Το γερμανικό παράδειγμα δείχνει μέτρα…

Στα τέλη του 2008 όταν αμέριμνοι στην Ελλάδα «αγναντεύαμε» το μέλλον και επεξεργαζόμασταν το δίλημμα, όχι αν αλλά πόσο θα αυξήσουμε τη μισθολογική δαπάνη στο Δημόσιο, θεωρώντας δεδομένο ότι η οικονομία μας είναι «θωρακισμένη», σε άλλες χώρες όπως η Γερμανία έπαιρναν εγκαίρως μέτρα.

Είχαν ήδη άλλωστε από τις αρχές του συγκεκριμένου έτους φανεί τα πρώτα προβλήματα στις τράπεζές τους, ενώ θεωρούνταν θέμα χρόνου να επεκταθούν και στα κυρίαρχα δημοσιονομικά μεγέθη.

Σε μια κατάσταση έκτακτη και αιφνιδιαστική, με χαρακτηριστικά παρόμοια αυτών που ζει η ελληνική οικονομία σήμερα, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση της Γερμανίας προχώρησε τότε σε μια σειρά από παρεμβάσεις, προκειμένου να συγκρατήσει την προβλεπόμενη ύφεση. Μέσα σε ένα τρίμηνο στα τέλη του 2008 ενέκρινε συνεχή πακέτα ενίσχυσης της οικονομίας, από εγχώριους και κοινοτικούς πόρους, πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ.

Ολα αυτά τα μέτρα κατάφεραν να συγκρατήσουν τις επιπτώσεις της ύφεσης η οποία χτύπησε τη γερμανική οικονομία στα πρώτα τρίμηνα του 2009 και κατάφεραν να γυρίσουν ανοδικά τη γερμανική οικονομία από το 2010. Δηλαδή σε λιγότερο από 18 μήνες.

Κατ’ αναλογία και με μικρές διαφορές κάπως έτσι και με την ίδια συνταγή κινήθηκε και η ελληνική κυβέρνηση στο πλαίσιο των οικονομικών επιπτώσεων από την πανδημία, εξού και διατυμπανίζει ότι θα ανακάμψει άμεσα, από τις αρχές του 2021.

Ωστόσο η Γερμανία εκείνη την περίοδο και πριν από την κρίση του ευρώ έκανε και δύο ακόμα πράγματα, που ήταν το κλειδί για την επιτυχία και την επιστροφή σε βιώσιμη ανάπτυξη:

1. Το καλοκαίρι του 2009 προχώρησε στην ενσωμάτωση στο Σύνταγμά της ενός αυστηρού ορίου («φρένο» χρέους) στο δημόσιο χρέος της, ενισχύοντας με αυτόν τον τρόπο την αξιοπιστία της στα δημοσιονομικά και πετυχαίνοντας μικρότερα επιτόκια, αλλά και ασφάλιστρα κινδύνου, στην εξυπηρέτηση του χρέους της. Η σημαντική συνταγματική αλλαγή είχε και πρακτικές επιπτώσεις στην σταθεροποίησή του και στη συνέχεια στη σταδιακή αποκλιμάκωση του χρέους (2009: 73%, 2010: 82,4%, 2011: 79,8%, 2012: 81,1%, 2016: 69,2%, 2017: 65,3%, 2018: 61,9%).

2. Επιπλέον το 2010, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση εισήγαγε επίσης ένα σημαντικό πακέτο περικοπών για τα επόμενα χρόνια (2011-14), προκειμένου να μειωθεί σταθερά το διαρθρωτικό έλλειμμα. Περιλάμβανε σημαντικές μειώσεις δαπανών κυρίως στους τομείς των παροχών κοινωνικής ασφάλειας και ανεργίας, με κατάργηση 10.000 θέσεων προσωπικού από το Δημόσιο, αλλά και με την επιβολή νέων φόρων όπως ο φόρος πυρηνικών καυσίμων, ο φόρος χρηματοοικονομικών συναλλαγών (FTT), η μείωση των φορολογικών απαλλαγών και η εισαγωγή ενός φόρου στα αεροπορικά ταξίδια. Τα αποτελέσματα και από τις δύο κινήσεις ήταν εντυπωσιακά. Το δημοσιονομικό έλλειμμα που προκλήθηκε λόγω των πακέτων ενίσχυσης ξεπερνώντας το 4,3% το 2010, περιορίστηκε το 2011 στο 0,8% του ΑΕΠ.

Το γερμανικό παράδειγμα υποδηλώνει ότι πράγματι η εμπροσθοβαρής ενίσχυση της οικονομίας βοηθάει, αλλά δεν αρκεί για να λυθούν όλα τα προβλήματα από παρόμοιες κρίσεις. Ενδεχομένως συγκρατεί την ύφεση και συμβάλλει στη γρήγορη ανάκαμψη της οικονομίας, αλλά δεν απαντά στα δημοσιονομικά προβλήματα που συνακόλουθα προκαλούνται. Δεν απαντά πώς «μαζεύεις» τα ελλείμματα που έχουν δημιουργηθεί από τις δαπάνες που κάνεις για να συγκρατήσεις την ύφεση.

Ακούγοντας τους έλληνες πολιτικούς και την άρνησή τους να δεχθούν τα με μηδενικό επιτόκιο χρήματα του ESM φοβούμενοι νέο Μνημόνιο, δείχνουν σαν να αρνούνται την πραγματικότητα, η οποία αργά ή γρήγορα θα έχει – δυστυχώς – σύμφωνα και με το γερμανικό παράδειγμα, το πιο πετυχημένο των τελευταίων δεκαετιών, την αναγκαστική λήψη μέτρων. Φορολογικά ή μείωσης δαπανών, όχι σαν αυτά των τριών Μνημονίων, πολύ πιο περιορισμένα, αλλά μέτρα. Το μόνο που «παίζεται» για την ώρα είναι εάν θα τα πάρουμε μόνοι μας ή θα μας τα «επιβάλουν» δήθεν οι άλλοι…