«Ηρωες αγωνιστές, άνθρωποι με πάθη»

Η τέχνη έχει λόγο στην ερμηνεία της Ιστορίας; Το ερώτημα απασχόλησε τον εικαστικό Κωστή Βελώνη από τη στιγμή που ο συλλέκτης και ιδρυτής του ΔΕΣΤΕ Δάκης Ιωάννου αποφάσισε να μετατρέψει – λόγω COVID-19 – το πρόγραμμα του ΔΕΣΤΕ  στην Υδρα. Το 2020 είναι η χρονιά αντίστροφης μέτρησης για τον επετειακό εορτασμό των 200 χρόνων από την Επανάσταση του 1821 και το νησί της Υδρας, από τους πρωταγωνιστές αυτής της ιστορικής περιόδου, σύμφωνα με τον  συλλέκτη θα μπορούσε να υποστηρίξει μια διαφορετική απόπειρα ερμηνείας των γεγονότων. Από την περασμένη Παρασκευή λοιπόν ο καλλιτεχνικός χώρος του ΔΕΣΤΕ στα Σφαγεία της Υδρας παρουσιάζει την έκθεση «199» του Κωστή Βελώνη που εμπεριέχει οκτώ νεκρικά προσωπεία  αγωνιστών του 1821, προερχόμενα από τη συλλογή του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου της Αθήνας. Πρόκειται για πιστές αναπαραστάσεις του προσώπου τους αρχικά σε γύψο και στη συνέχεια μεταφορά τους σε μπρούντζο. «Είμαι με το μέρος των πολιτικών και όχι των αγωνιστών. Με εκείνους που ήταν προς την Ευρώπη» δήλωνε ο καλλιτέχνης εξηγώντας στην ομήγυρη των πρώτων επισκεπτών το «199», μια εμπειρία του σώματος και αναμέτρησης με τη μνήμη και τη συνείδηση.

Σε αυτή την εγκατάσταση, ειδικά διαμορφωμένη για τον εκθεσιακό χώρο, η Ιστορία αποτελεί συνάρτηση διαφόρων μορφών υλικότητας και διαδικασίας της φθοράς. Στην είσοδο του Σφαγείου μία συστάδα κυπαρισσιών ανακαλούν τον πίνακα «Το νησί των νεκρών» (Die Toteninsel) του Αρνολντ Μπέκλιν, έργο-κλειδί στην ιδέα του καλλιτέχνη να συμπυκνώσει μύθους, σύμβολα και ηρωικές απεικονίσεις με τη λειτουργία του χώρου στο παρελθόν και την απώλεια εκατοντάδων ζώων στα Σφαγεία. «Σύμφωνα με τη μυθολογία, ο Κυπάρισσος μετατράπηκε από τον Απόλλωνα σε αειθαλές δέντρο για τον χαμό του αγαπημένου ελαφιού του. Το ότι μπαίνει ένα δέντρο στο σφαγείο, ήθελα να δείξω ότι προϋπάρχει μια σχέση με το άλλο. Και τα στήνω με έναν τρόπο που να μην είναι προγραμματισμένο να θυμίζουν τα κυπαρίσσια σε ξενοδοχεία πολυτελείας. Αλλά να δίνουν μια λαβυρινθώδη αίσθηση αυτής της μικρής κρυψώνας γύρω από το υπόστεγο, όπως στον πίνακα του Μπέκλιν».

Η ΣΥΝΘΕΣΗ. Στην κεντρική αίθουσα, μια σύνθεση από μαρμάρινους  ογκόλιθους, ξύλο και πέτρες προκαλεί τον θεατή να δει το «Ακατάστρεπτο». «Οι μαρμαρόπετρες έχουν στηθεί συνειδητά με έναν τρόπο για να μοιάζουν ότι προϋπήρχαν από πάντα εδώ. Εχω καταλάβει ότι τα έργα που βγαίνουν από το εργαστήριο φρέσκα  είναι σφιγμένα και αναλώσιμα. Ενώ οτιδήποτε δανείζομαι από την πραγματικότητα έχει αβίαστη χάρη. Αυτές τις πέτρες τις είχα δει στο λατομείο όπου έψαχνα να βρω βάθρα για να τοποθετήσω τα προσωπεία και κατέληξα σε αυτό ως αυτόνομο οικοδόμημα. Νομίζω ότι η τυχαιότητα στη ζωή μας επιβραβεύει τη σχέση μας με τα πράγματα. Εχουμε μια μνημειακότητα που ανήκει στη φύση της γλυπτικής που αφορά την υλικότητα του αντικειμένου και την επιμονή της να αντέξει στον χρόνο».

Στους αντικριστούς τοίχους του στενού μικρού θαλάμου του Σφαγείου τα νεκρικά προσωπεία αναμένουν τους θεατές τους: ο  Θόδωρος Κολοκοτρώνης, ο μόνος με ανοιχτά μάτια, χυτευμένος από τον γλύπτη  Λάζαρο Σώχο, ο Κωνσταντίνος Λαγουμιτζής, που απέκτησε αυτό το όνομα επειδή άνοιγε τεράστια λαγούμια και κατατρόπωνε τους Τούρκους, ο βαρόνος φιλέλληνας Φρειδερίκος Εντουαρντ φον Ράινεκ, ο Παναγιώτης Γιατράκος. Απέναντί τους ο Μακρυγιάννης, ο Ιωάννης Μπούκουρης, πρώτος θεατράνθρωπος της Αθήνας, πλούσιος έμπορος και αγωνιστής,  ο Κωνσταντίνος Μπότσαρης, ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης. Ο καλλιτέχνης μιλάει για τις  «μάσκες, που μοιάζουν να συνωμοτούν». Ποιος μπορεί και ποιος καλείται να μας μυήσει στο 1821; Οι πρόγονοι αγωνιστές, οι σύγχρονοι ειδικοί, οι ρομαντικοί καλλιτέχνες; «Από μια ελάχιστη ανάγνωση της ιστορίας της Ελληνικής Επανάστασης και των πρωταγωνιστών της καταλαβαίνουμε ότι ο ένας υπονόμευε τον άλλον. Είναι ήρωες αγωνιστές, αλλά είναι και άνθρωποι που είχαν πάθη. Στις επετείους βέβαια τους βλέπουμε ενωμένους. Κι εδώ φαινομενικά η φιλία ενισχύεται, επειδή είναι κοντά μεταξύ τους. Ομως τους στριμώχνω λίγο ώστε να  υπάρχει μια αμφισβήτηση της φιλίας».

INFO{CR}«199», Ιδρυμα ΔΕΣΤΕ, Σφαγεία της Υδρας, έως 1 Νοεμβρίου 2020