Το δικαίωμα των διαδηλωτών {LF}και τα δικαιώματα των άλλων

Περάσαμε πενήντα χρόνια, ολόκληρη την περίοδο της Μεταπολίτευσης, χωρίς εκτελεστικό του Συντάγματος νόμο, που να ρυθμίζει την άσκηση του δικαιώματος της συνάθροισης. Με νόμο χουντικό του 1971, που ίσχυε μεν τυπικά χωρίς όμως να εφαρμόζεται. Μέσα σε ένα καθεστώς άτακτης ευταξίας ή άνομης δυσανεξίας, ειδικά σε ό,τι αφορά το κέντρο της Αθήνας. Καμία κυβέρνηση της Μεταπολίτευσης δεν τόλμησε να θίξει αυτό το καθεστώς της ανομίας.

Η παρούσα κυβέρνηση το τόλμησε. Καιρός ήταν. Δεν πήγαινε άλλο με αυτήν τη θεοποιημένη πρωτοκαθεδρία του δικαιώματος της συνάθροισης, όπου η κάθε ομάδα διαδήλωνε, όποτε ήθελε, όπου ήθελε και όπως ήθελε προβάλλοντας αιτήματα και διαδίδοντας ιδέες, που η ίδια έκρινε ότι είναι άξια προσοχής του κοινού. Και όλα αυτά αγνοώντας παντελώς και παρεμποδίζοντας  ανενδοίαστα, την ταυτόχρονη άσκηση των δικαιωμάτων των άλλων, των τρίτων, όπως του δικαιώματος της ελεύθερης διακίνησης και επικοινωνίας, εργασίας και απασχόλησης, ελεύθερης άσκησης του επαγγέλματος.

Δύσκολα μπορεί κανείς να διαφωνήσει επί της αρχής του νομοσχεδίου.  Οπως και δύσκολα καταλαβαίνει την οξύτητα της πολιτικής αντιπαράθεσης στη Βουλή την πρώτη μέρα της συζήτησης.

Θα σταθώ ελλείψει χώρου σε τρία σημεία.

Το νομοσχέδιο είναι λίγο φλύαρο, θα μπορούσε να είναι πιο λιτό και να δίνει περισσότερες εξουσιοδοτήσεις στην εκτελεστική εξουσία μέσω Προεδρικού Διατάγματος. Το τελευταίο μπορεί να ρυθμίζει, ειδικά και  περιορισμένα, συγκεκριμένα  ζητήματα, που σχετίζονται τόσο με τον τρόπο άσκησης του δικαιώματος όσο και με τη διακριτική εξουσία της Αστυνομίας. Οι νόμοι αλλάζουν δύσκολα και συγκυριακά με αποσπασματικές τροποποιήσεις. Τα Προεδρικά Διατάγματα προσαρμόζονται ανάλογα με τις εξελίξεις και περιστάσεις.

Ως προς την πρόβλεψη του νόμου για τη γνωστοποίηση στην Αστυνομία μιας επικείμενης συνάθροισης 48  ώρες πριν από την πραγματοποίησή της, η πρόβλεψη αυτή βοηθά τους διοργανωτές της συνάθροισης, διότι δίνει χρόνο στην Αστυνομία να λάβει τα κατάλληλα μέτρα για την ακώλυτη άσκηση του δικαιώματος με την όσο το δυνατό μικρότερη επιβάρυνση της άσκησης των δικαιωμάτων όσων οφείλουν να ανεχθούν και να υποστούν τη διαδήλωση ή την πορεία.

Η γνωστοποίηση δεν ισοδυναμεί πάντως ούτε πρέπει να ερμηνεύεται ως απαίτηση προηγούμενης άδειας της αστυνομικής αρχής ούτε ως μέσο ελέγχου ή αστυνόμευσης και  παρεμπόδισης της πορείας, αλλά αντίθετα ως τρόπος  προστασίας της. Η μη γνωστοποίηση πάντως μιας διαδήλωσης δεν την καθιστά εξ αυτού και μόνο του λόγου παράνομη, όπως προβλέπει άλλωστε και ο νόμος.

Η υπόδειξη ενός «οργανωτή» που θα εξασφαλίζει την  επικοινωνία μεταξύ των διοργανωτών της διαδήλωσης και της Αστυνομίας συνιστά  κατά τη γνώμη μου πρόβλεψη προστατευτική του δικαιώματος και όχι υπονομευτική. Σκοπός της είναι να διασφαλίσει την  άμεση, υπεύθυνη και διαρκή συνεννόηση Αστυνομίας και διαδηλωτών. Θα πρέπει όμως για να λειτουργήσει ο θεσμός να απαλλαγεί ο φορέας του από κάθε είδους υπόνοια αστικής ή ποινικής ευθύνης. Από συνταγματική άλλωστε άποψη η απόδοση ευθυνών και μάλιστα ποινικών για πράξεις και αδικήματα που διαπράττουν άλλοι είναι αμφίβολης συνταγματικότητας και πρέπει να απαλειφθεί.

Η απόφαση της διάλυσης μιας συνάθροισης καλόν είναι βέβαια να λαμβάνεται  παρουσία εισαγγελέως, αν και όταν διαπράττονται αδικήματα και βιαιοπραγίες, καταστρέφονται περιουσίες και απειλούνται ζωές, οι εισαγγελικές αρχές είναι ούτως ή άλλως υποχρεωμένες να παρέμβουν και δεν χρειάζεται ειδική πρόβλεψη στον νόμο.

Η επιτυχία του νόμου βρίσκεται στην εγκατάσταση  μιας χρυσής ισορροπίας  ανάμεσα στην προστασία από την Πολιτεία της ελεύθερης και ακώλυτης άσκησης του δικαιώματος της συνάθροισης με την ταυτόχρονη προστασία  αντίρροπων συνταγματικών δικαιωμάτων των άλλων.

Ανεξάρτητα όμως από όλες αυτές τις ενδεικτικές επισημάνσεις, ο εκτελεστικός αυτός του άρθρου 11 του Συντάγματος για να εφαρμόζεται και να γίνεται σεβαστός επί μακρόν  χρειάζεται τη μεγαλύτερη δυνατή πολιτική συνεννόηση και συναίνεση. Την ευθύνη της συναίνεσης την έχει κυρίως η κυβέρνηση. Αυτή οφείλει να την εκμαιεύσει πάση θυσία από όσα κόμματα της αντιπολίτευσης μπορεί να το πετύχει. Θεσμικός νόμος που ψηφίζεται από μια  μονοκομματική κοινοβουλευτική πλειοψηφία δεν είναι αντάξιος  εκτελεστικός του Συντάγματος νόμος.

Ο Αντώνης Μανιτάκης είναι ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ