Η «συριοποίηση» {LF}της Λιβύης προ των πυλών

Είναι ένας όρος που έρχεται από την πλέον πολύπαθη χώρα της Μέσης Ανατολής για να περιγράψει την κατάσταση στην πλέον πολύπαθη της Βόρειας Αφρικής: Η Λιβύη, λένε οι αναλυτές, οδεύει προς τη «συριοποίησή» της. Ο όρος όμως δεν περιγράφει μόνο μια κατάσταση. Περιγράφει και την ανησυχία εκείνων που βλέπουν όχι μόνο να αποσταθεροποιείται μια χώρα, και επομένως και η ευρύτερη περιοχή, αλλά επιπλέον να αποσταθεροποιείται κάτω από το καθεστώς της διπλής τουρκορωσικής κυριαρχίας. Πώς όμως έφτασε η Λιβύη σε αυτό το σημείο, το σημείο της «αποσάθρωσης» όπως σημειώνει η «Monde», εννέα χρόνια από την πτώση του καθεστώτος Καντάφι;

Οπως πάντα, ένα μέρος της απάντησης θα πρέπει να αναζητηθεί στη στάση της Δύσης. Στη διάρκεια αυτών των χρόνων, η Ευρώπη και οι ΗΠΑ δεν ενδιαφέρονταν παρά για τρία πράγματα: το πετρέλαιο, την τρομοκρατία και τη μετανάστευση. Ηταν μια τριπλή εμμονή, γράφει η γαλλική εφημερίδα, που θόλωσε τον ορίζοντά τους. Κι ο λόγος είναι πως και σε αυτά τα τρία μέτωπα τα πράγματα εξελίσσονταν μάλλον σε θετική κατεύθυνση: το πετρέλαιο είχε αρχίσει να ρέει ξανά από τον Σεπτέμβριο του 2016, η τρομοκρατία είχε δεχτεί ένα ισχυρό πλήγμα την ίδια χρονιά τόσο στη Βεγγάζη όσο και στη Σύρτη, ενώ οι μεταναστευτικές ροές είχαν μειωθεί μετά τις μυστικές συμφωνίες του 2017 ανάμεσα στην ιταλική κυβέρνηση και στους αντάρτες της Τριπολίτιδας.

Ενδεχομένως τα πράγματα θα είχαν εξελιχθεί διαφορετικά εάν η Δύση δεν αδιαφορούσε απέναντι στη φιλοδοξία του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ να κατακτήσει όλα τα λιβυκά εδάφη έως την Ανατολική Κυρηναϊκή. Αλλοτε στενός σύμμαχος του Καντάφι, ο Χαφτάρ πέρασε δυο δεκαετίες εξορίας στις Ηνωμένες Πολιτείες πριν επιστρέψει στη Λιβύη το 2011 για να συμμετάσχει στην ανατροπή του δικτάτορα. Ο Χαφτάρ δημιούργησε τότε ένα πολιτικό κεφάλαιο, πρώτον επειδή πολέμησε τους τζιχαντιστές και δεύτερον επειδή άνοιξε τις κάνουλες του πετρελαίου.

Πιθανότατα, το πολιτικό του κεφάλαιο θα γινόταν ακόμη μεγαλύτερο εάν συνόδευε αυτή τη στρατιωτική δράση και με μια πολιτική κρίση που θα του άνοιγε τις πόρτες στην κυβέρνηση εθνικής συμφωνίας του Φαγέζ αλ Σαράζ, η οποία συγκροτήθηκε το 2016 με τη διαμεσολάβηση του ΟΗΕ. Αλλά ο επικεφαλής του «Εθνικού Στρατού της Λιβύης», όπως είχε ονομάσει ο ίδιος ο Χαφτάρ τις δυνάμεις του, κατήγγειλε χωρίς καμία πραγματική βάση τον Σαράζ ως «όμηρο των τρομοκρατών» για να πάρει και πάλι το όπλο του έχοντας την ανοικτή υποστήριξη των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, της Σαουδικής Αραβίας και της Αιγύπτου και παρασκηνιακά της Γαλλίας, αλλά και των ΗΠΑ, που του πίστωναν τον ρόλο του στα μέτωπα του πετρελαίου και της τρομοκρατίας.

Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ. Σε αυτό το παρασκηνιακό πράσινο φως εντοπίζει η «Μonde» την αρχή της κρίσης ή την αρχή της αρχής της «συριοποίησης». Ασφαλώς υπάρχουν και διαφορές ανάμεσα στις δυο χώρες. Το Ιράν, για παράδειγμα, είναι απόν στη Βόρεια Αφρική και μαζί του είναι απούσα και η θρησκευτική παράμετρος σουνιτών –  σιιτών, ενώ απουσιάζει και ένας αλυτρωτισμός που στη Συρία είναι παρών με τους Κούρδους. Οπως στη Συρία όμως, έτσι και στη Λιβύη είναι παρόντες οι Ρώσοι και οι Τούρκοι.

Είναι στην αγκαλιά αυτών των δεύτερων που έπεσε ο Σαράζ για να προστατευτεί από την επίθεση του Χαφτάρ. Και είναι αυτή η ανάγκη για προστασία που έδωσε στην Τουρκία την ευκαιρία να παίξει τον ρόλο της περιφερειακής δύναμης με ρόλο τόσο στη Μαύρη Θάλασσα όσο και στην Ανατολική Μεσόγειο και στο Αιγαίο. Κάπως έτσι ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επιστράτευσε ακόμη και το οθωμανικό παρελθόν για να δικαιολογήσει τον ρόλο του: «Σε αυτά τα χώματα», έχει πει, «οι πρόγονοί μας έχουν γράψει Ιστορία». Μόνο που η Ιστορία εξακολουθεί να γράφεται.