότητά του και την τελευταία του λεπτομέρεια. Τα καλύτερα έχω να πω και για τους υπόλοιπους χώρους του Μουσείου. Την αίθουσα διαλέξεων, το πωλητήριο και κυρίως το café – εστιατόριο με τα εξαιρετικά προσφερόμενα είδη.

«Ιχνη από τραύματα»

Φεύγοντας προβληματίστηκα, σχετικά με την επίσκεψή μου στο ΕΜΣΤ που είχε προηγηθεί. Μετά από τόσα χρόνια στο επάγγελμα του αρχιτέκτονα, έχω πλέον πειστεί ότι σε κάθε έργο αποτυπώνεται το κλίμα συνεργασίας, οι σχέσεις των ιδιοκτητών – μελετητών και όλων όσων εμπλέκονται στην πορεία της κατασκευής.

Ποτέ δεν έχουμε καλά αποτελέσματα όταν οι σχέσεις αυτές δεν είναι αγαστές. Το κτίριο το αποκαλύπτει. Αυτό ισχύει και για το ΕΜΣΤ. Παρά τον επίπονο και πολυετή «ιερό μόχθο» της Αννας Καφέτση, από την ημέρα του βίαιου ακρωτηριασμού του κτιρίου του Ζενέτου και στη συνέχεια την ανάρμοστη απομάκρυνσή της, όλα όσα ακολούθησαν, χαρακτηρίζονται από ένα κλίμα αντιπαλότητας, ανταγωνισμών, ημιμάθειας και συμφερόντων, που οδήγησαν το καράβι σε άγονες και τρικυμιώδεις διαδρομές. Τελικά το μουσείο άνοιξε, με τις άοκνες προσπάθειες του Δημήτρη Αντωνακάκη και της Συραγώ Τσιάρα, που αμισθί προσέφεραν τις υπηρεσίες τους, εγκλωβισμένοι στην υφιστάμενη προβληματική αρχιτεκτονική και μουσειολογική μελέτη. Παντού αναγνωρίζεις ίχνη από τραύματα και αδεξιότητες τόσο στην αρχιτεκτονική του κτιρίου όσο και στην παρουσίαση των έργων τέχνης ελπίζοντας ότι σταδιακά κάποια αυτά θα ξεπεραστούν. Αυτή την φορά ο «εμπορικός» Γιάννης Βικέλας με τον γιο του Αλέξη ανακηρύσσονται νικητές, μαζί με όλους όσους συνέβαλαν στην υλοποίηση του νέου αυτού Μουσείου της Αθήνας. Σπεύσατε να απολαύσετε το έργο τους και την συλλογή του Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή.

Ο Γιώργος Τριανταφύλλου είναι αρχιτέκτονας