Δέκα προκλήσεις και πώς τις αντιμετώπισε η νέα κυβέρνηση

Μια εβδομάδα πριν από τις εκλογές της 7^ης Ιουλίου 2019, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έβγαλε μια έκθεση για την ελληνική οικονομία στο πλαίσιο της μεταμνημονιακής εποπτείας. Εκεί, προσδιόριζε δέκα βασικές προκλήσεις-καθυστερήσεις στην ελληνική οικονομία, τις οποίες θα έπρεπε να αντιμετωπίσει άμεσα η νέα κυβέρνηση. Αξίζει να δούμε ποιες ήταν αυτές οι προκλήσεις και τι έγινε στη συνέχεια από τη νέα κυβέρνηση.

Η πρώτη πρόκληση αφορούσε την ύπαρξη δημοσιονομικού κενού, δηλαδή απόκλισης από τον δημοσιονομικό στόχο, πάνω από 1% του ΑΕΠ το 2019 και τα επόμενα έτη, λόγω της ψήφισης πελατειακών μέτρων της απελθούσας κυβέρνησης. Ο προϋπολογισμός του 2019 έκλεισε τελικά  με πρωτογενές πλεόνασμα €4,96 δισ., υπερβαίνοντας κατά €560 εκατ. τον στόχο.

Η δεύτερη πρόκληση αφορούσε τη δικαιοσύνη. Το Συμβούλιο διαπίστωνε ότι το ελληνικό δικαστικό σύστημα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει προκλήσεις και ανεπάρκειες, καθώς ο χρόνος για την έκδοση μιας απόφασης είναι συχνά υπερβολικά μεγάλος και οι εκκρεμείς υποθέσεις επηρεάζουν την παραγωγικότητα των δικαστηρίων. Η σημερινή κυβέρνηση έκανε ένα πρώτο βήμα για τη θεραπεία του προβλήματος ψηφίζοντας νόμο που μεταξύ άλλων αφορά τη σύσταση ειδικών τμημάτων για την ταχύτερη εκδίκαση υποθέσεων με αναπτυξιακό και επενδυτικό πρόσημο. Σίγουρα θα χρειαστούν και άλλα πρόσθετα βήματα έτσι ώστε να πετύχουμε μια σημαντική μεταρρύθμιση στον τομέα αυτό.

Η τρίτη πρόκληση σχετιζόταν με τις μεταρρυθμίσεις στον χρηματοπιστωτικό τομέα που είναι απαραίτητες προκειμένου να αυξήσουν την προσφορά πιστώσεων στον ιδιωτικό τομέα. Εδώ τα πράγματα είναι πιο δύσκολα κυρίως λόγω της εμφάνισης της πανδημίας όπου η κυβέρνηση δεν πρόλαβε ουσιαστικά να εφαρμόσει το σχέδιο ΗΡΑΚΛΗΣ.

Ενας άλλος τομέας που διαπιστωνόταν τότε ότι έχει μείνει πίσω, ήταν το εκπαιδευτικό σύστημα. Συγκεκριμένα, η Εκθεση υποστήριζε ότι το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα αντιμετωπίζει διάφορες προκλήσεις λόγω ανεπαρκών πόρων, χαμηλής αυτονομίας, μειωμένων επιδόσεων σε βασικές δεξιότητες (συμπεριλαμβανομένων των ψηφιακών) και αναντιστοιχιών σε δεξιότητες. Το παράδειγμα της νομικής σχολής στην Πάτρα ήταν χαρακτηριστικό. Δημιουργήθηκαν σχολές χωρίς να υπάρχει αντιστοίχιση με τη ζήτηση εργασίας. Επίσης σε όλα τα επίπεδα, υπήρχε εν γένει έλλειψη λογοδοσίας και παρακολούθησης, που είναι απαραίτητες για τη βελτίωση της ποιότητας του εκπαιδευτικού συστήματος. Η Ελλάδα θα έπρεπε επίσης να βελτιώσει τη σχετική της θέση αναφορικά με την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση και τη συμμετοχή της στη δια βίου μάθηση. Η κυβέρνηση έχει επιλέξει να ξεκινήσει τη μεταρρύθμιση για την παιδεία από τα κάτω προς τα πάνω. Ετσι ξεκίνησε με την προσχολική και σχολική βαθμίδα και συνέχισε πρόσφατα με τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση εισάγοντας την αξιολόγηση και ενισχύοντας τη λογοδοσία και την παρακολούθηση. Ανοικτά παραμένουν τα ζητήματα της ανώτατης και επαγγελματικής εκπαίδευσης.

Το ποσοστό των μακροχρόνια ανέργων, που αντιπροσώπευαν το 70% των ανέργων στην Ελλάδα το 2018, ήταν πολύ υψηλό και η υψηλή ανεργία των νέων και η χαμηλή συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας αποτελούσαν επίσης πηγή ανησυχίας. Λίγο πριν από την εμφάνιση της πανδημίας, οι θλιβερές αυτές εικόνες είχαν κάπως βελτιωθεί. Ετσι, τον Ιανουάριο 2019 οι μακροχρόνια άνεργοι ήταν το 47,27% των ανέργων ενώ βελτιωμένη εμφανιζόταν η εικόνα της ανεργίας των νέων και των γυναικών.

Αντίστοιχη είναι η πρόοδος στην καταπολέμηση της εισοδηματικής ανισότητας και της φτώχειας. Οι κοινωνικές μεταβιβάσεις το 2017 είχαν ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά ως προς τον αντίκτυπο στη μείωση του κινδύνου φτώχειας στην ΕΕ (15,83% έναντι μέσου όρου 33,98% στην ΕΕ). Σύμφωνα με τα στοιχεία που ανακοίνωσε πρόσφατα η ΕΛΣΤΑΤ, το σύνολο των κοινωνικών μεταβιβάσεων μειώνει πλέον το ποσοστό του κινδύνου φτώχειας κατά 30,5 ποσοστιαίες μονάδες. Η κυβέρνηση ωστόσο έχει ένα τιτάνιο έργο ώστε να στηρίξει ουσιαστικά τα φτωχότερα στρώματα και να προωθήσει την κοινωνική ένταξη των ατόμων με αναπηρία, των μεταναστών και των προσφύγων.

Η πρόσβαση στην πρωτοβάθμια ιατροφαρμακευτική περίθαλψη ήταν επίσης στις προτεραιότητες που έπρεπε να ενισχυθούν. Οι επόμενες τέσσερις προκλήσεις που ανέφερε η Εκθεση, σχετίζονταν με τις υποδομές. Το κόστος μεταφοράς χαρακτηριζόταν υψηλό, ενώ η ποιότητα των υπηρεσιών, τα πρότυπα ασφάλειας και η διείσδυση των ευφυών συστημάτων μεταφορών παρέμεναν σε χαμηλά επίπεδα. Η επεξεργασία των στερεών αποβλήτων και των αστικών και βιομηχανικών λυμάτων απαιτούσε πρόσθετες επενδύσεις προκειμένου να ευθυγραμμιστούν τα πρότυπα περιβαλλοντικής προστασίας της χώρας με εκείνα της υπόλοιπης Ευρώπης. Η ανεπαρκής ανάπτυξη των υποδομών αύξανε το ενεργειακό κόστος για τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά και αποτελούσε εμπόδιο στην αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η κυβέρνηση έχει πάρει αρκετές νομοθετικές πρωτοβουλίες στον τομέα των υποδομών. Ομως τα αποτελέσματα δεν έχουν φανεί ακόμη.

 Ο Παναγιώτης Λιαργκόβας είναι πρόεδρος του ΚΕΠΕ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου