Η σοσιαλδημοκρατία της Πηνελόπης

Αν η σοσιαλδημοκρατία ήταν γυναίκα, θα την έλεγαν Πηνελόπη. Ο σύζυγός της λείπει σε έναν πόλεμο από τον οποίο κανείς δεν ξέρει αν θα επιστρέψει ποτέ. Η Πηνελόπη τον περιμένει στωικά, η αυλή της όμως όλο και γεμίζει με μνηστήρες. Ο καθένας έχει τον τρόπο του να την προσεγγίσει – κι εκείνη καθυστερεί, ράβει και ξηλώνει το πλεκτό της δέκα χρόνια, μπας και τον δει να επιστρέφει. Οσο εκείνος αργεί, η θέση της όλο και δυσκολεύει. Οι υποψήφιοι να τον αντικαταστήσουν είναι πολύ επίμονοι.

ΣΤΡΑΜΜΕΝΗ ΣΤΟ ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ. Ο γαλάζιος μνηστήρας είναι φρέσκος: για τη ΝΔ αυτή η διεκδίκηση είναι λίγο πολύ πρωτόγνωρη – για το κόμμα, όχι για την κυβέρνηση. Αυτή αριθμεί μπόλικους υπουργούς και υφυπουργούς με σοσιαλδημοκρατικές ρίζες, οι οποίοι τοποθετήθηκαν στις θέσεις τους όχι λόγω παραδοσιακών σχέσεων με τη συντηρητική παράταξη, αλλά ως επιλογές του ίδιου του Κυριάκου Μητσοτάκη. Η πανδημία άνοιξε ακόμα περισσότερο το επικοινωνιακό παράθυρο διεύρυνσης προς τα κεντροαριστερά. Και αυτό το παράθυρο, της έγκαιρης κρατικής επέμβασης ενσωματώθηκε και στην οικονομία: ο Πρωθυπουργός τόνισε πολλές φορές πως η γνώμη του για το Εθνικό Σύστημα Υγείας έχει αλλάξει μετά την πρώτη φάση της πανδημίας, γι’ αυτό σκοπεύει να το στηρίξει, έδωσε ιδιαίτερη σημασία στο πρόγραμμα ανάπτυξης και αλληλεγγύης για την Αυτοδιοίκηση (με το χαρακτηριστικό όνομα «Αντώνης Τρίτσης»), διατείνεται πως τα ευρωπαϊκά κονδύλια θα χρησιμοποιηθούν για τις ανάγκες των πολιτών και παράλληλα επιχειρεί να εφαρμόσει και περιβαλλοντική ατζέντα.

Δημόσιος τομέας, αλληλεγγύη, Αυτοδιοίκηση και περιβάλλον είναι μόνο κάποια από τα παραδείγματα που φέρνουν τη σοσιαλδημοκρατία ένα βήμα πιο κοντά στο κυβερνών κόμμα. Οχι πως ξαφνικά θα δει κανείς τον Μητσοτάκη να χρησιμοποιεί τσιτάτα του Ανδρέα Παπανδρέου – πιο δύσκολα, βέβαια, θα αντισταθεί στα συνθήματα της εκσυγχρονιστικής περιόδου του ΠΑΣΟΚ. Η «στροφή» της ΝΔ, ωστόσο, βασίζεται κατά κύριο λόγο στις μεταγραφές, όσες έγιναν και ενδεχομένως γίνουν στον αναμενόμενο ανασχηματισμό. Στόχος είναι η πολιτική δεξαμενή που ακούει τον Μητσοτάκη, ακόμα κι αν δεν τον ψηφίζει. Τους περισσότερους πιστεύουν πως τους έχουν κερδίσει. Αυτοί όμως που ακόμα αντιστέκονται μπορεί να κρίνουν μια πιθανή αυτοδυναμία, να αυξήσουν ή να μειώσουν την πιθανότητα συνεργασιών στις επόμενες εκλογές.

ΔΙΕΥΡΥΝΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΒΙΩΣΗ. Η Κεντροαριστερά, όμως, δεν έχει μόνο το πρόσωπο στο οποίο ποντάρει ο Μητσοτάκης. Μπορεί να άργησε, όμως ο ΣΥΡΙΖΑ κατάλαβε πως διεκδικούσε την Πηνελόπη λάθος. Ανακάλυψε πως η δική του διεύρυνση δεν μπορεί να βασίζεται στις μιμήσεις του ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ – πρέπει να έχει, τουλάχιστον, το πρόσχημα μιας συνεδριακής διαδικασίας. Η σοσιαλδημοκρατία στην οποία απευθύνεται η Κουμουνδούρου είναι αυτή που πιστεύει στη συνεργασία των προοδευτικών δυνάμεων, με τον ΣΥΡΙΖΑ στο κέντρο της προσπάθειας. Αντικαθιστώντας, λένε οι πιο προωθημένοι, το κόμμα – κορμό της Δημοκρατικής Παράταξης.

Αυτού του είδους η πολιτική εμπνέεται έντονα και από το «παλιό ΠΑΣΟΚ, το ορθόδοξο». Οχι σε επίπεδο συμβόλων, τα οποία ακόμα ο ΣΥΡΙΖΑ δεν μπορεί να αξιοποιήσει παρά μόνο συνειρμικά, αλλά σε επίπεδο ιδεολογικών διαχωρισμών: η αντίθεση μεταξύ Αριστεράς και Δεξιάς έχει στόχο να εγείρει αντι-δεξιά αντανακλαστικά στους παλιούς πασόκους, ενώ η ισχυρή αρχηγοκεντρική δομή του κόμματος είναι ίσως το μόνο πράγμα που το συνδέει, ακόμα και μετά την ήττα, με την εποχή της παντοδυναμίας των ηγετών, η οποία ταυτίστηκε σχεδόν αναπόφευκτα με το ΠΑΣΟΚ και τον Παπανδρέου. Η σημασία της διεύρυνσης για την επιβίωση του ΣΥΡΙΖΑ είναι ζωτική και γίνεται εμφανείς στην επίσπευση των διαδικασιών που αποφάσισε ο Τσίπρας.

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΙΔΕΕΣ. Και ο Οδυσσέας; Τι γίνεται με τον Οδυσσέα; Αν η μετάβαση του ΣΥΡΙΖΑ γίνει με τρόπο διαφορετικό από αυτόν που γίνεται σήμερα, απειλεί και τον ζωτικό χώρο του πιο παραδοσιακού εκφραστή της Κεντροαριστεράς στην Ελλάδα. Το Κίνημα Αλλαγής διατείνεται πως εκφράζει την ανανεωμένη, «έξυπνη» σοσιαλδημοκρατία, την οποία συνδυάζουν με την κυβερνητική εμπειρία των στελεχών του. Το θετικό της προσπάθειας είναι ότι μπορεί να προσφέρει στους ψηφοφόρους του τα καλύτερα από τους δύο κεντροαριστερούς κόσμους που διεκδικούν οι αντίπαλοί του: τη μεταρρυθμιστική κληρονομιά και τις νέες ιδέες αφενός, τα ορίτζιναλ σύμβολα και τον πράσινο ήλιο από την άλλη – και όλα αυτά σε ένα νέο πλαίσιο, που θα επιτρέψει τη δημιουργία ενός τρίτου, μικρότερου πόλου. Τα κακά νέα είναι πως, στην προσπάθεια να κερδίσουν όσους κεντρώους δεν ικανοποιεί ο Μητσοτάκης και όσους δεν θέλουν να ξαναψηφίσουν ΣΥΡΙΖΑ, ενδεχομένως δεν πείσουν απόλυτα ούτε τους μεν ούτε τους δε. Σε ευρωπαϊκό πλαίσιο, πάντως, η λύση που προσφέρει το Κίνημα Αλλαγής βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην αλλαγή που σταδιακά παρατηρείται στα μεγαλύτερα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα, αυτά που τα προηγούμενα χρόνια περιπλανήθηκαν σε πιο ριζοσπαστικές λύσεις. Πλέον κι αυτά στρέφονται σε πιο μετριοπαθείς επιλογές. Ακόμα και στο SPD: παρότι η νέα ηγεσία του οποίου απέδιδε την πτώση του κόμματος στην συμμετοχή στον Μεγάλο Συνασπισμό με το CDU της Ανγκελα Μέρκελ, φαίνεται πως θα «κατεβάσει» τον σημερινό υπουργό Οικονομικών Ολαφ Σόλτς στη μάχη της καγκελαρίας.

Τρία κόμματα, τρεις διαφορετικές οπτικές πάνω στον ίδιο πολιτικό χώρο – η σοσιαλδημοκρατία είναι η Πηνελόπη, γιατί με τον έναν ή τον άλλον τρόπο αυτή αποφασίζει ποιος θα κυβερνήσει την Ιθάκη.