Ηχοδύναμα

Ζούμπιν Μέτα: Οι πλήρεις ηχογραφήσεις με τη Φιλαρμονική του Λος Αντζελες, Decca, 38 cd

Από τη δεκαετία του ’60 μέχρι σήμερα ο Ζούμπιν Μέτα διανύει μία από τις πιο μακρές και εντυπωσιακές διαδρομές στο διεθνές μουσικό στερέωμα. Εδώ και πολλά χρόνια καλλιτεχνικός διευθυντής της Φιλαρμονικής του Ισραήλ, ο Μέτα έχει συνδεθεί με τη σπουδαία αυτή ορχήστρα με τον τρόπο που οι μαέστροι δένονταν με τα σύνολά τους σε παλιότερες εποχές. Τα πρώτα του βήματα έγιναν στη Βιέννη. Υπήρξε ο πρώτος νικητής του βραβείου «Δημήτρης Μητρόπουλος» που είχε θεσπιστεί στη μνήμη του μεγάλου έλληνα αρχιμουσικού λίγο μετά τον θάνατό του. Αργότερα ακολούθησαν σημαντικές τοποθετήσεις και πάντα σταθερές συνεργασίες.

ΠΟΛΥ ΝΕΟΣ ΣΤΟ ΛΟΣ ΑΝΤΖΕΛΕΣ. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει μία: τα χρόνια του ως επικεφαλής της Φιλαρμονικής Ορχήστρας του Λος Αντζελες, που πέρυσι γιόρτασε την πρώτη της εκατονταετηρίδα. Δεν είναι υπερβολή να πει κανείς ότι εκείνα τα χρόνια ίσως είναι τα πιο σημαντικά και του Μέτα αλλά και της Ορχήστρας. Και τώρα, μία έκδοση της Decca, στην οποία και ηχογραφούσε ο Μέτα στα στην περίοδο που βρισκόταν επικεφαλής στο Λος Αντζελες, είναι αφιερωμένη σε αυτήν. Ανέλαβε την ορχήστρα το 1962 για να μείνει μαζί της μέχρι το 1978 ενώ παραμένει μέχρι και σήμερα Conductor Emeritus. Οταν την ανέλαβε έσπασε το ρεκόρ του νεότερου μαέστρου που έγινε ποτέ διευθυντής μεγάλης αμερικανικής ορχήστρας. Ο πιο σπουδαίος από του προκατόχους του εκεί ήταν ο Οτο Κλέμπερερ, που, όμως, με την πνευματική στρουκτούρα που διέθετε, ένιωθε, όπως ο ίδιος έλεγε, ότι στο Λος Αντζελες βρισκόταν σε «πνευματική έρημο». Αφησε όμως ξεκάθαρο στίγμα και στον ήχο και στο προσωπικό της Ορχήστρας.

Η δεκαετία του 1970 υπήρξε η «χρυσή» εποχή των ηχογραφήσεων: οι τεχνικές βελτιώσεις ήταν πια ολοκληρωμένες σε τέτοιο βαθμό και σε ολόκληρο το φάσμα της δισκογραφικής παραγωγής που έχει κανείς συχνά την αίσθηση ότι εκείνα τα επίπεδα ουδέποτε ξεπεράστηκαν. Γι αυτόν ακριβώς τον λόγο, όμως, υπήρξε, ήδη από τα μισά της προηγούμενης δεκαετίας, «υπερπαραγωγή» στο κύριο συμφωνικό (και όχι μόνον) ρεπερτόριο, με πρωταγωνιστές τους μεγάλους αρχιμουσικούς – ιερά τέρατα και τις κορυφαίες ορχήστρες της εποχής. Τότε, ούτε ο Μέτα λογαριαζόταν ακόμα ένας από αυτούς – ήταν ακόμα πολύ νέος, αλλά ούτε και η Ορχήστρα περιλαμβανόταν μεταξύ των «Big Five» της Αμερικής: Το Κλίβελαντ, η Φιλαδέλφεια, το Σικάγο, η Βοστώνη και η Νέα Υόρκη ήταν μια δική τους κατηγορία στις ΗΠΑ και ως τέτοια λογιζόταν και διεθνώς. Η Δυτική Ακτή δεν εκπροσωπούνταν σε αυτήν. Ομως, το Λος Αντζελες, όπως και ο Μέτα, είχαν κάτι άλλο: μία εκπληκτική φρεσκάδα, χωρίς ποτέ να χάνουν την εικόνα της «βαριάς» ορχήστρας. Είχαν επίσης την εντοπιότητα του Χόλιγουντ που αποδείχθηκε «ο άσος στο μανίκι»: ηχογράφησαν μεταξύ άλλων τις συμφωνικές σουίτες από τον «Πόλεμο των Αστρων», ενώ το Αντατζιέτο από την Πέμπτη Μάλερ τους χρησιμοποιήθηκε στον «Θάνατο στη Βενετία».

ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΣΟΛΤΙ. Ο Μέτα και το Λος Αντζελες πέτυχαν ένα αποκλειστικό δισκογραφικό συμβόλαιο, το ένα από τα δύο της DECCA στις ΗΠΑ μαζί με το Σικάγο. Το Σικάγο ήταν Big Five. Και εκεί έγινε όλο το «βαρύ ρεπερτόριο» υπό τον Γκέοργ Σόλτι: ο Μπετόβεν, ο Μπραμς, ο Μπρούκνερ σε πλήρεις κύκλους, αλλά και πολλοί άλλοι συνθέτες. Σε αυτούς τους μακροχρόνιους σχεδιασμούς, στον Μέτα και το Λος Αντζελες αναλογούσαν μεμονωμένα έργα και όχι μεγάλοι κύκλοι. Αλλά υπάρχει παρασκήνιο: το 1960 ο Σόλτι είχε υπογράψει στο Λος Αντζελες πριν πάει στο Σικάγο. Θα ξεκινούσε το 1963. Δεν το ανέλαβε όμως ποτέ: παραιτήθηκε το 1961 όταν το διοικητικό συμβούλιο διόρισε τον 26χρονο Μέτα βοηθό διευθυντή χωρίς να έχει ρωτήσει τον Σόλτι. Αυτό άλλαξε την ιστορία της δισκογραφίας στην Αμερική. Ο Μέτα, μέσα σε ένα βράδυ, «κληρονόμησε» το Λος Αντζελες στα 26 του χρόνια. Εκει ηχογράφησε κυρίως, έργα δίπλα στο «πρώτο ρεπερτόριο», που, επίσης, είχαν σημαντικές απαιτήσεις από τον ήχο της ορχήστρας: το Λος Αντζελες είχε βρει πια τον δικό του εκπληκτικό ήχο και η εταιρεία, δικαίως, πίστευε σε αυτόν. Αυτά ήταν τα κύρια κριτήρια που διαμόρφωσαν έναν κατάλογο που είναι, από κάθε άποψη, εξαιρετικός. Υπάρχουν εδώ αληθινά διαμάντια. Επί δύο σχεδόν δεκαετίες, ο Μέτα και η ορχήστρα του έγραψαν ένα εντυπωσιακό κεφάλαιο στην ιστορία της αμερικανικής δισκογραφίας, που τώρα, για πρώτη φορά, βρίσκεται συγκεντρωμένο εδώ όπου μπορεί κανείς να χαρεί σπουδαίες ηχογραφήσεις με τον χαρακτηριστικό δυναμικό, καθαρό, βαρύ αλλά και στρογγυλό συμφωνικό ήχο που μόνον οι μεγάλες αμερικανικές ορχήστρες μπορούν να παράξουν.