Ο ιστορικός του «Αντι-διαφωτισμού»

Το αναγνωστικό κοινό της Ελλάδας τον γνωρίζει από ένα βιβλίο, ειδικού ωστόσο φορτίου: τον «Αντι-διαφωτισμό» (εκδ. Πόλις, 2009, μτφ. Aννα Καρακατσούλη). Σε αυτό ο ιστορικός εβραϊκής καταγωγής Ζέεβ Στέρνχελ, που έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 85 ετών, αποτύπωνε τη «βιογραφία» του κινήματος που γεννήθηκε στα τέλη του 18ου αιώνα, εναντίον του ορθολογισμού και της οικουμενικότητας. «Σύμφωνα με τους αντι-διαφωτιστές, ο ορθολογισμός είναι η ρίζα κάθε κακού: οδηγεί στον υλισμό, στην ανόσια ιδέα ότι ο άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τον κόσμο, θανατώνει τα ένστικτα και τη ζωτική ορμή, καταστρέφει τους δεσμούς βάσει των οποίων συγκροτούνται οι εθνικές κοινότητες».

Για να φτάσει σε αυτό το βιβλίο, όπως και στα άλλα που έγραψε για τον εθνικισμό στη Γαλλία, την ιδεολογία της παρακμής και τους κλασικούς του Διαφωτισμού, βασίστηκε στις εμπειρίες του – εμπειρίες ενός ανθρώπου που έζησε τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ως έφηβος. Γεννήθηκε στο Przemyl της Πολωνίας το 1935 και κατόρθωσε να επιβιώσει από τους ναζιστικούς διωγμούς με τη βοήθεια δύο καθολικών πολωνικών οικογενειών. Με τη λήξη του πολέμου εγκαταστάθηκε στη Γαλλία, πήγε σε γαλλικό σχολείο και, όπως λέει ο ίδιος, ανακάλυψε με ενθουσιασμό τις αρχές της ελευθερίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του κοσμικού κράτους, τις οποίες υπηρετούσε και μετέδιδε με πίστη και αφοσίωση η γαλλική δημόσια εκπαίδευση. Το 1951 μετανάστευσε στο Ισραήλ, εργάστηκε σε κιμπούτς και σπούδασε Ιστορία και Πολιτικές Επιστήμες στο Eβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ. Eκανε μεταπτυχιακές σπουδές στο Παρίσι, στο Ινστιτούτο Πολιτικών Επιστημών, όπου και εκπόνησε τη διδακτορική του διατριβή. Υπήρξε άλλωστε επί σειρά ετών καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ (έδρα Λεόν Μπλουμ).

Τον είχαμε συναντήσει το 2011 κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα για την ομιλία του περί του αντι-διαφωτισμού (στο κοινό μάλιστα τον είχε παρουσιάσει ο συνάδελφος Μιχάλης Μητσός). Ηταν και τότε μια περίοδος που η γοητεία του ανορθολογισμού διαπερνούσε οριζόντια τις τάξεις των ψηφοφόρων μετρώντας οπαδούς. Οι ευρωπαίοι πολιτικοί, αν ενθυμείστε, «υπάκουαν στις εντολές της Γκόλντμαν Σακς» και το ελληνικό φιλότιμο γινόταν πολιτικό επιχείρημα απέναντι στους Ευρωπαίους. «Ο λαϊκισμός θριαμβεύει, όταν οι υπόλοιπες δυνάμεις δεν απαντούν πολιτικά» έλεγε στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ» τότε ο Ζέεβ Στέρνχελ. Και υποδείκνυε ένα ζήτημα που θα μας απασχολούσε στα χρόνια που ακολούθησαν. «Ο αντιμεταναστευτικός λόγος είναι ένα άλογο που καβαλάνε πολλοί. Ακόμη και πολιτικοί του Κέντρου δεν μπορούν να χωνέψουν τη λεγόμενη απώλεια της εθνικής ταυτότητας. Τι συμβαίνει όμως; Πολύ απλά, σ’ αυτό το γήπεδο κερδίζει σε αξιοπιστία η Δεξιά, επειδή υπερασπίζεται καλύτερα την αντίληψη ότι τα ουσιώδη προβλήματα δεν είναι υλικά αλλά πολιτισμικά… Μεταξύ της επιλογής να δούμε την Ακροδεξιά σαν τρέλα ή σύμπτωμα, το δεύτερο είναι πιο υγιές».