Ο ΦΠΑ ήταν πάντα κρυφός φόρος – καιρός να τον περικόψουμε

Τα νέα για τα σχέδια της κυβέρνησης εμφανίστηκαν, όπως κάνουν πάντα αυτές τις μέρες, σε μια ιδιωτική ενημέρωση και έλεγαν ότι ο υπουργός Οικονομικών Ρίσι Σουνάκ σκοπεύει να μειώσει τον ΦΠΑ από 20% σε 17% ως έκτακτο μέτρο για την τόνωση των δαπανών και την ενίσχυση της μετά τον COVID οικονομίας. Πρέπει να σημειώσουμε, πριν από οτιδήποτε άλλο, ότι αυτό πρέπει να είναι ένα σχέδιο στη διαδικασία παρά στο τελικό έγγραφο. Οπως γνωρίζει οποιοσδήποτε, η πρώτη αρχή του ΦΠΑ είναι ότι θα πρέπει να μπορείτε να τον υπολογίζετε στο μυαλό σας, όταν στέκεστε στο κατώφλι κάποιου καταστήματος, για να ξέρετε πόσο θα κοστίσει όταν θα τους παραγγείλετε ένα προϊόν.

Είμαι ακριβώς της ίδιας ηλικίας με τον ΦΠΑ. Παρουσιάστηκε το 1973, όταν το Ηνωμένο Βασίλειο προσχώρησε στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα, για να αντικαταστήσει τον φόρο αγορών, ο οποίος είχε δομηθεί με πολύ πιο προοδευτικό τρόπο – ο συντελεστής του αυξανόταν ανάλογα με την πολυτέλεια του αγαθού στο οποίο επιβαλλόταν. Ετσι, παρόλο που ο παλιότερος φόρος των αγορών ήταν ακόμη έμμεσος, έπεφτε περισσότερο στους ώμους των πλουσίων. Με την καθιέρωση του ΦΠΑ οι τιμές εναρμονίστηκαν – με ορισμένες εξαιρέσεις, αγαθά όπως φαγητό ή παιδικά παπούτσια με μηδενική ή χαμηλότερη τιμή – κι έτσι το βάρος έπεσε εξίσου σε όλους. Αυτό τον έκανε οπισθοδρομικό, και όσο υψηλότερος είναι ο συντελεστής ΦΠΑ τόσο πιο οπισθοδρομικός είναι. Η ΕΕ, με την πάροδο του χρόνου, έθεσε ένα ελάχιστο όριο στο επίπεδο του 15%, εκτός από ειδικές περιστάσεις.

Ο ΦΠΑ στα πρώτα του χρόνια ήταν μια πρόδηλη δήλωση πολιτικής πρόθεσης: Οι υπουργοί Οικονομικών των Εργατικών κράτησαν το βασικό ποσοστό πολύ χαμηλό και στη συνέχεια άρχισαν να αυξάνουν το ποσοστό για είδη πολυτελείας. Υπουργοί των Συντηρητικών στη συνέχεια αναλάμβαναν δράση για να εναρμονίσουν τους φόρους αυτούς. Ωστόσο, βέβαια, το όλο θέμα σήμαινε ότι η προσπάθεια αυτή θα φόρτωνε τον γενικό πληθυσμό με έναν φόρο που είχε σταθμιστεί προηγουμένως για όσους είχαν πιο ευρείς ώμους (πιο υψηλά εισοδήματα).

Από το 2011, ο ΦΠΑ διαμορφώθηκε στο 20%, το υψηλότερο ποσοστό από τη δημιουργία του, που μάλιστα τέθηκε σε ισχύ χωρίς ουσιαστική διαφωνία. Είναι ο μοναδικός κρυφός φόρος που δεν φαίνεται να ενοχλεί. Αντιπροσωπεύει σχεδόν το ένα πέμπτο του συνόλου των φορολογικών εσόδων, που σημαίνει ότι αποτελεί ένα σημαντικό χαρακτηριστικό της οικονομικής ζωής όλων, τόσο πολιτικοποιημένος όσο και ο φόρος εισοδήματος, αλλά χωρίς να αμφισβητείται. Το γεγονός ότι ένας υπουργός των Συντηρητικών ετοιμάζεται να τον μειώσει σηματοδοτεί κάτι σημαντικό που ίσως γνωρίζαμε ήδη: ότι στην πραγματικότητα ένας Συντηρητικός υπουργός δεν έχει τίποτα στο μανίκι του μετά τον COVID-19 που δεν έχει ήδη δοκιμάσει ένας υπουργός των Εργατικών. Ολες οι γάτες είναι γκρίζες στο σκοτάδι και όλες οι κυβερνήσεις είναι κεϊνσιανές σε μια κρίση.

H Ζοe Williams είναι αρθρογράφος της «Guardian»