Ποια οικονομικά κίνητρα έχουν αποτέλεσμα;

Κατά τη διάρκεια του αρχικού σοκ από τον COVID-19, ήταν κατανοητό ότι οι κυβερνήσεις και οι κεντρικές τράπεζες θα ανταποκρίνονταν με τεράστιες ενέσεις ρευστότητας. Αλλά τώρα οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής πρέπει να επανεξετάσουν κάποια πράγματα και να δουν ποιες μορφές στήριξης της οικονομίας χρειάζονται πραγματικά και ποιες κινδυνεύουν να κάνουν περισσότερο κακό παρά καλό.

Οι κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο ανταποκρίνονται σθεναρά στην κρίση του COVID-19 με μια συνδυασμένη δημοσιονομική και νομισματική πολιτική και με ποσό που έχει ήδη φτάσει το 10% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Ωστόσο, σύμφωνα με την τελευταία παγκόσμια εκτίμηση του υπουργείου Οικονομικών και Κοινωνικών Υποθέσεων των Ηνωμένων Εθνών, αυτά τα μέτρα τόνωσης μπορεί να μην ενισχύσουν την κατανάλωση και τις επενδύσεις όσο ελπίζουν οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής.

Το πρόβλημα είναι ότι ένα σημαντικό μέρος των χρημάτων διοχετεύεται απευθείας σε ρυθμιστικά «μαξιλάρια», οδηγώντας σε αύξηση κεφαλαίων που είναι στην άκρη για λόγους πρόληψης. Η κατάσταση είναι παρόμοια με την «παγίδα ρευστότητας» που ανησυχούσε τόσο πολύ τον Τζον Μέιναρντ Κέινς κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Υφεσης.

Είναι πλέον σαφές ότι η πανδημία θα διαρκέσει πολύ περισσότερο από μερικές εβδομάδες, όπως είχε αρχικά υποτεθεί όταν τέθηκαν σε εφαρμογή αυτά τα επείγοντα μέτρα. Αυτό σημαίνει ότι όλα αυτά τα προγράμματα πρέπει να αξιολογηθούν πιο προσεκτικά, με μακροπρόθεσμο έλεγχο. Κατά τη διάρκεια περιόδων βαθιάς αβεβαιότητας, οι προληπτικές αποταμιεύσεις συνήθως αυξάνονται καθώς τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις διατηρούν μετρητά για τον φόβο του τι θα συμβεί. Η τρέχουσα κρίση δεν αποτελεί εξαίρεση. Μεγάλο μέρος των χρημάτων που λαμβάνουν τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις με τη μορφή βοήθειας πιθανότατα θα μείνει αδρανές στους τραπεζικούς λογαριασμούς τους, λόγω ανησυχιών για το μέλλον. Ταυτόχρονα, οι τράπεζες πιθανότατα θα πρέπει να μείνουν με υπερβολική ρευστότητα, λόγω έλλειψης δανειοληπτών με φερεγγυότητα.

Βιαστικά σχεδιασμένα προγράμματα τόνωσης της οικονομίας δεν είναι μόνο αναποτελεσματικά, αλλά δυνητικά επικίνδυνα. Οι κακές πολιτικές μπορούν να συμβάλουν στην ανισότητα, να δημιουργήσουν αστάθεια και να υπονομεύσουν την πολιτική υποστήριξη της κυβέρνησης ακριβώς όταν είναι απαραίτητο για να βοηθηθεί η οικονομία από την παρακμή της παρατεταμένης ύφεσης. Ευτυχώς, υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις. Ομως πρέπει να δούμε εάν θα τις εξετάσουν οι κυβερνήσεις.

Ο Τζόζεφ Στίγκλιτς είναι νομπελίστας στα οικονομικά, καθηγητής στο Columbia University και επικεφαλής οικονομολόγος στο Roosevelt Institute

Ο Χαμίντ Ρασίντ είναι πρώην γενικός γραμματέας στο υπουργείο Εξωτερικών του Μπανγκλαντές και επικεφαλής του Global Economic Monitoring στο Τμήμα Οικονομικών και Κοινωνικών Υποθέσεων του ΟΗΕ