Ενας νέος διχασμός

Οπως είναι ίσως γνωστό, η Ευρωπαϊκή Ενωση επεξεργάζεται ένα νέο Ευρωπαϊκό Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου. Υπολογίζεται ότι θα έχει ολοκληρωθεί μέσα στο β’ εξάμηνο του 2020.

Στο πλαίσιο των σχετικών διαβουλεύσεων, ο αρμόδιος αναπληρωτής υπουργός Γ. Κουμουτσάκος απέστειλε επιστολή στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή με τις ελληνικές απόψεις.

Η επιστολή απευθύνεται στον αντιπρόεδρο της Επιτροπής Μ. Σχοινά και στην αρμόδια επίτροπο Ιλβα Γιόχανσον.

Η κυβέρνηση προτείνει να περιληφθεί στο νέο Σύμφωνο μια «ρήτρα έκτακτης ανάγκης», η οποία να ενεργοποιείται σε περίπτωση «ενδεχόμενης έκτακτης κατάστασης ή μεταναστευτικής κρίσης».

Τίποτα το εξωφρενικό, το παράλογο ή το ασυνήθιστο. Ολα τα διεθνή σύμφωνα συνηθίζουν να περιλαμβάνουν τέτοιες ρήτρες για την περίπτωση που προκύψει κάτι απρόβλεπτο ή απροσδόκητο.

Την ελληνική πρόταση άλλωστε συνυπογράφουν άλλες δύο χώρες της λεγόμενης «πρώτης γραμμής», η Βουλγαρία και η Κύπρος.

Η Επιτροπή παρέλαβε την επιστολή και όπως είναι φυσιολογικό περιμένει να ολοκληρωθούν οι διαβουλεύσεις ώστε να διαμορφωθούν οι τελικές προβλέψεις.

Πριν απαντήσουν όμως στην επιστολή οι αποδέκτες της απάντησε… ποιος; Ο βουλευτής και αρμόδιος τομεάρχης του ΣΥΡΙΖΑ Γ. Ψυχογιός. Για την ακρίβεια, «απάντησε μη ερωτώμενος».

Και τι είπε; Οτι η πρόταση της ελληνικής κυβέρνησης «παραβιάζει το Δίκαιο της Θάλασσας, την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου αλλά και κάθε έννοια νομιμότητας» (7/6).

Δεν ξέρω τι αντιλαμβάνεται κανείς ως νομιμότητα. Αλλά το Σύμφωνο που συζητούν στην Ευρωπαϊκή Ενωση θα διαμορφώσει τη νομιμότητα και γι’ αυτό άλλωστε το συζητούν. Πώς γίνεται να παραβιάζει προκαταβολικά τη νομιμότητα που καλείται να διαμορφώσει;

Κι άλλωστε για ποια νομιμότητα μιλάμε;

Ο Ψυχογιός και άλλοι αντιτείνουν μια «πολιτική ένταξης» των μεταναστών. Λίγα εικοσιτετράωρα νωρίτερα, η Μη Κυβερνητική Οργάνωση Solidarity Now διαμαρτυρόταν επειδή η Ελλάδα δεν διαθέτει «πραγματικό σχέδιο ένταξης για τους πρόσφυγες» (3/6).

Δεν ξέρω από πού συνάγεται ότι η Ελλάδα οφείλει να έχει ένα σχέδιο ένταξης ή ενσωμάτωσης των μεταναστών στην ελληνική κοινωνία. Δεν ξέρω ποιος το αποφάσισε, ούτε πότε. Δεν ξέρω πόσους καλείται να ενσωματώσει, ούτε πώς, ούτε πού, ούτε ποιους.

Δεν ξέρω αν οι πολίτες αυτής της χώρας έχουν διατυπώσει με κάποιον θεσμικό και συντεταγμένο τρόπο τη γνώμη τους, αν έχουν εκφράσει τη συμφωνία τους ή τη συγκατάθεσή τους, αν έχουν δεχτεί να επωμιστούν το βάρος του σχεδίου.

Γενικά δεν λέω αν χρειάζεται ή δεν χρειάζεται μια τέτοια πολιτική.

Λέω απλώς ότι τέτοια νομιμότητα ή δέσμευση της πολιτείας δεν μπορεί να προκύψει ερήμην των πολιτών της. Εξ όσων γνωρίζω, ζούμε σε δημοκρατία.

Η μετανάστευση άλλωστε δεν είναι φυσικό φαινόμενο. Αφορά ανθρώπους. Οι οποίοι για να ενσωματωθούν σε μια κοινωνία χρειάζεται να το θέλουν ασφαλώς εκείνοι αλλά να το θέλει κι η κοινωνία.

Το Μεταναστευτικό όμως αναγορεύεται περίπου σε αναπότρεπτο πεπρωμένο ή σε αναπόφευκτο δεδομένο. Διότι «δεν μπορεί η Ελλάδα στη γεωγραφική θέση που βρίσκεται να νομίζει ότι ως διά μαγείας θα γλιτώσει από μεταναστευτικές και προσφυγικές ροές. Αυτό πρέπει να το καταλάβει ο ελληνικός λαός» (Δ. Χριστόπουλος, 10/5).

Αρα; Αφρίζει, ξαφρίζει, θα το φας!

Μόνο που πίσω από κάθε «ιστορική αναγκαιότητα» κρύβεται συνήθως ένα ιδεολογικό στερεότυπο ή απλώς μια ανομολόγητη ιδεοληψία. «Η Ελλάδα έχει ανάγκη τουλάχιστον ένα εκατομμύριο πρόσφυγες για να αντιμετωπίσει την πληθυσμιακή κατάρρευση» διαπίστωνε προ καιρού ο Α. Λιάκος (20/2).

Οι σκέψεις αυτές μάλιστα δεν είναι μόνο εγχώριες. Η μετανάστευση ως λύση έχει φορεθεί και αλλού.

«Η μετανάστευση είναι το μέλλον του Γηραιού Κόσμου (…) όλοι οι αναλυτές κάνουν αυτή τη στοιχειώδη διαπίστωση, αλλά οι πολιτικοί μας δεν θέλουν να το αποδεχτούν για ταπεινούς εκλογικούς υπολογισμούς» έλεγε ο Enzo Traverso ήδη από το 2017 (Enzo Traverso, Les nouveaux visages du fascisme, Εκδόσεις Textuel, Παρίσι 2017).

Ο υπαινιγμός είναι προφανής. Μια αξιόλογη μεταναστευτική εισροή θα άλλαζε τους πολιτικούς συσχετισμούς στο εσωτερικό των ευρωπαϊκών κοινωνιών και οι κυρίαρχοι συντηρητικοί σχηματισμοί δεν το θέλουν.

Τηρουμένων των αναλογιών, το επιχείρημα είναι της ίδιας ποιότητας με το ακροδεξιό κατασκεύασμα περί σχεδίου «αντικατάστασης των πληθυσμών» μέσω της μετανάστευσης.

Για να είμαι ειλικρινής , δεν πιστεύω ότι η Αριστερά σκέφτεται ή πολιτεύεται με τέτοια υστεροβουλία.

Ούτως ή άλλως τα δημογραφικά στοιχεία είναι μεσοπρόθεσμα τόσο συντριπτικά γι’ αυτήν ώστε θα έπρεπε να μετακομίσει στην Ευρώπη η μισή Ανατολία για να τα πατσίσει. Κι άλλωστε τα λαϊκά στρώματα στα οποία (υποτίθεται) απευθύνεται έχουν ίσως την πιο σκληρή αντι-μεταναστευτική στάση.

Από την άλλη όμως υπάρχει αναμφισβήτητα μια στρεβλή αξιολόγηση και μια επιπόλαια υποτίμηση του προβλήματος. Διότι το Μεταναστευτικό δεν είναι πια ανθρωπιστικό, ιδεολογικό ή δικαιωματικό ζήτημα. Ούτε είναι θέμα «να βρούμε δέκα δυστυχισμένους να μαζεύουν φτηνά τα ροδάκινα».

Είναι εάν βαθύ κοινωνικό, ταυτοτικό και πολιτισμικό πρόβλημα, ένα μέτρο κοινωνικής συνοχής και εθνικής ασφάλειας, το οποίο αναστατώνει και τέμνει όλες τις ευρωπαϊκές κοινωνίες.

Τον «μακρύ 19ο αιώνα» η Γηραιά Ηπειρος διχάστηκε για το έθνος (1789-1918). Τον «βραχύ 20ό αιώνα» συγκρούστηκε για τη δημοκρατία (1917-1989). Τις πρώτες δεκαετίες του 21ου αιώνα το Μεταναστευτικό εξελίσσεται στη διαχωριστική γραμμή ενός νέου ευρωπαϊκού διχασμού.

Δεν χρειάζεται καν να μετρήσω με ποια πλευρά θα στοιχηθούν οι περισσότεροι. Μπορεί η Ευρώπη να μη γίνει τελικά φρούριο (κι ευτυχώς…) αλλά θα έχει σύνορα που θα την προστατεύουν.

Υπό αυτή την έννοια εκείνο που παίζεται με το Μεταναστευτικό και το Προσφυγικό δεν είναι το όριο ρατσισμού ή ξενοφοβίας ενός λαού, δεν είναι κάποιο όχημα της Ακροδεξιάς ή της Ακροαριστεράς, δεν είναι καν οι αγαθές προθέσεις κάθε ψυχόπονου ανθρώπου. Παίζεται η θέση της Ελλάδας στη νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική και θα έλεγα ότι είναι κορυφαίο εθνικό φάουλ να τη σπρώχνουν ορισμένοι στο περιθώριο.